Er viel veel te lezen over een reeds zes jaar oud boek in NRC Handelsblad op 30 april. Hoewel boek. Het was de krant vooral om de auteur te doen. De ‘onderzoeksjournalisten’ hadden ten aanzien van de schrijver van het werk namelijk iets belangwekkends ontdekt.

Het onder het pseudoniem ‘Vossius’ geschreven boek ‘Oneigentijds’ was namelijk van de hand van Pepijn van Houwelingen, lid van het Burgercomité EU. Die ‘raddraaiers’ die ons het  referendum over de Oekraïne hebben gebracht. Een initiatief waar heel weldenkend en beschaafd Nederland grote moeite mee had. En toegegeven, ook ik heb er niet veel mee. Met gemakkelijk anti EU gebral. Of met referenda. Als ik met het laatste wel iets had, dan stemde ik wel D66. Fijne club is dat. Die zijn heel erg voor referenda maar alleen als de uitslag een gewenste is. Maar ter zake.

De redacteuren van dienst hebben blijkbaar moeite met de inhoud van het boek. Daarin trekt de hoofdpersoon verbaal van leer tegen de elite die schuldig zou zijn aan een heel scala aan problemen. Waarom dit vermeldenswaard en opzienbarend is ontgaat me volledig. Juist of niet, het is een opvatting die inmiddels leeft onder grote delen van de bevolking. En uiteraard is het ieders goed recht hier iets van te vinden en over te schrijven. Maar goed, dubieuzer zou kunnen zijn dat in het boek ook het gebruik van geweld wordt verheerlijkt. Eén van de dingen die er blijkbaar in te lezen valt, is hoe bankiers worden opgehangen wegens wanbeleid onder luid gejuich van de bevolking.

Verfrissend dat ze bij de krant ineens zo begaan zijn met het lot van deze gewraakte beroepsgroep. “Men is te beschaafd om een bankier aan een lantaarnpaal op te hangen. Tot nu toe is het enkel de politie die geweld gebruikt” schreef de columnist Bas Heijne op 15 oktober 2011 in dezelfde krant over de in zijn ogen blijkbaar veel te brave Occupy Beweging die toen opkwam (en gelukkig snel weer verdween).

Wanneer een columnist zoiets schrijft lijkt me de conclusie dat de wens de vader van de gedachte is meer voor de hand liggen dan wanneer het in een fictief werk te lezen valt. En ook wanneer in een roman door een personage het Derde Rijk wordt verheerlijkt, wil dat niet zeggen dat de auteur er net zo over denkt.

Lui en laag

Uiteraard is het niet onmogelijk dat van Houwelingen een crypto fascist is die in zijn kelder graag een bruin hemd aantrekt en stiekem hele enge dingen loopt te vinden. Maar dan verwacht ik van serieuze onderzoeksjournalisten dat ze dit daadwerkelijk aantonen. Nu komen ze niet verder dan insinueren dat de meningen en gebeurtenissen uit het boek zouden overeenkomen met het gedachtegoed en gewenste realiteit van de auteur. Dat is niet alleen lui maar ook laag. Temeer omdat de persoonlijke aanval op van Houwelingen alleen lijkt te worden gedaan omdat de meningen die hij publiekelijk uit over de Europese Unie, niet overeenkomen met die van de redactie van NRC Handelsblad.

Het boek is een fictief werk. Een gedachte-experiment zo u wilt. Het lijkt me allerminst een probleem dat daarin iets te lezen is dat ‘radicaal’  of ‘duister’ is om maar eens wat kwalificaties van de journalisten te gebruiken. In tegendeel. Het wordt pas eng als fictie alleen nog maar conformistisch mag zijn. In overeenstemming met wat door een zelf benoemde gedachtepolitie of kwaliteitskrant als ‘juist’ bestempeld wordt. Geschreven door auteurs met een ‘correcte’ opvatting over maatschappelijke thema’s. Veel verontrustender dan het boek, is dat een voormalige slijpsteen van de geest als een moralistische scherprechter andersdenkenden op demagogische wijze verdacht maakt zonder enige vorm van bewijs.

Ewoud Jansen is op twitter te volgen via @ewoudjansen