Gisteren debatteerde de Tweede Kamer over het bindend referendum. D66, in het verleden een warm voorstander van het referendum, werd het vuur na aan de schenen gelegd. Het kersverse Kamerlid Rob Jetten wist zich echter goed staande te houden tegenover de persoonlijke aanvallen van Martin Bosma (PVV) en de kritiek van Thierry Baudet (FvD).

 

De Nederlandse grondwet wordt niet gewijzigd om het bindend referendum mogelijk te maken. Om de grondwet te kunnen wijzigen moet een wijzigingsvoorstel twee keer door de Tweede en Eerste Kamer gaan, en beide keren met minimaal 2/3 van de stemmen worden goedgekeurd. De eerste keer lukte het wel om de grondwetswijziging door beide Kamers te krijgen, maar gisteren sneuvelde het bindend referendum in de Tweede Kamer. Oorzaak: PvdA, D66 en GroenLinks, de drie progressieve partijen die toentertijd het initiatief namen, zijn op hun standpunt teruggekomen. Ik ben hier absoluut niet rouwig om, omdat je kiezers niet moet laten willen beslissen over complexe politieke vraagstukken. Hier zijn juist specialisten, volksvertegenwoordigers, voor nodig.

Dat de progressieve partijen zijn teruggekrabbeld heeft natuurlijk vooral te maken met het Oekraïnereferendum van 2016: de populisten wonnen met hun nee-campagne, waarop de liefde van D66, PvdA en GroenLinks voor dit directe democratische middel ernstig is bekoeld. De partijcongressen van PvdA en GroenLinks hebben besloten om tegen het bindend referendum te zijn. D66, voorheen de warmste pleitbezorger van het referendum, gaat minder ver en is alleen tegen referenda over internationale verdragen. Omdat D66 vroeger een hartstochtelijk voorstander was van democratische vernieuwing en nu niet zo meer werd de partij in de Tweede Kamer hard aangevallen door de PVV en het Forum voor Democratie. De populistische partijen zijn wel een groot voorstander van bindende referenda, ook over internationale verdragen, omdat de uitkomst van het Oekraïnereferendum in hun voordeel uitviel.

Niet Alexander Pechtold, jaren geleden nog minister van Bestuurlijke Vernieuwing, maar nieuwkomer Rob Jetten (die in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen voor Jalta heeft geschreven) voerde namens de D66-fractie het woord. Hij wist de harde, persoonlijke aanvallen van Martin Bosma en de kritiek van Thierry Baudet echter goed te pareren en het hield het hoofd koel. Bosma probeerde met zijn beledigingen, over het hoofd van Jetten heen, bij zijn achterban te scoren. Jetten had Bosma’s kritiek dat D66 niet het Nederlandse volk vertegenwoordigt met een persoonlijke aanval kunnen beantwoorden – De PVV werpt zich op als partij van het volk maar vertegenwoordigt ook lang niet alle burgers, in ieder geval niet die burgers die een islamitische achtergrond hebben – maar hij bleef fatsoenlijk. Ook de kritiek van Baudet, die niet leek te willen begrijpen dat er aan een referendum over internationale verdragen veel meer haken en ogen zitten en dat zulke referenda daarom onwenselijk zijn, beantwoordde Jetten netjes en zakelijk.

Met maar 45 stemmen voor (de fracties van PVV, SP, FvD, 50 Plus en de Partij voor de Dieren) heeft het grondwetsvoorstel bij lange na geen parlementaire meerderheid gehaald. De vraag is of D66 in de toekomst nog met een grondwetswijzigingsvoorstel komt om een bindend referendum in bescheidener vorm in te voeren.

 

Afbeelding: Screenshot Kamerdebat. NPO/NOS.