Op 7 november stapte Jacques Monasch uit de PvdA-fractie en drie weken later richtte hij de politieke partij Nieuwe Wegen op. Afgelopen week presenteerde deze partij haar kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart. Opvallend feit: Monasch is geen lijsttrekker maar staat op nummer 2. Voor Jalta sprak Ewout Klei met Jacques Monasch over zijn breuk met de PvdA, zijn nieuwe partij Nieuwe Wegen en de uitdagingen waarvoor Nederland nu staat.

 

Diederik Samsom

Monasch en ik kenden elkaar van Opvliegers, waar wij op 11 januari 2016 met Erik de Vlieger twee uur lang over politiek mochten praten. Het was ook tijdens die uitzending dat Monasch voor het eerst afstand nam van het PvdA-beleid, vertelde hij mij nu. Monasch ergerde zich groen en geel aan het vluchtelingenbeleid zoals de PvdA-fractie dat voorstond. Diederik Samsom en de zijnen geloofden heilig in Merkels mantra ‘Wir schaffen das’, terwijl Monasch hier helemaal niet zo zeker van was. ‘In de fractie zei ik, Wir schaffen das nicht, maar naar kritische geluiden werd niet geluisterd.’

Maar kreeg hij nog op zijn kop toen hij leegliep bij Erik de Vlieger? ‘Ze hebben het genegeerd. Ik heb geen reprimande gekregen. Helemaal niks. Dit was bewust. Wel heeft het partijbestuur, zo hoorde ik later, de hele uitzending met ons, opnieuw afgeluisterd ? lopen te luisteren. Maar ze hebben besloten om geen actie te ondernemen.’ Het liep dus met een sisser af, hoewel de PvdA wist dat ze Monasch in de gaten moesten houden.

Na het zomerreces besloot Monasch plotseling om zich te kandideren voor het lijsttrekkerschap van de PvdA. Hij kwam tot dit besluit omdat hij Mark Rutte en Diederik Samsom helemaal ongeloofwaardig vond geworden: ‘Rutte bood aan de VVD-kiezers zijn excuses aan omdat hij zijn verkiezingsbeloften niet was nagekomen, vervolgens verontschuldigde Samsom zich tegenover de PvdA-collega’s in de Tweede Kamer omdat hij ze slecht had behandeld. Samsoms spijt was niet gemeend, want hij was meteen op de media afgestapt. Hij had het niet eerst tegen ons, in fractieverband, gezegd. Het was een spijtbetuiging voor de bühne.’

Maar was Samsom echt zo’n slechte fractieleider dan? Ik weet alleen dan Myrthe Hilkens bij wijze van spreken gillend is weggerend, maar zij vertegenwoordigt juist de dominante progressieve vleugel van de PvdA. Monasch is inderdaad niet positief over het leiderschap van Samsom: ‘We hebben als fractieleden meerdere malen handreikingen aan Samsom gedaan, ik ook, maar hij negeerde dit. Diederik Samsom is niet bereid om mensen mee te nemen. Toen hij tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 een klinkende overwinning behaalde was hij niet meer bereid om naar PvdA-Kamerleden te luisteren. Hij had zijn team geformeerd en was niet meer betrokken bij de fractie. Hij heeft de fractie bewust verwaarloosd. De fractie werd in 2012 ook niet betrokken bij de coalitiehandelingen met de VVD. Dat deden Samsom en zijn team. We kregen om 7 uur ’s ochtends het regeerakkoord voor het eerst onder ogen, we moesten er twee uur later, om 9 uur, in fractieverband, over discussiëren, en om 11 uur moest de beslissing vallen. We kregen dus nauwelijks tijd om hierover kritisch na te denken en werden in feite voor een voldongen feit geplaatst.’

En hoe waren de verhoudingen in de PvdA-fractie eigenlijk? Monasch: ‘Onze fractie van 2012 bestond uit drie groepen Kamerleden. Er was een grote groep nieuwelingen, die het vak nog moesten leren en daarom niet snel op hun strepen zouden staan. Daarnaast had je de groep Kamerleden die hoopten minister of staatssecretaris te worden. Zij waren wellicht loyaal, omdat ze zich niet uit de markt wilden prijzen. Anderen berustten, Samsom had nou eenmaal een eclatante overwinning geboekt.

Valse beloften

Monasch voelt zich 100% sociaaldemocraat, maar was niet 100% PvdA. Monasch vindt het bijvoorbeeld belangrijk dat de Tweede Kamer luistert naar wat de kiezer vindt, terwijl de PvdA-fractie liever haar eigen progressieve koers uitstippelt. Dat de PvdA geen boodschap heeft aan de kiezer bleek volgens Monasch duidelijk tijdens het Oekraïnereferendum van 6 april 2016. De PvdA-fractie had gezegd de uitslag van het referendum te zullen respecteren – het raadgevend referendum zou dan de facto een bindend referendum zijn – maar toen peilingen en polls steeds maar bleven uitwijzen dat de nee-stemmers wellicht zouden winnen begon men te schuiven. Monasch: ‘In de fractie zeiden mensen dat we toch zeker niet de populisten hun zin moesten gaan geven. De uitslag, die inderdaad onwelgevallig was voor de PvdA, werd daarom niet gerespecteerd. De partij kwam op haar eerder gedane belofte terug.’

Ook de verkiezingen voor het lijsttrekkerschap van de PvdA verliepen niet helemaal eerlijk, aldus Monasch. ‘De PvdA had bedacht dat niet-leden ook mochten stemmen. Ze moesten twee euro betalen om tijdelijk lid te worden. Dat tijdelijk lidmaatschap gaf je dan ook het recht om op je favoriete kandidaat te stemmen. Het idee van het tijdelijk lidmaatschap hadden we afgekeken van Labour en Engeland, maar uiteindelijk bleek er toch een addertje on het gras te zitten: tijdelijke leden werden gewoon lid van de PvdA gemaakt en moesten zelf hun lidmaatschap opzeggen. Niks proeflidmaatschap en invloed van de burgers dus. De partij wilde de controle over het proces in handen houden. En juist de partij bestond uit heel veel gelijkgestemden, een belangrijke reden waarom de PvdA in de crisis was beland. De PvdA wilde – als het puntje bij paaltje kwam – helemaal niet open zijn.’

Maar waarom haakte Monasch uiteindelijk af als kandidaat-lijsttrekker? ‘Ik wilde alleen meedoen als de partij de congresuitspraak – tijdelijke leden mochten ook meestemmen op de lijsttrekker – echt zou respecteren, en daarnaast als ik als lijsttrekker ook de ruimte kreeg om het PvdA-verkiezingsprogramma op punten te veranderen. Het programma was immers geschreven door Diederik Samsom en Lodewijk Asscher, de andere twee kandidaten voor het lijsttrekkerschap. Het PvdA-bestuur loog over het eerste en hield mij over het tweede lange tijd aan het lijntje: uiteindelijk kreeg ik te horen dat wanneer ik het programma wilde wijzigen gewoon via de ouderwetse weg, dus via een lokale afdeling en 100 handtekeningen, wijzigingsvoorstellen mocht indienen. En ik had hier maar enkele weken tijd voor. Hier had ik natuurlijk geen zin in, dus ik hield het daarom voor gezien.’

Maar heeft Monasch nu echt hard feelings tegenover de PvdA? Hij blijft – verstandig genoeg – diplomatiek: ‘Ik wens ze al het goede toe.’ Monasch vindt het bovendien kwalijk dat de PvdA niet is uitgenodigd door het RTL-debat, omdat de partij het in de peilingen zo slecht doet. ‘De PvdA is nog steeds de tweede partij van Nederland en bovendien een coalitiepartij. Het zou een schande zijn als Lodewijk Asscher, puur vanwege het feit dat zijn partij het nu slecht in de peilingen doet, aan grote verkiezingsdebatten niet mag meedoen. De PvdA heeft het moeilijk en hoeft in debatten ook zeker niet met fluwelen handschoentjes te worden aangepakt. Maar de PvdA negeren? Dat is een slechte zaak.’

 

Nieuwe Wegen

Nieuwe Wegen

Eind november richtte Monasch zijn partij Nieuwe Wegen op. Waarom wéér een nieuwe partij? Is Monasch niet bang voor nog meer versplintering? En is Nieuwe Wegen niet bij voorbaat kansloos? Uiteraard denkt Monasch hier anders over. ‘Nieuwe Wegen heeft een onderscheidend programma. We zijn een sociaal-conservatieve partij, voor de verzorgingsstaat en de menselijke maat, maar kritisch op het thema integratie en voor meer democratie. Bij het laatste moet je denken aan bindende referenda en de gekozen burgemeester.’ Maar is de SP dan geen sociaal-conservatieve partij? Monasch vindt van niet: ‘De Socialistische Partij is een fundamentalistisch-dogmatische partij. Partijvoorzitter Ron Meyer is heel ideologisch en spreekt weer over de klassenstrijd. Lokale SP-politici op Twitter hebben in hun bio staan dat ze ‘overtuigd marxist’ zijn. Daar voel ik mij als sociaaldemocraat absoluut niet thuis bij. Daarnaast onderscheidt de SP zich ten aanzien van het vluchtelingenvraagstuk niet van GroenLinks. Ze zijn voor open grenzen en stellen zich niet normerend op tegenover de nieuwkomers.’

Is Nieuwe Wegen dan misschien een reïncarnatie van DS’70, de conservatieve sociaaldemocratische partij die zich in 1970 afsplitste van de PvdA vanwege de progressieve jongeren van Nieuw Links? En enkele jaren later ruziënd uit elkaar ging? Monasch: ‘Die vraag heb ik vaker gehoord. Om heel eerlijk te zijn, eigenlijk ken ik DS’70 niet zo goed. Ruziënd uit elkaar gegaan? Nee, dat wist ik niet. DS’70 is niet mijn oriëntatie. Ik heb hun programma’s er niet bij gepakt toen we onze ideeën opschreven. Wel is het zo dat wij ons net als DS’70 eerder oriënteren op de PvdA van Willem Drees. Nieuwe Wegen is niet Nieuw Links.’

In zekere zin is Nieuwe Wegen wel Nieuw Links, dat de partij op een vernieuwende manier linkse politiek wil bedrijven. ‘Politicoloog Josse de Voogd schrijft dat de nieuwe partij met haar programma op een plek in het politieke spectrum zit waar geen enkele andere linkse partij zit: links op de sociaaleconomische links-rechts-schaal, conservatief op de niet-materiële progressief-conservatief-schaal. We zijn uniek.’ Monasch vertelt ook dat de kandidaten van Nieuwe Wegen uit alle lagen van de samenleving komen, maar toch vooral uit de provincie, niet zozeer uit Amsterdam. Maar de lijstduwer van Nieuwe Wegen is Leo Buchel, marktkoopman op de Amsterdamse Albert Cuyp’. Ook wil de partij stem geven aan wat Monasch ‘de zwijgende allochtone meerderheid’ noemt. ‘Het gaat hierbij om die allochtonen die normaal willen meedoen aan de samenleving, tegen het wegkijken van links zijn maar ook tegen discriminatie en polarisatie in de samenleving. Denk aan hindoestanen in Nederland die gediscrimineerd worden op straat omdat ze een ander kleurtje hebben, maar ook vrezen voor de radicale islam.’

Monasch wil de PVV niet op voorhanden uitsluiten als mogelijke coalitiepartner: ‘Met de PVV valt prima overeenstemming te bereiken op het gebied van onderwijs en de zorg. Ten aanzien van de democratische rechtsstaat en de vrijheid van godsdienst zijn we als Nieuwe Wegen wel principieel. Dit staat niet ter discussie. De islam verbieden is nonsens. Maar er moet een einde komen aan de buitenlandse financiering van salafistische organisaties in Nederland.’

Ook ten aanzien van de vluchtelingencrisis kiest Nieuwe Wegen voor een conservatieve koers, hoewel de partij niet kiest voor de PVV-aanpak. Monasch: ‘Voor echte vluchtelingen moet er natuurlijk ruimte zijn. Maar het is beter dat we minder asielzoekers goed opvangen, dan meer asielzoekers slecht.’ Monasch heeft sympathie voor de ideeën van VVD-Kamerlid Malik Azmani, die pleit voor opvang in de regio, maar legt andere accenten: ‘We moeten net als Canada vluchtelingen uitnodigen om bij ons te kunnen schuilen via de UNHCR. De UNHCR-kampen moeten een voorportaal worden voor opvang in Nederland en andere EU-landen. Op deze manier wordt de vluchtelingenstroom veel beter gecontroleerd. En krijgen we niet dat heel veel mensen, vooral jonge mannen, deze kant zelf opkomen. Dat vluchtelingen verdrinken. En dat mensenhandelaren  hun kwalijke rol kunnen blijven spelen. We moeten vluchtelingen ook vooral als gezin opvangen. Ten slotte vind ik het ook heel belangrijk dat mensen die hier asiel zoeken beloven onze grondwet te respecteren. Willen ze dat om een of andere reden niet, dan komen ze ons land niet binnen. Bij onze partij is ook een dame actief met Tsjechische wortels. Haar ouders ontvluchtten tijdens de Koude Oorlog Tsjecho-Slowakije. Zij snapten dat je echt je best moest doen als je wilt meedraaien in onze samenleving. Dat moeten de vluchtelingen van nu ook beseffen.’

Maar zijn deze ideeën niet in strijd met het VN-vluchtelingenverdrag, waar de PvdA en onze principiële vriendinnen van GroenLinks de bezorgde burger zo graag op wijzen? Monasch: ‘Dit verdrag is niet meer van deze tijd. Het is opgesteld met het oog op een hele andere situatie. De massale, ongewoon grote instroom van nu vraagt om herziening van het vluchtelingenverdrag. Dat vindt de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb overigens ook.’

 

Een ruimte van 20 zetels

Monasch noemt Nieuwe Wegen trouwens geen politieke partij maar spreekt liever van een beweging. Toch pakt hij het anders aan dan Rita Verdonk, met haar Trots op Nederland, en het enige lid van de PVV Geert Wilders. ‘We willen geen traditionele ledenpartij zijn, maar openstaan voor iedereen die zich in onze politiek herkent. Mensen die de 12 punten van onze partij niet onderschrijven hebben niks bij Nieuwe Wegen te zoeken. Een commissie van toezicht ziet er op toe dat de 12 speerpunten worden gerespecteerd. We organiseren geen partijcongressen waar het vooral gaat om de punten en komma’s, maar willen het informeler doen. Wat ons bindt is het gezamenlijke ideaal.’

Hoeveel zetels verwacht Nieuwe Wegen op 15 maart te halen. Monasch geeft hierop een enigszins cryptisch antwoord: ‘Volgens eerder genoemde politicoloog Josse de Voogd is er een ruimte van 20 zetels voor ons links-conservatieve geluid. We kijken hoeveel we hiervan gaan binnenhalen.’ Maar is Monasch dan niet bang dat als Nieuwe Wegen niet in de Tweede Kamer komt op 15 maart de partij als sneeuw voor de zon verdwijnt? ‘We gaan sowieso door. Ook als we niet in de Tweede Kamer komen. We zijn regionaal alles aan het opbouwen en willen ook meedoen aan de Provinciale Statenverkiezingen. Nieuwe Wegen wordt een blijvertje.’

Ten slotte, kan Monasch kort en bondig, het liefst in een of twee zinnen, vertellen waarom ik en andere kiezers op 15 maart juist op Nieuwe Wegen moeten gaan stemmen? Monasch: ‘Als je voorstander bent van een sociaal beleid en de menselijke maat, grenzen wil stellen aan immigratie en asiel en als je onze normen en waarden wil beschermen, dan is Nieuwe Wegen jouw partij.’