In de afgelopen week lekten er veel plannen uit van het aanstaande kabinet. Een van de meest in het oog springende was het voornemen om serieus werk te gaan maken van de gekozen burgemeester. Als het aan de onderhandelende partijen ligt, mogen inwoners van gemeenten over een paar jaar naar de stembus om te bepalen wie de nieuwe burgemeester wordt.

Het lijkt erop dat deze maatregel wisselgeld is voor D66 nadat is besloten dat het raadgevend referendum binnenkort weer wordt afgeschaft. Toegegeven: een gekozen burgemeester brengt veel minder problemen met zich mee dan een referendum maar het is nog altijd geen goed idee.

Voorstanders van de gekozen burgemeester wijzen erop dat de huidige procedure niet democratisch zou zijn. Toegegeven: het is allemaal weinig transparant, maar iedere burgemeester moet wel door een meerderheid van de gemeenteraad worden goedgekeurd. Die gemeenteraad is op haar beurt weer gekozen door de inwoners. Dat er sprake zou zijn van een baantjescarrousel waarbij het ”partijkartel” elkaar burgemeestersbaantjes toeschuift, is dan ook pertinente onzin.

Maar het zogezegd democratische gehalte van een directe burgemeestersverkiezing, brengt ook en vooral nadelen met zich mee. Een burgemeester moet namelijk boven de partijen kunnen opereren. Zijn bestuurlijke functie leent zich helemaal niet voor een directe verkiezing. Burgemeesters zullen voortaan vooral bezig zijn met hun herverkiezing. Wie durft straks nog een belangrijke voetbalwedstrijd te verbieden als de veiligheidssituatie daarom vraagt? En welke burgervader neemt nog het risico om een samenscholingsverbod af te kondigen in bepaalde situaties? Niet het volk, maar de angst zal regeren.

Ook kan het gebeuren dat de politieke agenda van de burgemeester compleet verschilt van die van een meerderheid in de gemeenteraad. Momenteel is de burgemeester vooral dienstbaar aan de gemeenteraad; democratischer kan niet. Maar wanneer een burgemeester met een eigen programma is gekozen, zal hij of zij verwachtingen scheppen bij de kiezer die in veel gevallen simpelweg niet waar gemaakt kunnen worden. Bovendien wordt het burgemeesterschap op deze manier een prooi voor ‘Hadjememaars’, Boer Koekoeks en andere politieke avonturiers.

Mocht er toch een systeem komen waarin de burgemeester direct wordt gekozen, dan zal het takenpakket drastisch moeten worden omgegooid. De burgemeester zal niet meer over de openbare veiligheid moeten gaan en zal niet meer de gemeenteraad moeten voorzitten. En zo zijn er nog wat voorbeelden te noemen. Zodra de verkiezing politiek wordt, moet de functie dat ook worden.

De reden dat veel mensen graag een gekozen burgemeester willen, valt goed te begrijpen. Maar uiteindelijk zullen we in meerdere opzichten verder van huis zijn. De lokale democratie is er niet bij gebaat, en uiteindelijk de kiezer dus ook niet.