VVD-leider Mark Rutte was de laatste Zomergast van Thomas Erdbrink. Het was een gevarieerde televisieavond met een minister-president in campagnestand en een interviewer die keer op keer de bal voor open doel liet liggen.

Mark Rutte zit er ontspannen bij aan het begin van de uitzending. Voor de gelegenheid heeft Rutte een overhemd aangetrokken, het jasje en dasje zijn achterwege gelaten. Voordat het eerste fragment bekeken wordt vraagt Erdbrink aan Rutte om te reageren op de verkiezingswinst van anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland. Rutte benadrukt dat hij wil dat het aantal vluchtelingen naar beneden gaat en dat Nederland Nederland blijft door op te komen voor westerse waarden. Hiermee zet hij zich af tegen Merkels ‘Willkommenskultur’.

Voorspel

De voorliefde van Rutte voor muziek is de opening van Zomergasten. Rutte is een groot bewonderaar van Bach. In het eerste fragment wordt gesteld dat het opschepperig zou zijn om Bach naar buitenaardse beschavingen te sturen. Mark Rutte ziet in Bach durf en ambitie:

‘Wij kunnen als mensheid het allerhoogste. In de hemel spelen ze Bach, behalve als ze vrij hebben. Dan spelen ze Mozart’.

Mark Rutte, die lid is van de Protestantse Kerk in Nederland, geeft aan ‘continu te twijfelen over het geloof’. Thomas Erdbrink gaat hier helaas niet op in.

Het tweede fragment is een tv-ruzie tussen Adriaan van Dis en Willem Oltmans. Het gesprek gaat over het interview dat Oltmans heeft gehad met de toenmalige Indonesische president Soekarno. Van Dis ergert zich aan Oltmans, die doet voorkomen alsof hij de hand heeft gehad in belangrijke plotwendingen in de geschiedenis. Oltmans vindt dat hij onder valse voorwendselen de studio is ingelokt en dreigt met opstappen. Volgens Rutte is dit schitterende televisie: ‘Zegt u maar, wat voor avond gaat het worden?’

Erdbrink vraagt aan Rutte waarom hij ja heeft gezegd tegen het programma. Rutte antwoordt dat hij in de eerste plaats een enorme fan is van het programma, maar hij wil natuurlijk ook stemmen winnen. Een politicus is immers altijd koopman, maar als hij over tien jaar was uitgenodigd had hij het ook gedaan. Erdbrink vraagt of hij naar alles mag vragen deze uitzending, dus ook naar Verdonk, Wilders of het liefdesleven van de premier.

Dat mag.

Wille zur Macht

We zien een moordfragment in de Britse politieke thriller House of Cards. De serie vertoont volgens Rutte geen enkele gelijkenis met de werkelijkheid: ‘Macht is de middelen hebben om te doen wat je goed vindt’ en: ‘de kans die de bevolking je biedt om de goede dingen te doen’. Het wegsturen van Rita Verdonk was onvermijdelijk. De VVD-leider vindt achteraf dat hij Verdonk meteen had moeten wegsturen toen hij de lijsttrekkersverkiezing gewonnen had. Rita zaagde aan Ruttes stoelpoten: ‘het zaagsel lag onder mijn stoel’ en ze verkondigde ‘geklets en geleuter’ in De Telegraaf.

Rutte heeft geleerd dat timing in de politiek enorm belangrijk is. Als hij haar eerder de bons had gegeven was hem wellicht verweten een kort lontje te hebben, nu was het wegsturen van Rita Verdonk onvermijdelijk geworden. Hiermee weerspreekt Rutte zijn eerdere uitspraak dat hij Verdonk direct de laan uit had moeten sturen, maar Erdbrink laat hem hiermee wegkomen.

Volgens Rutte is gezellig besturen geen doel op zich. Daarom werkt het zo goed tussen de PvdA en VVD, je moet elkaar de waarheid kunnen zeggen. De macht in Nederland is enorm verdeeld, aldus de premier. Voor we naar het volgende fragment gaan pakt Rutte nog even een campagnemomentje: ‘Ik wil dit en dit bereiken, wil je me helpen?’

Caviarace

We gaan kijken naar AVRO’s Wiekentkwis.  We zien een caviarace. De kandidaten besluiten, nadat ze een mooi bedrag gewonnen hebben, door te spelen en verliezen daarna alles. Mark Rutte vindt het mooi dat de jongen een gokker is en zegt ervan te houden om hoog in te zetten. In huize Rutte werd vroeger veel naar de Wiekentkwis gekeken op een zwart-wit televisie. Zolang de zwart-wit televisie niet kapot ging werd er geen nieuwe kleurentelevisie gekocht. De VVD-leider heeft een vrije jeugd gehad met twee restricties: ‘Als je geen koorts hebt ga je naar school en je vreet je eten op’.

In 1989 overleed broer Wim aan aids. Eerst werd gedacht dat Wim kanker had. In het gezin waarin Mark Rutte opgroeide werd thuis niet gesproken over de homoseksualiteit van broer Wim. Het was gewoon geen thema, maar volgens Rutte heus geen taboe. Thomas Erdbrink probeert tot twee keer toe hierover door te vragen. Hoe liberaal was het christelijke gezin waarin Mark Rutte opgroeide dan eigenlijk? Rutte laat er niet meer over los dan dat hij het wellicht vanwege zijn jeugdige leeftijd (21!) niet mee heeft gekregen.

De familie Rutte was een Wiegel-gezin, dat wil zeggen dat ze tegen Den Uyl waren. De PvdA-politicus vonden ze in huize Rutte maar een potverteerder. Mark Rutte gruwelde van het banenplan van Den Uyl, dat zou worden betaald vanuit de verhoging op belasting van bedrijven.

Verlies niet de moed

Rutte leidt het volgende beeld in door te refereren aan het relletje toen hij Freek de Jonge een oude zeurpiet noemde. Rutte wilde toentertijd niet met Freek de Jonge aan één televisietafel zitten. Vijf maanden later bleek echter dat De Jonge dit voorval nog steeds dwars zat. Rutte zocht hem op en bood zijn excuses aan. Zo leerde hij ook de vrouw van Freek de Jonge kennen. We krijgen een fragment voorgeschoteld waarin Hella de Jonge haar vader Eli Asser interviewt. De laatste woorden van de grootmoeder van Hella de Jonge, voordat zij werd afgevoerd naar Auschwitz, waren: ‘Verlies niet de moed’. We moeten steeds opnieuw beginnen.

De vader van Rutte overleed toen Mark 21 jaar oud was, de premier was in het gezin waarin hij opgroeide een nakomertje. Rutte senior had in een Jappenkamp gezeten en zijn moeder had de hongerwinter in Den Haag meegemaakt. De moeder van onze minister-president staat optimistisch in het leven: naar de toekomst kijken, het verleden is geweest. Van zijn vader leerde Mark dat je nooit op iemand moet neerkijken of tegen iemand moet opkijken.

Erdbrink vraagt naar de mening van Rutte over een oude wet uit 1971, waarin staat dat oorlogsmisdaden die begaan zijn door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog niet verjaren maar misdaden ten tijde van de Politionele Acties in Indonesië wel. Rutte beweert dat hij deze wet niet kent, maar dat er wel een collega is op kantoor die hier veel vanaf weet. Desgewenst wil hij er op een later moment op terugkomen, maar hij wil nu zijn mening hierover niet geven omdat hij ‘mensen niet wil kwetsen’.

Negative campaigning

We bekijken een stukje uit de BBC-documentaire Labour The Wilderness Years. Het fragment gaat over het zuiveren van de Labour partij van extreem-linkse elementen in de jaren tachtig van de twintigste eeuw. Rutte zegt dat een aspect van politiek is dat je macht moet vergaren om dingen te bereiken. In 2006 liet Rutte een campagnefilmpje maken waarin de spot gedreven werd met de PvdA. In het campagnefilmpje speelt het logo van de PvdA, de Roos, de hoofdrol. Het filmpje sloeg in eerste instantie niet aan, maar Rutte liet lekken dat er bij de VVD intern gedoe was geweest over het filmpje. Daarna werd het filmpje een hit, omdat het controversieel zou zijn.

Het zevende fragment komt uit de film Heat met Al Pacino en Robert de Niro. Rutte wil hierbij kwijt dat de verschillen van mening tussen hem en Alexander Pechtold heel diep zijn, maar je elkaar niet hoeft te haten. Erdbrink vraagt wie Rutte ziet als zijn grootste tegenstander in de politiek. Dat is Geert Wilders:

‘De man die als hij aan de macht komt Nederland de verkeerde kant op zou leiden en wegloopt als hij verantwoordelijkheid moet nemen. ‘Onze blonde vriend wakkert angst in de samenleving aan.’

De minister-president wil niet lacherig doen over het PVV-partijprogramma, dat hij kwalificeert als een bedreiging voor de rechtsstaat. De PVV wil geen asielzoekers meer het land in laten en alle moskeeën sluiten. Wilders is volgens de premier een wegloper die Nederland zes maanden langer in de crisis heeft laten zitten. Na het mislukte Catshuis-overleg in 2012 had Rutte één doel: ‘Nederland uit de crisis helpen, het CDA wilde niet’. Maar Rutte wil de PVV niet op voorhand uitsluiten als mogelijke coalitiepartner.

Sorry

Het spijt Rutte dat hij de PvdA tijdens de verkiezingscampagne een bedreiging voor het land heeft genoemd. Gelukkig zei Diederik Samsom de volgende dag iets lelijks over de leider van de VVD.

Rutte weigert daarentegen excuses aan te bieden voor het slavernijverleden van Nederland. Hij vindt het gratuit om vanwege het tijdsverschil en de context daarvoor sorry te zeggen: ‘Ik wil niet moreel superieur afstand nemen van mijn voorgangers’.

Ten aanzien van de duizend euro die Rutte beloofde aan werkende Nederlanders had hij Nederland eerder moeten meenemen in zijn beweegredenen.

Dubbele maat

We zien Frits Bolkestein spreken op een demonstratie waar linkse mensen schreeuwen tegen de bezuinigingen op cultuur. Bolkestein zegt het eens te zijn met alle punten uit het gedoogakkoord van VVD, CDA en PVV, behalve met de bezuinigen op kunst en cultuur. Hij wil deze bezuinigingen terugdraaien, een instemmend gejoel stijgt op, Bolkestein vervolgt te zeggen dat hij het verschil wil financieren door de uitgaven op ontwikkelingshulp te verminderen. Hiermee laat hij de menigte in totale verwarring achter.

Rutte grijpt dit fragment aan om linkse moralisten te bekritiseren. De VVD-leider ergert zich aan de dubbele moraal en mensen met heel veel geld die koketteren met stemmen op de SP. Ook ergert de VVD-leider zich aan salonsocialisten die hun kinderen op de bakfiets naar witte scholen doen. Dit is een indirecte uithaal naar Femke Halsema, die haar kinderen van een zwarte school haalde. Mark Rutte heeft een hekel aan morele superioriteit. Mensen die in Pauw zeggen dat je een asielzoeker op zolder moet nemen en dat vervolgens zelf natuurlijk niet doen. Maar Rutte spreekt zich ook uit tegen diegenen die achterin gemeentehuizen staan te gillen als er een nieuw asielzoekerscentrum komt.

Nederlanderschap

We gaan kijken naar een fragment waarin verslaggever Robert Bas wordt lastiggevallen door Erdogan-minnende Turken in Nederland. Deze Turkse relschoppers vinden dat de NOS moet oprotten, zeggen ‘Fuck You tegen Nederland’ en beweren dat de Turkse president Erdogan geen dictator is.

De primaire reactie van Rutte is: ‘Lazer zelf op naar Turkije, pleur op’. De minister-president zegt dat het met onze vrijheden alles of niets is, het is geen cafetariamodel. Vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en met elkaar samenleven moeten voorop staan. Mark Rutte ergert zich aan de culturele elite in Nederland, die begrip heeft voor de 20% van de Turken in Nederland die niet geïntegreerd is. Met deze Turken delen we helemaal niets, dat is de afgelopen 30 à 40 jaar fout gegaan volgens de premier.

In het volgende fragment zien we Ramses Shaffy die zijn paspoort in ontvangst neemt. Ramses: ‘Ik ben Nederlander geworden en vind het fantastisch. Ik hoor erbij mensen’. Volgens Rutte heeft Ramses Shaffy een enorme bijdrage geleverd aan Nederland. Erdbrink vraagt wat er gebeurd is tussen het ‘Ik hoor erbij’ van Ramses Shaffy en het ‘Fuck You’ van de Erdogan-Turken in Nederland. De VVD-leider meent dat verzuiling tot segregatie leidt. Je bent dan van de samenleving afgekeerd. Mark Rutte heeft daarom een afkeer van de multiculturele samenleving.

Erbdrink vraagt de premier wanneer je een Nederlander bent. Volgens de afgestudeerde historicus Rutte moet je de Nederlandse geschiedenis snappen. Onze natie is door zwarte perioden, zoals de Tweede Wereldoorlog, gegaan. Dat hebben we collectief meegemaakt en dit moet daarom onderdeel zijn van het gesprek op school. Ouders die niet van hier komen dragen deze collectieve geschiedenis echter niet over op hun kinderen. Onder het collectief geheugen zitten volgens Rutte onze waarden, bijvoorbeeld dat twee mannen in iedere wijk in Nederland hand in hand moeten kunnen lopen.

Mark Rutte vindt het belangrijk om eerst te benoemen wat niet goed gaat, omdat je niet kunt bouwen op wat niet goed gaat. Volgens de premier is de multiculturele samenleving mislukt:

‘Wegkijken is het laatste wat je kan doen. Ik heb een hekel aan cultuurrelativisme’.

Eenzaamheid

De commercial ‘Rule yourself’ met Michael Phelps brengt Rutte ertoe te vertellen over de eenzame momenten als er een complex vraagstuk op je bureau ligt. Rutte zegt eenzame momenten te beleven wanneer hij moeilijke beslissingen moet nemen, zoals bijvoorbeeld over de omstreden vluchtelingendeal met Turkije of het al dan niet sturen van troepen naar Oekraïne na het neerhalen van MH17: ‘Het is prettig als je daar als je thuis komt op de bank over kunt doorpraten’.

Rutte heeft gehuild toen de nationaal coördinator terrorisme bestrijding belde dat de trein met stoffelijke overschotten aan het rijden was. Mark Rutte zag een kolkende zaal van woedende mensen tegenover zich die hun nabestaanden willen begraven: ‘Ik kan me voorstellen dat het dan fijn is dat je een relatie hebt’.

Ten aanzien van de MH17 wil Rutte stap voor stap de onderste steen boven krijgen:

‘De ramp is niet in Groningen gebeurd, honderd mensen van het OM werken er dag en nacht aan. Dat we weten wie het gedaan heeft, dat we deze mensen vinden, voor het gerecht dagen en veroordelen. Ik kan geen garanties geven dat we ze allemaal veroordeeld krijgen maar ben ongelofelijk gemotiveerd om het voor elkaar te krijgen’.

Routines

Aan het einde van zijn leven las François Mitterrand veel over religie en de dood: ‘Om aan de dood te wennen’. Rutte zegt veel te twijfelen over het geloof. Thomas Erdbrink gaat er voor de tweede keer niet op in.

Mark Rutte vindt het fijn om naast zijn drukke baan een voorspelbaar privéleven te hebben. Op zaterdag of zondag eet hij bij zijn 93-jarige moeder, met vrienden eet hij altijd in hetzelfde Indische restaurant in de Schilderswijk en met studievrienden verblijft hij tijdens skivakanties altijd in hetzelfde hotel.

Vriendinnetjes

Als Rutte les geeft laat hij aan iedere klas het fragment zien uit de serie over Den Uyl en de Lockheed-affaire. We zien een gesprek tussen Den Uyl en Juliana waarin gesuggereerd wordt dat Juliana Den Uyl heeft gemanipuleerd. Juliana stelt dat Beatrix haar alleen op een prettige wijze wil opvolgen en dat ze de poppenkast haat, maar dat de meeste Nederlanders nu eenmaal Oranjegezind zijn. Den Uyl wil niet degene zijn die het koningshuis om zeep heeft geholpen, daardoor krijgt Bernhard een uniformverbod en hoeft hij zich niet te verantwoorden voor de rechter.

In het fragment praat Den Uyl bij thuiskomst met zijn vrouw Liesbeth. Mark Rutte heeft niemand om tegenaan te praten als hij thuiskomt: ‘Ik ben de ware niet tegengekomen’. Rutte heeft voor het laatst vriendinnen gehad in zijn studietijd, maar heeft nooit samengeleefd met een vrouw. Suggesties over zijn vermeende homoseksualiteit worden door de VVD-leider weersproken. ‘Alleenstaand zijn is het laatste taboe in Nederland.’ Rutte zegt een compleet leven te hebben, gelukkig en in balans te zijn, maar geeft aan dat hij soms wel een relatie mist.

De Toppers

Mark Rutte is met een VVD-delegatie naar een concert van de Toppers geweest. Jochem Fluitsma bezingt Nederland als het land van 15 miljoen mensen waarin geen chef echt de baas is. Rutte vindt zichzelf ook niet de baas, maar je vader, de kiezer is de baas. Tijdens een concert van de Toppers ervaart Rutte wat Nederland Nederland maakt: ‘Heel veel mensen die met elkaar lol hebben en mooie dingen doen, iedereen is trots als Max (Verstappen) eerste is geworden en op de schermen komt.’

De premier wil niet herinnert worden als persoon maar om zijn ambities voor Nederland. Ons land uit de crisis helpen, vooruit komen en dat het over vier jaar helemaal staat waar hij het wil hebben. Mark Rutte wil optimistisch zijn:

‘Ik heb weinig talent voor depressie en somberheid. Nederland heeft nog nooit zoveel mensen aan het werk gehad als vandaag’.

Het laatste fragment is de comeback van de aan lager wal geraakte Vladimir Horowitz in Moskou in 1986. De pianist vertolkt de sonate in B mineur van Scarlatti. Mark Rutte hoopt ongetwijfeld na de verkiezingen in maart ook weer terug te keren op het hoogste podium: ‘Ik houd ervan als het schuurt, je moet elkaar irriteren. Dan kom je tot betere dingen’.

Het was een afwisselende televisieavond met een minister-president die persoonlijk wilde worden, maar helaas trapte de interviewer te vaak de bal niet in het doel.

Thomas Erdbrink is gewoon niet een al te beste interviewer. Hij was niet kritisch tegenover Abou Jahjah, maar is dat eigenlijk ook niet bij Mark Rutte. Zomergasten is dit jaar een beetje pingelen, maar echt mooie punten worden er niet gemaakt.