De onderhandelaars zijn nu met de laatst mogelijke meerderheidscoalitie aan het stoeien: VVD-CDA-D66-ChristenUnie. Omdat deze coalitie leunt op slechts 76 zetels, de kleinst mogelijke meerderheid, moet Mark Rutte zoeken naar extra steun. Hij kan leren van oud-premier Dries van Agt.

 

Cruciale gedoogsteun

Er was in 1977 tegen alle verwachtingen in een kabinet-Van Agt gekomen. Hoewel de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen tien zetels had gewonnen, verloor de partij van Joop den Uyl de formatie. De PvdA had als winnaar van de verkiezingen harde eisen gesteld aan het CDA. De christen-democraten wensten echter geen herhaling van 1973, toen zij slechts goed waren voor gedoogsteun en als tweederangs coalitiepartners werden behandeld. In 1977 had de polarisatiestrategie van de PvdA dus geen succes. De partij verkeek zich op de mogelijkheid van een alternatieve coalitie van CDA en VVD. Op 19 december 1977 was deze coalitie de uitkomst van een lange en moeizame formatie.

Het kabinet-Van Agt I stond niet sterk. CDA en VVD beschikten in het parlement over 77 van de 150 zetels. Deze krappe meerderheid werd in de daarop volgende jaren dikwijls teniet gedaan door de zogenaamde ‘loyalisten’ van de CDA-fractie, zeven opposanten die liever een tweede kabinet-Den Uyl hadden gewild maar zich ‘loyaal’ achter Van Agt stelden. Om problemen met de linkse loyalisten in de toekomst af te dekken had informateur W.C.L. van der Grinten op 5 december 1977 een gesprek met de fractieleiders van SGP, GPV en DS’70. De drie fracties verklaarden het kabinet “constructief en positief” tegemoet te zullen treden. Ook de Boerenpartij deed schriftelijk een soortgelijke toezegging.

De gedoogsteun bleek voor het kabinet cruciaal om in het zadel te blijven. Dankzij de steun van SGP en GPV overleefde het kabinet-Van Agt in de nacht van 26 op 27 juni 1980 een motie van wantrouwen van PvdA-leider Den Uyl, die hij had ingediend nadat het kabinet een motie om tegen Zuid-Afrika een olieboycot in te stellen naast zich neer gelegd had. De motie-Den Uyl werd ondanks de steun van de loyalisten met 72 stemmen voor en 74 tegen verworpen.

 

Gedoogsteun SGP en PvdA?

Mocht het kabinet-Rutte III geformeerd worden en straks op het bordes staan, dan wordt dit kabinet slechts gesteund door 76 parlementariërs. In tegenstelling tot Van Agt kampt Rutte niet met zeven ‘loyalisten’. Niettemin kan de fractie van D66 heel lastig gaan doen, in 2006 kwam het kabinet-Balkenende II als gevolg van de motie van Lousewies van der Laan ten val, en wordt de Eurosceptische Pieter Omtzigt door sommige analisten beschouwd als een rechtse Jan Nico Scholten in de dop.

Om problemen te voorkomen zou Mark Rutte eens een vorkje moeten prikken, natuurlijk in zijn favoriete eetgelegenheid Restaurant Soeboer, met Lodewijk Asscher en Kees van der Staaij. In ruil voor hun steun kan Rutte ze enkele toezeggingen doen, zodat het kabinet in moeilijke tijden niet vroegtijdig ten val komt. De PvdA wilde niet regeren, maar ik vermoed dat de PvdA van cruciaal belang gaat worden als het VVD-CDA-D66-ChristenUnie-kabinet er toch komt. En dat is op termijn ook gunstig voor de Democraten, die immers hoopten dat er een linkse partij zou meeregeren.

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons