Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hield op zondag 30 september de 29ste Abel Herzberglezing uit in debatcentrum de Rode Hoed. In haar lezing ging zij in op de vraag hoe maatschappelijke ontwikkelingen zich verhouden tot mensenrechten en het belang van wederzijds respect en tolerantie.

De lezing kunt u ook hier teruglezen. Ze houdt een hartstochtelijk pleidooi voor de democratische rechtsstaat, die tegenwoordig steeds meer onder druk komt te staan:

Wij wonen in een prachtig land. Niet omdat Nederland rijk is. Maar omdat Nederland vrij is. Met een sterke democratische rechtsorde. Waarin grondwaarden van ons allemaal zijn. Waarin mensen gelijk zijn voor de wet. Waarin iedereen zich vrij kan uiten. Een land met vrijheid van godsdienst. Waarin rechters onafhankelijk oordelen. Waar we verschillen tussen mensen respecteren. Waar we zorgvuldig omgaan met de rechten van minderheden. Dit zijn de fundamenten van onze democratie en onze rechtsstaat.

Kaag verdedigt de liberale democratie tegen de aanvallen van PVV en Forum voor Democratie, die wantrouwen zaaien tegen de wetenschap en de onafhankelijke rechtsspraak, roepen om een sterke man en met alternatieve feiten komen:

Ons land bevindt zich op alle lijsten die kwaliteit van leven meten gelukkig nog in de absolute wereldtop. Maar dit Nederland staat ook onder druk, horen wij met enige regelmaat in het publieke debat. Omdat een grotendeels onbenoemde ‘elite’ het land in de uitverkoop zou hebben gedaan. Omdat Brusselse dictaten bepalen wat er in Nederland gebeurt. Omdat Nederlandse rechters niet meer dan marionetten zouden zijn van een bepaalde politieke partij. Omdat zogeheten ‘linkse academici’ een ‘politiek correcte’ versie van de werkelijkheid aan hun studenten zouden onderwijzen. Wij worden gewaarschuwd dat we worden aangevallen door een atypische vijand, die ons eigen uniform draagt. We zien de roep om een sterke man, die redding zal brengen. Feiten zijn geen feiten meer. De pers is een tegenstander.

De tribale identiteitspolitiek van nieuw rechts is in opkomst. Ook Kaag is in het vizier, omdat zij met een Palestijnse man is getrouwd. Maar identiteit is veel meer dan je achtergrond. Identiteit maak je ook zelf:

Het tribale identiteitsdenken wint terrein. Het denken waarin mensen niet worden beschouwd als de complexe wezens die zij zijn. Als ik naar mijzelf mag kijken: Ik ben vrouw. Katholiek opgevoed. Een Nederlander. Mijn enige nationaliteit. Ik was diplomate en nu politica. Een echtgenote, en moeder van vier kinderen. Die soms in Nederland moet uitleggen dat haar dochter, die anders oogt, inderdaad haar dochter is.

Soms word ik, vanwege mijn huwelijk en carrière, behandeld als vreemdeling in eigen land. En dan vraag ik me af: wie bepaalt dat eigenlijk? Wie de Nederlandse vreemdeling is, en wie niet? In het stereotype hoor ik daar soms kennelijk toe, en pijnlijker: ook mijn kinderen. Het raakt me. Het motiveert me.

Identiteit is nooit monolithisch, maar gelaagd en complex. Het is een recht je eigen identiteit te bepalen, te groeien en te leren, en je gevoel van zelf te definiëren op basis van levenservaring. Identiteit wordt gevormd door opvoeding, door vrienden die je maakt, door je levensovertuiging, door boeken die je leest, door reizen die je maakt, door ontmoetingen met wildvreemden, en door persoonlijke ambitie en ontwikkeling.

De lezing van Kaag is een must read voor iedereen die de liberale democratie een warm hart toedraagt. Ze laat zien dat D66 trouw blijft aan deze liberale principes. De VVD – waar Stef Blok, Klaas Dijkhoff en Sander Dekker onlangs zeer onliberale dingen hebben gezegd – kan veel van Kaag leren, heel erg veel.

Uitgelichte afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons