Han van der Horst heeft een boek over nepnieuws geschreven. Het is bijzonder leuk om te lezen. Maar eigenlijk hoopte je op meer structuur en minder anekdotes.

 

Nepnieuws is een nieuw begrip, maar het fenomeen bestaat uiteraard veel langer. In zijn boeiende studie Nepnieuws laat Han van der Horst zien dat Sargon van Akkad, de Egyptische Farao’s en de Grieken en Romeinen ook aan nepnieuws deden, net als de middeleeuwers, de nazi’s en de communisten en ook de Entete en de geallieerden.

De toegevoegde waarde van het boek is dat Han van der Horst laat zien dat wat nieuw lijkt eigenlijk helemaal niet zo nieuw is. Zijn verhalen over de Eerste en Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog zijn het meest relevant om het nepnieuws van nu te begrijpen. Er werden een heleboel valse radio-zenders opgericht, met als doel de moreel van de vijand te ondermijnen. De Duitsers maar ook de geallieerden en de Russen boekten hiermee succesjes, hoewel de oorlog er niet mee werd gewonnen. Interessant is ook de observatie van Han van der Horst dat de beste leugens aansluiten bij de vooroordelen, vooral de angsten, van de groep die bereikt moet worden. Leugens worden sneller geloofd als je bang bent dat ze waar zijn. Het is daarom goed om juist berichten die je vooroordelen bevestigen te wantrouwen, dus contra-intuïtief te denken.

Toch is Nepnieuws een beperkt boek. Dat komt omdat Han van der Horst te veel met het vertellen van op zich hele leuke en interessante anekdotes bezig is geweest, waar hij zich een beetje in verliest, waardoor er te weinig analyse is, te weinig rode draad en te weinig systematiek. Veel vragen worden ook onvoldoende beantwoord. Waarom maakt Rusland uitgerekend nu gebruik van nepnieuws om het Westen te ontregelen? Waarom wordt de alliantie met de populisten gezocht? Wat is het uiteindelijke doel van Poetin? Doen andere landen, bijvoorbeeld China, Saoedi-Arabië, Israël of Turkije, ook aan nepnieuws met als doel de Westerse publieke opinie te beïnvloeden? Is nepnieuws vooral een dingetje van rechts of bestaat er ook links nepnieuws? En waarom besteedt Han van der Horst alleen terloops aan de linkse fellow-travelers die zich door de communistische overheersers gewillig voor de gek lieten houden, omdat rechtse fellow-travelers nu immers precies hetzelfde doen?