Migratie is een onderwerp wat in de afgelopen decennia tot heftige debatten heeft geleid, en dat nog steeds doet. Het migratiedebat woedt immer in alle hevigheid voort. De onderhandelingen voor een nieuw kabinet zijn erdoor mislukt. GroenLinks immers weigerde in te stemmen met de afspraken over migratie die D66, het CDA en de VVD wilde maken met landen om Europa heen. En de Europese Commissie gaat in haar meest recente reeks van voorstellen om de illegale migratie naar Europa terug te dringen zelfs nog een stap verder. Op de opiniepagina’s en in diverse andere krantenrubrieken, op TV, en op sociale media blijft de discussie voortschrijden, en het einde ervan is voorlopig nog niet in zicht.

In dit eeuwig voortdurende debat kunnen we wel vaststellen dat er een hoop misverstanden over migratie bestaan. Het zijn misverstanden die regelmatig terugkomen en als absolute waarheden worden opgevoerd, terwijl een hoop afhangt van perspectief, en er zeker het een en ander op af te dingen valt. Deze misverstanden worden zowel ter linker als ter rechterzijde, in zowel progressieve als conservatieve hoek, opgevoerd. Soms door politici, soms door burgers, soms door activisten en zelfs soms door experts. Velen gaan erin mee, en slechts weinigen onderscheiden deze misverstanden van de realiteit. Enkele van de grootste misverstanden over migratie die mijns inziens bestaan zal ik hieronder behandelen.

 

Vergrijzing

Een van de misverstanden die het meeste terugkomt in het hedendaagse debat is dat migratie noodzakelijk is om de vergrijzing in Europa op te vangen. Arbeidskrachten die naar Europa migreren zijn hard nodig, zo wordt beweerd, om het groeiende aantal gepensioneerden op te vangen. Onze economie kan dus alleen blijven groeien wanneer ook de bevolking blijft groeien in tijden van vergrijzing. Het probleem hiermee is echter dat vergrijzing hoe dan ook gaat plaatsvinden. Dit kan niet teniet gedaan worden door migratie. Hooguit kan de overgang iets geleidelijker verlopen. Maar uiteindelijk zullen ook migranten vergrijzen. En welke generatie zal hen dan opvangen?

Vergrijzing opvangen met migratie is dus geen oplossing. Sterker nog, het kan zelfs innovatie tegengaan. In Oost-Aziatische landen, zoals bijvoorbeeld Japan, waar de vergrijzing ook sterk toeneemt, wordt geïnvesteerd in technologische ontwikkelingen om de gevolgen van vergrijzing op te vangen. En wanneer de robotisering van de economie ook in Europa doorzet zal er eerder minder dan meer behoefte zijn aan nieuwe arbeidskrachten. Migratie is in dat geval eerder een obstakel voor ontwikkeling dan een noodzakelijke voorwaarde.

 

Sociaal-economische voordelen

Hieraan gerelateerd is het misverstand dat migratie per definitie sociaal-economische voordelen met zich meebrengt. Migratie leidt dus tot grotere welvaart, zo wordt verondersteld. Op deze aanname valt van alles af te dingen. Onder de juiste omstandigheden is migratie zeker iets wat bij kan dragen aan economische groei. Bepaalde beroepen waar een tekort aan arbeidskrachten heerst kunnen vervuld worden door migranten, en hogeropgeleide arbeidsmigranten die zich op jonge leeftijd ergens vestigen dragen ook zeker bij aan de groei van de welvaart.

Maar dat dit geldt voor specifieke groepen impliceert niet dat dit automatisch geldt voor migratie als fenomeen als geheel. Onder de meeste groepen vluchtelingen bijvoorbeeld is afhankelijkheid van de overheid voor inkomsten helaas in veel Europese landen eerder regel dan uitzondering, met hoge percentages werklozen. En lageropgeleide arbeidsmigranten die zich op latere leeftijd ergens vestigen kosten gedurende hun leven over het algemeen meer dan dat ze opbrengen. Of migratie sociaal-economische voordelen met zich meebrengt hangt dus van een hoop mitsen en maren af. Er vallen hier een aantal nuances te maken die in het debat zeker niet altijd gemaakt worden.

 

Legale routes

Een derde misverstand over migratie is dat in het kader van het in goede banen leien van migratie naar Europa legale routes illegale migratie doen afnemen. Enerzijds is dit natuurlijk een no-brainer. Natuurlijk proberen mensen niet langer illegaal hier naartoe te komen wanneer dit ook legaal kan. Alleen de veronderstelling die in dit punt opgesloten ligt is dat wanneer je beperkte legale migratie toestaat de grootschalige illegale migratiestroom zal doen afnemen.

Vergeten wordt hierbij dat een belangrijke oorzaak die ten grondslag ligt aan migratie, een pull-factor, het bestaan van diaspora’s is. Reeds bestaande diaspora’s in ontvangende landen trekken nieuwe migranten van dezelfde achtergrond aan. Op die manier is er sprake van accellerende, steeds sneller toenemende, migratie. Legale migratieroutes zullen dus migratie, legaal en illegaal, eerder doen toenemen dan afnemen zolang de aantrekkingskracht van de diaspora blijft bestaan.

 

Bezuinigen op ontwikkelingshulp

Bovenstaande misverstanden leven overwegend sterk ter linkerzijde van het debat, maar ook de rechterzijde kent haar misverstanden. Een daarvan is dat we tegelijkertijd kunnen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en migratie kunnen doen tegengaan. Zeker, uit onderzoek is gebleken dat toename van welvaart in ontwikkelingslanden eerder tot meer dan minder migratie leidt aangezien mensen dan middelen hebben om weg te gaan.

Uiteindelijk blijven armoede, achterstanden en vooral uitzichtloosheid echter nog steeds belangrijke redenen voor mensen om hun heil ergens anders te zoeken. Hoop op een beter leven is wat hen drijft. En zolang hoop niet in eigen land geboden kan worden, al dan niet middels projecten en investeringen vanuit ontwikkelde landen, dan zal wanhoop hen naar elders blijven drijven. Ontwikkelingshulp blijft dus noodzakelijk voor wanneer je migratie wenst af te remmen.

 

‘Omvolking’

Een ander misverstand dat leeft ter rechterzijde is dat migratie per definitie onze nationale identiteit bedreigt. Dat middels migratie onze bevolking uiteindelijk vervangen zal worden. ‘Omvolking’ wordt dit ook wel genoemd. Historisch gezien kun je hier echter vragen bij stellen. Ook in het verleden kenden we migratiegolven, en deze golven hebben we succesvol geabsorbeerd zonder dat ze tot ‘omvolking’ hebben geleid.

Nu is dat ook niet aan de orde. Niet alleen op etnisch niveau, maar ook op cultureel niveau, hoeft migratie geen bedreiging te vormen voor gevestigde bevolkingsgroepen. Elk mens kan namelijk een cultuur overnemen. Mits er sprake is van een assimilatief ingesteld migratiesysteem kan er voldoende ruimte blijven voor de absorptie van nieuwe groepen. Wanneer het hier echter aan schort kan de absorptiecapaciteit van een samenleving afnemen, en dreigt migratie ook meer een probleem te worden, iets wat we mede dankzij de erfenis van een falend migratiebeleid uit het verleden in de huidige tijd terug zien.

 

Recent fenomeen

Bovenstaand punt brengt ons bij een zesde misverstand over migratie, namelijk dat migratie een recent fenomeen is. In het collectieve geheugen van onze samenleving ligt de gedachte besloten dat migratie iets is van na de Tweede Wereldoorlog, een ontwikkeling die aanving met de komst van Molukse en Indische Nederlanders naar Nederlanders, en wat verder toenam met arbeidsmigratie, de komst van andere groepen koloniale migranten, en de komst van verschillende groepen vluchtelingen naar Nederland.

Voor 1850 was Nederland echter al een migratiesamenleving, waar zowel vluchtelingen als economische migranten vanwege de bestaande vrijheid, tolerantie en welvaart vanuit heel Europa naar toe kwamen. Nederland heeft hier in het verleden ook zeker van geprofiteerd, al bieden resultaten uit het verleden uiteraard ook in dit opzicht niet automatisch garanties voor de toekomst.

 

Migratie is blijvend

Tussen 1850 en 1950 vond er beperkte migratie naar Nederland plaats. Dit vanwege de beperkte economische groei die ons land in die tijd kende. En dit brengt ons bij het laatste misverstand over migratie wat ik hier aan de kaak wil stellen, namelijk dat migratie iets is wat blijft, en wat niet tot stand gebracht kan worden. In het verleden kende Nederland zoals gezegd mindere economische periodes, wat ook leidde tot minder migratie naar Nederland. Maar dit impliceert niet dat wanneer we het over Europa hebben alleen een langdurige economische neergang migratie naar Europa tot stilstand kan brengen.

De ervaring van Westerse landen als IJsland, wat vanwege het kleine bevolkingsaantal amper vluchtelingen opneemt, of ontwikkelde Oost-Aziatische landen als Japan, Zuid-Korea en Taiwan, waarvan eigenlijk alleen Zuid-Korea de grenzen openzet voor Noord-Koreanen, laat ons zien dat migratie een keuze is, en dat het wel degelijk tot stand gebracht kan worden wanneer een land en haar bevolking dat echt willen. Oost-Aziatische landen kennen een duidelijke etnische en culturele homogeniteit die men daar ook wenst te bewaren. Dat hoeft geen argument te zijn om dat hier automatisch ook te doen, aangezien ook diversiteit haar voordelen kent, maar het laat wel zien dat wanneer een land dat ook echt wil het zelf kan bepalen wie er wel en wie er niet binnenkomt. Migratie is geen gegeven, en kan tot stand gebracht worden, ook in Europa.

 

Gebrek aan kennis

Het debat over migratie is zoals gezegd doorspekt met misverstanden. Soms is gebrek aan kennis hier een oorzaak van. Soms angst voor het onbekende. Maar veelal draait hoe men zich tot migratie verhoudt, welke feiten men tot zich wenst te nemen, en welke misverstanden men aan wil hangen vooral om geloof. Om of men erin gelooft dat migratie leidt tot een betere samenleving, of juist een minder fijn land om in te leven.

De cognitieve dissonantie van gelovigen met betrekking tot migratie is wat het voortbestaan van deze misverstanden in het migratiedebat mede tot stand heeft gebracht, en wat het eveneens in stand houdt. Wellicht is een meer rationele kijk op migratie, gebaseerd op feiten en nuance, dan ook iets wat aanbevolen kan worden boven een emotionele, op geloof gebaseerde, visie op migratie die vooral het verspreiden van diverse misverstanden in de hand werkt.

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons