Je ziet de serveersters even vertwijfeld naar elkaar kijken: zullen ze hun keuze inmiddels hebben gemaakt? Neem het ze eens kwalijk. Het zal geen dagelijks tafereel zijn dat gasten de menukaarten een half uur ongeopend op tafel laten liggen ten behoeve van stencils vol grafieken, statistieken en termen als ‘global mean surface temperature’, ‘sunspot number prediction’ en ‘cumulative anthropogenic CO2 emissions’ – en daarover ook nog eens gepassioneerd met elkaar van gedachten wisselen. Het is dan ook geen alledaags gezelschap, donderdagavond in De Witte Zwaan in De Bilt.

Een oudere heer aan tafel staat op met een tasje van Gall & Gall in de hand. Het is de 72-jarige Hans Labohm, ‘s lands bekendste klimaatscepticus.

Spijt
20150205_184415 “Bart,” begint hij – met wie hij Bart Strengers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bedoelt, “ik weet dat je met spijt deze weddenschap hebt gewonnen. Jij maakt je zorgen over de opwarming van de aarde – dat doe ik niet, daarin verschillen wij van mening. Ik daarentegen heb eigenlijk helemaal geen spijt dat ik deze weddenschap heb verloren, want anders had ik geen excuus gehad om jullie hier allemaal uit te nodigen.”

“Hier is dus dat flesje, waarover zoveel is gepubliceerd de laatste tijd. Mijn felicitaties. Het is een goede wijn, maar er zit een leuke verrassing aan.”

De wijn die uit de zak van Labohm tevoorschijn komt, is een witte van De La Baume.

Het duurt even tot het kwartje valt en dan wordt er hartelijk gelachen.

Breed publiek
De fles wijn is het resultaat van een weddenschap die Labohm en Strengers vijf jaar geleden met elkaar afsloten na een onderling debat op NOS.nl. Strengers was ervan overtuigd dat een temperatuurstijging op aarde in de periode 2010-2014 (ten opzichte van de tien jaar daarvoor) het meest waarschijnlijk zou zijn en wedde dus dat de temperatuur zou gaan stijgen; Labohm wedde dat deze zou dalen.

Uit de temperatuurreeksen van de University of Alabama in Huntsville (UAH) bleek de aarde de afgelopen vijf jaar 0,1 graad warmer te zijn dan de tien jaar ervoor. Daarmee won Strengers de fles wijn. De wetenschappelijke waarde van de weddenschap was gering, erkennen beiden, “maar de discussie die eraan ten grondslag lag, heeft wel een breed publiek bereikt,” constateert Labohm.

“Hans, bedankt dat je het verlies grootmoedig hebt genomen en ons hier hebt uitgenodigd voor dit etentje,” reageert Strengers bij het in ontvangst nemen van de wijn. “Ik denk dat het ook laat zien dat klimaatsceptici en mainstreamers goed met elkaar overweg kunnen, ook al zijn we het hartgrondig oneens.”

Unieke aangelegenheid
Naast Labohm en Strengers bestaat het gezelschap uit Pieter Boot (sectorhoofd klimaat bij het PBL), Gerbrand Komen (oud-directeur wetenschappelijk onderzoek van het KNMI), klimaatonderzoeker Bart Verheggen, wetenschapsjournalist Marcel Crok en Theo Wolters van Climategate.nl. Kortom, ‘mainstreamers’ en klimaatsceptici rond dezelfde tafel. In ogenschouw genomen hoe de twee kampen elkaar elders in de wereld in de haren vliegen, mag dit etentje rustig een unieke aangelegenheid worden genoemd.

Dat weten de aanwezigen ook. Ze laten niet na de bijeenkomst op foto’s vast te leggen. De waarschuwing dat beelden van handenschuddende tegenstanders de aanwezigen tot in lengte van jaren op internet zullen blijven achtervolgen, wordt met gelach ontvangen.

Consensus
Op een vergelijkbaar diner afgelopen najaar in Bath (Engeland) na – waarover volgens een aanwezige vanavond later ophef ontstond – kent een bijeenkomst als deze zijn gelijke niet. Verschillenden hier aan tafel zijn ervan overtuigd dat een dergelijk gezellig samenzijn onmogelijk zou zijn in landen als Frankrijk, Duitsland of de Verenigde Staten.

“Wij zijn een consensusland,” verklaart Strengers, die eerder op de avond in een presentatie de aanwezigen voorhield dat veel sceptici, anders dan vaak wordt gedacht, als het om klimaatgevoeligheid gaat, gewoon onder het “brede mainstreamspectrum” vallen.

Labohm is het met hem eens: “Veel wetenschappers zijn bezig met het bashen van sceptici. Daarnaast heb je ook mensen uit de wetenschappelijke wereld, zoals hier aan tafel, die net als wij heel serieus bezig zijn. Die discussie verloopt prima, ondanks onze verschillen.”

Dat blijkt wel deze avond. Hoewel er zo nu en dan discussies ontstaan waarin de gesprekspartners inhoudelijk geen millimeter nader tot elkaar komen, wordt er vriendelijk geproost, laat iedereen elkaar uitpraten, wordt er geluisterd en is er begrip.

Achterdocht
“Ik begrijp heel goed waar Hans’ achterdocht vandaan komt,” zegt een aanwezige. “Die achterdocht gaat mij aan het hart. Ik vind wetenschap belangrijk en ik zou willen dat mensen er op kunnen vertrouwen.” Maar hoe je dat bereikt, is niet zo makkelijk, zegt hij. “Er zijn wetenschappers die dit vertrouwen ondermijnen met onzorgvuldige of te alarmistische uitspraken. Aan de andere kant vind ik ook dat jouw achterban (wijst naar Labohm, red.) het echt niet begrijpt hoor. Die focus op hiaten, de gedachte dat enkele jaren iets zeggen over een periode van honderd jaar… dat staat zo ver af van het begrijpen van het systeem. Maar jij vindt Fred Singer betrouwbaarder dan het IPCC.”

“Je hebt de achterliggende rapporten, waarin ook wij sceptici weinig fouten kunnen ontdekken,” werpt iemand tegen, “maar dan gaat het IPCC de vertaalslag maken en die is politiek.”

“Maar die vertaalslag maak jij ook,” klinkt het van ‘de andere kant’.

“Van mij zou de co2-uitstoot significant mogen worden teruggebracht, op voorwaarde dat dit op een zinnige wijze te doen is. Maar wil je zoveel doden, zoveel gebrek aan welvaart op je geweten hebben zonder dat je er iets van baten tegenover kan stellen? Ik wil een goed plan, maar dat heb ik nog nooit gezien.”

Climategate
Privézaken als vrouw en kinderen komen geen enkele keer ter sprake. Wel wordt er uitvoerig gedebatteerd over modellen en observaties, de Energiewende in Duitsland, windmolens, Kyoto en het plaatsingsbeleid van de opiniepagina’s van de kranten. De mainstreamers vinden dat sceptici oververtegenwoordigd zijn en dat daarmee “een extreem minderheidsstandpunt” wordt uitvergroot, terwijl de sceptici juist zeggen dat ze lange tijd zijn “gecensureerd”.

“Ik ben heel tevreden over hoe het nu gaat. Maar daar was wel climategate voor nodig.”

Onzin, zegt iemand. “Je hebt als klimaatscepticus meer kans om in de media te komen.”

“Ja, nu wel.”

“Nee, dat is altijd zo geweest.”

Ontkenner
Het steekt Hans Labohm dat hij regelmatig te horen krijgt dat hij “maar een econoom” is of “ultra-rechts”, terwijl Labohm, zegt hij zelf, zijn beweringen altijd keurig met linkjes tracht te verantwoorden.

Dat er in de klimaatwereld soms meer op de man dan op de bal wordt gespeeld, en dat beide kanten zich hieraan schuldig maken, daarover zijn de aanwezigen het eens.

Volgens Bart Strengers is het minder erg dan de sceptici beweren. Wel erkent hij dat een site als climategate.nl door sommigen uit de wetenschap als het riool van het internet wordt beschouwd. Zelf gebruikt hij dergelijke termen niet, ondanks dat hij zich inhoudelijk niet in die site kan vinden. “Wat schiet je ermee op? Mijn aard is diplomatiek.”

Wat vindt hij van het stempel denier (‘ontkenner’), dat sceptici door sommige mainstreamers krijgen opgeplakt? “Scepticisme hoort bij wetenschap. Sommige sceptici hier aan tafel zitten in het mainstreamspectrum. Bij denier denk ik aan Hans, die zou ik wel zo noemen ja. Hij ontkent dat er überhaupt een probleem is.”

Polderen
Na ruim drie uur loopt de avond voorzichtig op zijn eind. Tijd om de balans op te maken.

“Overtuigen gaat niet gebeuren,” zegt Strengers. “Maar je leert wel veel van het gesprek met tegenstanders, hier en op Climate Dialogue. Ik weet nu waarom ze iets zeggen. Dus er is wel meer begrip. Overtuigen hoeft niet het doel te zijn.”

“Want dan gaan mensen in de verdediging,” valt een ander hem bij. “Als je die competitie eruit haalt, zijn mensen bereid te luisteren. Het is een wereld van verschil of je discussieert in een zaal met publiek of samen aan tafel.”

Zeker voor herhaling vatbaar, concludeert Labohm. “Klimaat is een belangrijk maatschappelijk thema. Dit is een heel andere benadering dan vanuit de loopgraven met modder gooien en elkaar verketteren. De Nederlandse traditie van polderen moeten we hoog houden.”

Het is 22.10 uur. De groep wetenschappers is de laatste die het restaurant verlaat. Serveersters zeggen vriendelijk gedag en na wat laatste woorden gaat een ieder zijns weegs. Sceptici per auto, mainstreamers per bus, fiets of benenwagen.

Voor dit artikel zijn Bart Strengers en Hans Labohm als enigen met naam geciteerd. De overige aanwezigen vielen onder de Chatham House Rule.