Het is gebeurd, de Britten (eigenlijk vooral de Engelsen) hebben besloten de Europese Unie te verlaten. Laten we hen het allerbeste wensen, want zij blijven onze buren, handelspartners en bondgenoten. Vier consequenties van de Brexit op een rijtje:

1. De democratie heeft gewonnen

De toon van de campagne was niet altijd vriendelijk. Beide kampen zaaiden de nodige haat en angst en de verdeeldheid tussen Leave en Remain bleek bitter. Arm versus rijk, hoogopgeleid versus laaggeschoold, stad versus platteland… er zullen diepe wonden in de Britse samenleving moeten worden geheeld. Maar dit alles neemt niet weg dat het een feest is wanneer een volk zelf en direct mag beslissen over een zo fundamentele zaak als de overdracht van soevereiniteit naar het buitenland. Een feest waar andere volken in Europa – ja, ook een groot deel van het Nederlandse – met afgunst naar zullen hebben gekeken.

De opkomst was hoog, de uitslag was nipt maar duidelijk. Het mandaat van het Britse volk liegt er niet om: verlaat de EU zo spoedig mogelijk. Daarop past geen heronderhandelen, geen speculeren waarover de kiezer nu echt heeft gestemd, maar zeker ook geen verbitterd punitieve houding vanuit de rest van Europa: even goede vrienden is de enige gepaste reactie. Goodnight and good luck. Geografisch, historisch en cultureel ligt Engeland nog net zo in Europa als 24 uur geleden. We zullen handel (liefst vrij-) blijven drijven, we zullen elkaar blijven bezoeken en natuurlijk voor een fors deel afhankelijk blijven voor onze veiligheid van wat waarschijnlijk het beste leger van Europa is. Het Britse NAVO-lidmaatschap is onomstreden, thank goodness.

2. ‘Brarmageddon’ zal niet uitbreken

Nogmaals, morgen ligt Dover nog gewoon op 30 kilometer van Calais. De eilanden zullen niet verder de Atlantische Oceaan op drijven. Er is niemand omgekomen. De op dit moment desastreuze consequenties voor de valuta- en aandelenmarkten zullen weer bijtrekken, al is de kans op een Europese of zelfs globale recessie niet geheel denkbeeldig. Hoe dan ook zal die niet het gevolg zijn van het Britse uittreden in de zin van niet-meer-EU-lid-zijn, maar eerder van de schok van de beslissing zelf. De handel zal worden voortgezet, zonder dat rancuneuze Eurocraten opeens enorme tariefbarrières oprichten. Waarom? Omdat de EU een joekel van een handelsoverschot heeft met het Verenigd Koninkrijk. Economische strafmaatregelen raken ons minstens zo hard als de Britten.

De gevolgen zijn vooral fors voor de eilandbewoners zelf en als ik EU-burger in Bolsover, Rhondda Cynon Taf of South Holland was (drie bestaande kiesdistricten, ik heb ze niet verzonnen), zou ik enigszins bezorgd zijn over mijn toekomst. Al mag je ervan uitgaan dat de boedelscheiding in de komende twee jaar van onderhandelingen zal uitmonden in de bescherming van personen die al voor het referendum in het VK woonden en werkten. Ja, het is jammer dat de Britten zich van Europa afkeren, maar helemaal erin zaten ze toch nooit, zonder euro en zonder Schengen. Bovendien is de belangrijkste consequentie het welhaast gegarandeerde afscheid van de Schotten van het Verenigd Koninkrijk. Dat valt wat mij betreft in de categorie net goed. Wij Engeland kwijt, jullie geen Schotland meer. Het was ook wel tijd dat de Schotten na bijna 300 jaar eindelijk gedekoloniseerd werden. Maar het leidt geen twijfel dat veel felle Brexiters, zeker de conservatieve, zich nog wel eens achter de oren zullen krabben wanneer zij bij het passeren van de Muur van Hadrianus opeens hun paspoort moeten tonen.

3. De EU zal veranderen of verdwijnen

De belangrijkste les die uit de Brexit moet worden getrokken, is dat het zo niet verder kan met de EU. De era van het uitbreiden om het uitbreiden – zowel territoriaal als qua bevoegdheden – moet nu komen tot wat de Britten zo mooi a grinding halt noemen. Europa zal moeten begrijpen dat haar migratiebeleid van meer, meer, meer de molensteen om haar hals is. De Europese burger wil geen vreemdeling worden in zijn eigen land en de arbeidersklasse (of wat daar nog van rest) begrijpt heel goed dat een van de redenen voor haar magere inkomensgroei van de afgelopen decennia de influx van goedkope krachten uit het voormalige Oostblok was. En ja, de natiestaat is allesbehalve dood, hoe graag het politieke, culturele en mediale establishment hem al begraven zouden willen hebben.

Zullen de Junckers, de Schultzen, en vooral Merkel en Hollande deze boodschap begrijpen? Ik vrees het ergste. De D66-isering van Brussel is zo totaal en haar uitvoerders zo wereldvreemd, dat voor een verdere vlucht naar voren moet worden gevreesd. Wat dat betreft gaf Guy Verhofstadt, de karikatuur van de quasireligieuze Eurofiel, alvast een startsein: meer integratie, meer macht naar Brussel, een fiscale eenheid en zelfs een Europees leger zijn voor hem het antwoord op de uitslag. Het lijkt wel of dit soort figuren de Unie op willen blazen. De kiezer zegt massaal basta tegen de EU, maar hun recept om dat te verhelpen is meer, veel meer van hetzelfde. Het lijken wel imams: ieder islam-probleem kan worden verholpen met meer islam. Ieder Europees probleem moet worden opgelost met meer Europa.

4. Er komt geen referendum in Nederland

Het establishment is geschokt. Wereldwijd, Europees en in ons land. Hoe durft die vermaledijde burger zomaar zijn soevereiniteit op te eisen? Wie denken kiezers wel niet wie zij zijn dat zij veranderingen vorderen? Wel… dat heet democratie. En als je daar op tegen bent, ga je maar lekker in Rusland, Venezuela of Turkije wonen. Als de EU weigert te veranderen, zal zij verdwijnen, dan zal dat gevreesde domino- of sneeuwbaleffect zeker optreden.

In onze extreem getrapte democratie zijn er op dit moment simpelweg geen partijen die zich hard maken voor een Nexit-referendum. Waarom zouden zij ook? De druk vanaf de flanken – PVV en SP – is er wel, maar die twee partijen zullen samen niet boven de 50 zetels uitkomen, niet genoeg om op termijn de status quo te bedreigen. Bij de centrumpartijen is de ene nog eurofieler dan de ander: bij PvdA, CDA, GroenLinks en D66 staat een sceptische houding tegenover Brussel gelijk aan politieke zelfmoord. De enige partij waarin dat mogelijk iets anders ligt, is de VVD, maar de dag dat zich een Cameron-Johnson-achtige clash bij de liberalen zal afspelen, is ver, ver weg.

Pas als het ene na het andere land exitreferendums organiseert, kan er een dynamiek in die richting ontstaan, maar ik zie dat niet zo een-twee-drie gebeuren. Dat is ergens jammer, want hoewel de Brexit in mijn ogen zeer schadelijk is voor Nederland en een pyrrusoverwinning voor de Britten zelf, ben ik democraat in hart en nieren. De uitslag van verkiezingen is minder belangrijk dan verkiezingen zelf. Ik ben jaloers op de eilandbewoners, want in een zich respecterende democratie zou het volk de gelegenheid moeten krijgen zich direct uit te spreken over bevoegdheden die voorbij ons parlementair systeem en onze Grondwet gaan. Nexit? Nee. Nexitreferendum? Doe mij maar, ja!