Het wordt druk op rechts, zegt men.

Traditioneel bevinden zich daar CDA en VVD, die in ieder geval een deel (zij het een klein deel) van de rechterflank bestrijken. Daar is Geert Wilders met zijn PVV in 2004 bijgekomen, en dit jaar hebben zich twee nieuwe partijen in deze electorale ruimte gemeld: VNL, nu geleid door Jan Roos, en het Forum voor Democratie van Thierry Baudet.

Maar hoe ‘rechts’ zijn deze partijen?

Voordat ik op deze vraag inga, wil ik eerst een herinnering ophalen. In oktober 2006 had in de deftige sociëteit De Witte in Den Haag een boekpresentatie plaats. Dat boek, geredigeerd door Huib Pellikaan en Sebastiaan van der Lubben, was getiteld Ruimte op rechts? en ging over de ‘conservatieve onderstroom in de Lage Landen’. Ik herinner mij die presentatie nog zo goed omdat er nauwelijks belangstelling voor was, en iedereen eigenlijk concludeerde dat die ruimte helemaal niet bestond. Er waren wel rechtse mensen in Nederland maar die stemden op CDA of VVD en hadden geen behoefte aan iets nieuws. Die conclusie werd vanachter een katheder voorgedragen en daarna waren er geen vragen meer. Kort daarop behaalde Geert Wilders negen zetels.

Politicologen dienen dus altijd – is mijn conclusie sindsdien – met groot wantrouwen tegemoet te worden getreden. Ze begrijpen eigenlijk niet goed wat de voedingsbodem van rechts is. Vermoedelijk omdat ze alleen maar links-liberale mensen tegenkomen. Daarom werden ze ook verrast door de Brexit, en daarom zullen ze straks met hun handen in het haar staan als Trump in Amerika gewoon wint.

De media spreken van ‘versplintering’. En daarvan is zeker sprake wanneer we bedenken dat Roos, Baudet en Wilders in maart volgend jaar elkaars electorale concurrenten zijn. Roos en Baudet presenteren zich als een fatsoenlijk alternatief voor de PVV van Geert Wilders. Die pogingen zijn al eerder ondernomen en zijn tot nu toe altijd onsuccesvol gebleken. Marco Pastors en Joost Eerdmans probeerden het in 2006 met EénNL maar kwamen enkele duizenden stemmen tekort voor een Kamerzetel. Rita Verdonk probeerde het ook, in 2007 met Trots op Nederland, steeg tot grote hoogten in de peilingen maar kwam in 2010 toch te kort voor een zetel. En ook de latere fusie tussen Trots op Nederland en de Onafhankelijke Burger Partij van ex-PVV’er Hero Brinkman (Democratisch Politiek Keerpunt) redde het niet.

Zijn ze nou rechts, die PVV, VNL en Forum? Dat hangt natuurlijk af van je definitie van ‘rechts’. Ze zijn vooral radicaal rechts-liberaal. Ze springen in een gat dat de ochlocratisering van de politiek in Nederland heeft geslagen. Hun agenda adresseert een behoefte aan orde en herstel. Herstel van soevereiniteit, van een dominante cultuur, van democratie. En hun remedie is radicaal. Grenzen dicht, referenda, lagere belastingen. Daarachter gaat de gedachte schuil dat Nederland het land moet blijven, of weer moet worden, dat het ooit was (al dan niet geïdealiseerd): een land met een monocultuur (of in ieder geval één dominante, leidende cultuur), met ruimte en vrijheid voor burgers die graag zelf bepalen wat ze doen en laten.

Zo geformuleerd zou je kunnen zeggen: hoe meer rechts hoe beter. Maar wie wat preciezer kijkt, stelt ook vast dat alle drie in ieder geval ook dit gemeen hebben dat de overheid die monocultuur moet gaan opleggen. Kijk bij voorbeeld naar Jan Roos, die gisteren zei dat 100 jaar Pacificatie (die de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs bracht) een goede reden is om het bijzonder onderwijs niet langer financieel te steunen.
Dat is allemaal niet goed doordacht. Want wat Roos in feite bepleit, zijn scholen waarop alleen maar les gegeven wordt door PvdA-ambtenaren die onze lieve kindertjes de dingen zullen bijbrengen waartegen we hen juist willen beschermen (Overheid! Belastingen! Europa! Multicultureel!). Het komt uiteindelijk allemaal voort, denk ik, uit een ongedifferentieerde angst voor een op handen zijnde islamisering.

Er wordt dus flink gedrongen op rechts, maar een conservatieve partij hebben we nog altijd niet. Ook een conservatieve partij heeft liever een regering die uit de eerste honderd namen van het telefoonboek van Woerden bestaat dan uit de faculteit politicologie van de universiteit van Amsterdam. Ok zo’n partij wil een dominante cultuur die stevig in onze joods-christelijke traditie is verworteld, maar die daarbij juist alle ruimte laat voor alle andersdenkenden zolang zij zich ook aan de beperkingen houden die de Grondwet zelf aan het gebruik van onze rechten en vrijheden oplegt. En die partij koestert ook het ideaal van een weerbare democratie (ook met betrekking tot het vluchtelingenvraagstuk), maar geen weerbaarheid die bestaat in de koestering van de waarden en normen van de revolte van ’68 want die behoren juist tot de oorzaak van onze hedendaagse problemen.

Ik kan er dus niet omheen Geert, Jan en Thierry met een zekere sympathie te bekijken, al is het maar vanwege hun luis-in-de-pels-functie tegenover een vaak wereldvreemd establishment. Maar voldaan ben ik nog lang niet.
Ik ben benieuwd naar het boek van Sybrand Buma.