Misschien wel een grotere flop dan de Fyra.

In 2010 besloot de regering het elektrisch rijden fors te bevorderen. Er moesten 200.000 elektrische auto’s in Nederland zijn in 2020. Daarom gingen alle fiscale sluizen open en werd gezond verstand soms even helemaal uitgeschakeld.

Het gevolg is dat we in Nederland nu vooral hybride-leaseauto’s subsidiëren. Veel mensen rijden gratis in een Mitsubishi Outlander lease-auto of straks zeer goedkoop in een Volvo XT90. Beiden zijn SUV’s met een trekhaak en rijden een stuk onvoordeliger dan kleine auto’s op benzine. En recent onderzoek toont aan dat deze auto’s gemiddeld 70% van de afstand op benzine afleggen en 30% op elektriciteit.

Toch worden ze 100% gesubsidieerd en heeft de Algemene Rekenkamer becijferd dat de belastingsubsidie op zuinige auto’s in 2013 al 5 miljard euro gekost had en buitengewoon ineffectief was.

In dit artikel kijk ik terug hoe we zo doorgeslagen zijn en vooruit naar wat er onmiddellijk moet gebeuren. Want er dreigt een lek in de staatsfinanciën waar heel, heel erg weinig milieuwinst tegenover staat.

2009

Het kabinet (CDA/PvdA/CU) wil elektrisch rijden stimuleren en richt het formule E-team op. Zij benoemt prins Maurits (toen nog in de lijn van troonopvolging en dus lid van het Koninklijk Huis) tot de voorzitter. Met een subsidie van de rijksoverheid en een vorstelijke beloning gaat hij aan de slag.

2011
Er wordt een green deal gesloten door het kabinet (VVD/CDA). Die hangt niet alleen meer af van aanschafsubsidies van duizenden euro’s (zoals in veel andere landen), maar er wordt ook gestreefd naar vele belastingkortingen en vrijstellingen. En die kortingen zijn stapelbaar. Auto’s die minder dan 50 gram CO2 per kilometer uitstoten, krijgen de hoofdprijs: hun bezitters betalen geen BPM, geen wegenbelasting. Als je ZZP’er bent krijg je drie regelingen (een milieu-investeringsregeling, een kleinschalige-investeringsregeling en willekeurige afschrijving). En de leaserijder betaalt geen 25% bijtelling per jaar, maar 0% bijtelling. Dus hij mag onbeperkt auto rijden en hoef daarvoor helemaal niets te betalen. Dat geldt voor de volle vijf jaar van een leasecontract. De regering is van plan om dat laatste voordeel te laten gelden voor alle lease auto’s die tussen 1 januari 2012 en 1 januari 2016 voor het eerst op naam gezet worden.

Tegelijk vormt zich een monstercoalitie die dit steunt: de lokale overheden, de milieu-organisaties, energiemaatschappijen, banken en natuurlijk het formule e-team. Zij zetten een massieve lobby en charme offensief in. Dat gaat van een VIP dag voor politici op de RAI met elektrisch rijden tot lobbygesprekken.

De drie woordvoerders in de coalitie, Matthijs Huizing (VVD), Roland van Vliet (toen nog PVV) en ondergetekende voelden niets voor ‘gratis autorijden’. Zij weten dat er hybride auto’s aankomen die op benzine rijden en stellen een amendement voor waarbij er toch 7% bijtellling is voor de hele categorie.

Dat leidt tot enorme druk vanuit het kabinet en leidt uiteindelijk tot een compromis: de eerste twee jaar (2012 en 2013) 0% voor alle auto’s en in 2014 en 2015 7%. Auto’s mogen wel 5 jaar dat lage tarief houden. Dus een auto verkocht in 2013 rijdt nog tot 2018 tegen 0%, dwz gratis rond.

Volgens de lobby is dit echt een DRAMA. In de week voor de stemmingen gaat zij vol op het orgel. Drie voorbeelden:

·De milieu en autolobby en aanverwanten zoals de gemeente Rotterdam publiceert een pagina grote advertentie die zich rechtstreeks richt tot de Kamerleden. Over het compromis schrijven zij: “Een verhoging naar 7% is penny-wise, pound-foulish”
· Prins Maurits gaat naar Pauw & Witteman in kraakt daar het compromis af . Hij krijgt alle ruimte en geen weerwoord en beweert onder andere dat je met de semi-elektrische auto’s 95% van de tijd elektrisch rijdt.
· De gehele lobby stuurt een brief naar de Kamer: “Ondergetekenden doen daarom een dringend beroep op Uw Kamer om van haar voornemen tot verhogen van de nihilbijtelling voor superzuinige auto’s af te zien.”.
Onder de ondertekenaars bevinden zich Hans Alders (energie), Boele Staal (banken) en jawel ook Eric Wiebes (namens de VNG).

Echt leuk is die week niet voor de indieners van het amendement. Aan de ene kant is het heel belangrijk, aan de andere kant zegt de doorrekening van het amendement, die in Nederland altijd door de regering plaatsvindt, dat het slechts enige miljoenen oplevert.

Antwoorden op Kamervragen later zijn wel bijna vermakelijk: de prins verdedigde het regeringsbeleid, dus wat is er nou mis?

2013

Er komen steeds meer hybride modellen op de markt die onder de 50 gram CO2 per kilometer uitstoten, ten minste op het relatief korte test circuit van de Europese Unie waarop dat gemeten worden. Met 30 kilometer elektrisch rijden kom je dan al een heel eind.

De klapper is de Mitsubishi Outlander PHEV die op de markt komt. Dit is een SUV met een trekhaak. Er verschijnen veel folders. Lees deze: de auto kost met subsidie voor een ondernemer 29.000 euro. (voor een consument netto bijna 50.000 euro). Het voordeel van vijf jaar geen bijtelling is ook nog 27.000 euro. Tel uit je winst met 40.000 euro subsidie.
En je mag er de hele dag mee rijden op benzine. Je hoeft niet eens de stekker een keer te gebruiken…

Ondanks onze Kamervragen, grijpt de regering niet in. Zij bevestigt wel de berekeningen.
Bijna alle Mitsubishi Outlander PHEV’e en twee derde van de wereldproductie van de Volvo V60 gaan dat jaar naar Nederland. Auto’s worden ongezien zonder proefrit verkocht en de verkoopprijs van deze auto’s in Nederland ligt veel hoger dan in omliggende landen.

2014

In April rekent de Volkskrant uit dat het feestje met de Outlander en de V60 ongeveer een half miljard gekost heeft.
De rekenkamer publiceert in mei een onderzoek dat berekent dat de belastingderving door zuinige auto’s mogelijk meer dan 5 miljard euro bedraagt tussen 2007 en 2013. Dit gaat over alle fiscale subsidies. Het gaat om tegenvallende milieuwinst. Elke ton bespaarde CO2 uitstoot kost maar liefst 1000 euro en mogelijk nog veel meer.
De autolobby is ondertussen wat bijgedraaid en ziet wel in dat het niet allemaal optimaal was. Zij pleit ondertussen voor het wegnemen van de verstorende werking. De subsidies zijn ondertussen iets minder uitbundig geworden.

2015

Dit jaar is het laatste jaar met 7% bijtelling. Volgend jaar zal het 15% bijtelling zijn. Maar er komen weer nieuwe modellen op de markt: goedkoper, sterker en die duwen alle andere concurrenten naar alle waarschijnlijkheid weg.

Zo lukt het Volvo om haar SUV XC90 met een extra batterij in een nieuwe testronde onder de 50 gram per kilometer te duwen. Binnen een paar dagen verkoopt Volvo duizenden lease-auto’s. En een aantal andere fabrikanten verwacht hetzelfde te doen voor het eind van het jaar. Wederom liggen er spoed-kamervragen.

En de lobby: bemoeit die zich met de knelpunten? Nou nee.

· Uit hun eigen onderzoek blijkt dat de auto’s maar 30% elektrisch rijden en geen 95%. (onderzoek, pagina 12) Als je bedenkt dat ze die andere 70% van de tijd nogal kunnen slurpen, is er van milieuwinst geen sprake. Al jaren wijst iedereen hierop maar ondanks miljarden subsidie hebben de lease autoleasemaatschappijen en de regering nog steeds geen plan gemaakt om die 30% eens flink op te krikken.
· Gebruikte auto’s worden geëxporteerd. Dat is jammer, want zo haal je de ambities nooit. Maar ja, de leasesubsidie is alleen voor nieuwe auto’s, net als de aanschafsubsidies. Ofwel veel auto’s zijn slechts de helf van hun levensduur in Nederland.

Let dus wel: als je het aantal elektrische kilometers wilt verviervoudigen, dan moet je dus de lease autorijders prikkelen te presteren zoals de besten (60% elektrisch gebruik) en de auto’s hier ook de tweede helft van hun levensduur laten rijden. Maar dat plan wordt maar niet gemaakt.

Wiebes moet deze maand met een nieuwe autobrief komen. Ik hoop dat hij de Kamervragen aangrijpt om het verlies voor de staat niet verder op te laten lopen. Hij kan zijn oude lobbybrief (gratis autorijden!) het beste vergeten en rationeel beleid inzetten, waarbij subsidies gekoppeld worden aan concrete en meetbare milieuwinst. Want uiteindelijk betaalt de rest van Nederland dit subsidiebonanza.

Stopt hij dat bonanza niet, dan zullen de totale kosten daarvan binnen twee jaar boven de kosten van de Fyra uitstijgen. En de resultaten zullen zo mogelijk nog magerder zijn.

En misschien moet een aantal actoren ook maar eens bedenken wat ze moeten roepen en op wiens kosten. Ik heb in ieder geval besloten niet iedereen meer te woord te staan in dit dossier.