Nee, we zijn niet gek geworden bij Jalta. Rik de Jong weet echter met een tegendraadse analyse duidelijk te maken waarom de PvdA toch beter af is met Samsom als lijsttrekker.

Wie betaalt bepaalt

Net als in 2012 organiseert de PvdA in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen een interne leiderschapsstrijd. Niet alleen trouwe leden mogen meebeslissen over wie de nieuwe lijsttrekker van de sociaaldemocraten wordt, maar wie 2 euro betaalt kan ook onder de noemer van een tijdelijk lidmaatschap meestemmen. Een gewaagd initiatief wat bij de Britse zusterpartij Labour mede voor de opkomst van Jeremy Corbyn heeft gezorgd. Een dergelijk monster van Frankenstein zal de PvdA vermoedelijk bespaard blijven, maar de keuze over je eigen leider deels uit handen geven aan buitenstaanders is niet geheel zonder risico.

Op het moment van schrijven hebben zich drie serieuze kandidaten gemeld voor het lijsttrekkerschap. Huidig politiek leider Diederik Samsom verdedigt zijn positie tegenover vicepremier Asscher en rebels Kamerlid Jacques Monasch. Laatstgenoemde zet zich af tegen beide andere kandidaten, terwijl Asscher en Samsom vooral op zoek zullen moeten naar zaken die hen onderscheiden. Per slot van rekening zijn ze allebei een belangrijk gezicht van de PvdA-koers tijdens de huidige kabinetsperiode.

Dat laatste zal zowel tijdens de ‘echte’ verkiezingen als tijdens deze interne leiderschapsstrijd een probleem worden. Asscher en Samsom zullen zich beiden niet te fel kunnen afzetten tegen het huidige discours. Ze hebben hier zelf immers lustig aan meegebouwd. Samsom was de PvdA-onderhandelaar voor deze coalitie en Asscher is zelfs de belangrijkste PvdA-minister in het kabinet. Bovendien verschillen ze wat de partijkoers betreft nauwelijks van mening. Men kan veel van Jacques Monasch zeggen, maar hij heeft gelijk dat een strijd tussen deze twee een schijnvertoning is.

De interne verkiezingen zullen dus bestaan uit een met modder gooiende Monasch tegenover twee partijbonzen die geforceerd moeten zoeken naar onderlinge verschillen. Het kan bijna niet anders dan dat de PvdA en haar nieuwe lijsttrekker hier beschadigd uit zullen komen. Niet in het minst omdat veel van de door Monasch geuite kritiek behoorlijk wat hout snijdt. De PvdA lijkt soms te vergeten waar ze vandaan komt: de arbeiders. De onderklasse dus. Die groep stemt allang op de SP, en misschien zelfs wel op de PVV. Dat zal voor veel PvdA’ers onverteerbaar zijn. Maar de kern en de huidige vaste achterban van de partij hebben niets meer met de benadering die Monasch kiest. Hem als leider kiezen zou wellicht oude stemmers terughalen, maar ook veel mensen wegjagen. Monasch lijkt teveel op de SP om PvdA-leider te zijn. Hoe sympathiek zijn bedoelingen ook mogen zijn.

Het eerlijke verhaal

Het was voor de PvdA beter geweest om de lijsttrekker op de traditionele manier te benoemen. En daarbij was het helemaal geen vreemde keuze geweest om Samsom opnieuw een kans te geven. Zijn populariteitscijfers mogen dan laag zijn, maar dat is iets wat aan de hele partij hangt. Ik zie niet in hoe Asscher dit tij zou kunnen keren. Integendeel zelfs; hij is nog meer dan Samsom de reden dat veel traditionele PvdA-stemmers de partij vaarwel lijken te zeggen. Zijn door veel mensen als naïef beschouwde integratiestandpunten zijn daar een goed voorbeeld van. Asscher lijkt in dat opzicht iets te veel op Job Cohen. Bovendien heeft Asscher ook in Amsterdam een aantal grote mislukkingen op zijn naam staan.

De uitdaging voor de PvdA tijdens de verkiezingen zal enerzijds zijn dat het beleid en de keuzes van de afgelopen jaren verdedigd moeten worden, maar anderzijds zal de partij een ander en nieuw toekomstbeeld moeten neerzetten. Daarvoor is een fractievoorzitter, een buitenboordmotor, veel beter geschikt dan iemand die het beleid zelf ingediend en uitgevoerd heeft. En aangezien ‘’uitleggen’’ als vanouds het adagium is bij de sociaaldemocraten, is Samsom ook een veel geschiktere kandidaat. En dan heb ik het nog niet eens over het mindere charisma van Asscher ten opzichte van Samsom. Iets wat in een momenten- en beelden-campagne, zoals we die kunnen verwachten, uitermate belangrijk is.

Diederik Samsom heeft in een coalitie met een natuurlijke tegenhanger zo goed en zo kwaad als dat ging zijn sociaaldemocratische belangen behartigd. Datzelfde geldt voor de VVD-fractie die de liberale waarden verdedigde in een zeer onnatuurlijke en op voorhand onverwachte combinatie. Uiteindelijk zullen de meeste kiezers als altijd begrijpen dat het sluiten van compromissen in het Nederlandse politieke bestel nu eenmaal verplichte kost is. Samsom kan de gang van zaken van de laatste vier jaar over de hele breedte uitleggen en verdedigen. En tegelijkertijd kan hij als de groene, linkse activist die hij vroeger was een nieuw toekomstbeeld schetsen wat de concurrentie met Groenlinks en de SP aan kan gaan.

Wellicht haalt de PvdA onder Lodewijk Asscher iets meer zetels dan dat het met Diederik Samsom zou kunnen halen in 2017. Maar Asscher zou een tweede Cohen worden, en we weten allemaal hoe het met hem in politiek opzicht is afgelopen. De populariteitsprijs zal de PvdA in 2017 nooit krijgen, maar voor de langere termijn zou het de geloofwaardigheid goed doen wanneer de partij doorging met Diederik Samsom.

Bron foto: Wouter Engler / Wikimedia Commons.