De Europeanen bundelen hun krachten en werken stapje voor stapje aan het verwezenlijken van de droom van een vredig, veilig en verenigd continent. De laatste maanden werd er meer vooruitgang geboekt dan in de afgelopen vijf jaar. Dat moest ook wel, in reactie op de uitdagingen gesteld door de Krimcrisis, de Donbassoorlog, Brexit, Trump, radicaal nationalisme op rechts en eurokritiek op links. De gebeurtenissen hebben ook geleid tot de oprichting van een aantal nieuwe politieke burgerbewegingen zoals Stand Up For Europe (een fusie tussen drie eerdere organisaties), Pulse of Europe en My Country? Europe.  die het proces van federalisering van de Europese Unie willen versnellen.

 

Er worden dan ook volop debatten gevoerd over hoe die ‘Verenigde Staten van Europa‘, die wat betreft SPD-leider Martin Schulz al in 2025 zouden kunnen zijn gerealiseerd, eruit zouden moeten zien. Eén van de ideeën die zo af en toe voorbij komt en onder andere wordt voorgesteld door GroenLinks is dat van een Europabreed referendum. Dat is een slecht idee om twee redenen.

 

Amateurs weten het niet beter dan experts. Daarom zijn we een representatieve, parlementaire democratie: wij amateurs kiezen experts die ons, het volk, vertegenwoordigen. Burgers zouden geen directe zeggenschap moeten hebben in complexe politieke besluitvorming, omdat ze makkelijk kunnen worden misleid door onzinnige propaganda (vooral van radicaal-links en radicaal-rechts) en niet bekwaam zullen stemmen. Bindende referenda zijn zeer slecht voor de politieke stabiliteit. Degenen die nog steeds pleiten voor grootschalige bindende volksraadplegingen, lijken niet te hebben geleerd van de lessen van het Turkse presidentiële referendum (2017), het Brexit-referendum (2016), het Colombiaanse vredesakkoord-referendum (2016), het Europese Grondwet-referendum (2005) etc.

 

referendum

Het Oekraïne-referendum was een verspilling van geld, tijd en moeite voor een dubbelzinnige uitslag zonder politieke gevolgen.

Niet-bindende referenda zijn zinloze verspilling. Als referenda niet-bindend zijn en dus geen directe burgerinvloed uitoefenen op politieke besluitvorming, dan slaan ze nergens op. Referenda zijn een enorme klus om te organiseren, kosten bakken vol geld, tijd en moeite en de regering kan de uitkomst (terecht of niet) naast zich neerleggen. Bovendien zul je altijd zien dat sommige groepen mensen referenda boycotten omdat ze de vraag verkeerd geformuleerd vinden, proberen te voorkomen dat de kiesdrempel wordt gehaald (een typisch Nederlandse curiositeit tijdens het Oekraïne-referendum), niet vertrouwen dat ze eerlijk zullen verlopen, thuisblijven omdat ze denken dat er toch niets zal veranderen of simpelweg omdat het slecht weer is. Dit is een fundamentele aantasting van de legitimiteit van referenda.

Niet-bindende referenda zijn ook helemaal niet nodig als je een idee wilt krijgen over wat het volk denkt. Er zijn genoeg opiniepeilers en marketingbureaus die zijn gespecialiseerd in het doen van representatieve steekproeven. Op grond van die resultaten kunnen politieke partijen hun strategie ontwikkelen.

 

Ook een Europabreed referendum over een federalisering van de EU zelf is een slecht idee. Een recente opiniepeiling liet zijn dat de meeste Europeanen daar nog niet klaar voor zijn. Er nu over stemmen zou rampzalig zijn. Zoals eerder uiteengezet op Jalta zou een dergelijke grote sprong voorwaarts weliswaar de beste toekomst voor Europa zijn, maar moet er eerst voldoende maatschappelijk draagvlak voor bestaan. Daarvoor zullen politici, academici, wetenschappers, geleerden en opiniemakers de komende jaren flink de mouwen voor moeten opstropen om het electoraat te overtuigen en enthousiast te maken voor het Europese ideaal.

 

 

Afbeeldingen: Stand Up For Europe Lyon / Wikimedia Commons