Griekenland staat op een belangrijk kruispunt. Op 5 juli bepalen mogelijk de Grieken zelf en niet hun regering, welke weg hun land zal inslaan. Zo hoort het ook in een democratie. Juist in een democratie.

Na marathon-achtige vergaderingen vorige week die tot diep in de nacht duurden, heeft Griekenland van de andere europartners het eindbod gekregen voor een akkoord. In reactie daarop heeft de Griekse regering ervoor gekozen om het laatste woord aan de Griekse bevolking te geven. Op 5 juli vindt er mogelijk een volksraadpleging plaats in het land dat de democratie uitgevonden heeft (wat, geloof het of niet, destijds een belangrijke reden was Griekenland tot de euro toe te laten).

Aangezien het om een zeer belangrijke zaak gaat die de toekomst van Griekenland zal veranderen, ten goede of niet is niet relevant want dat is subjectief, is er veel voor te zeggen dat de Griekse bevolking het laatste woord krijgt.

Democratie afschaffen?

Op twitter schreef ik dat elke politicus uit een ander EU- of euroland die het uitschrijven van het Griekse referendum veroordeelt, in feite geen enkele respect voor de democratie heeft. Want wat is nu meer democratisch dan zo een belangrijke beslissing aan het volk over te laten?

Een van de reacties op mijn tweet was: ‘Referendum? Grieken hebben toch voor deze regering gekozen?’ Deze reactie impliceert een aantal zaken, waaronder dat het blijkbaar logisch is dat eenmaal gekozen, een regering tijdens de zittingsperiode álles mag doen. En onder alles valt ook het wijzigen van de grondwet bijvoorbeeld. Dus als een gekozen Nederlandse regering zou besluiten dat we parlementaire democratie afschaffen en de Koning absolute macht krijgt in Nederland, dan moeten we zeggen ‘ja, we hebben voor deze regering gekozen’, niets aan te doen? Of zouden we als inwoners van dit land schreeuwen om…ja, om een referendum erover? Wat denkt u?

Elke politicus uit een ander EU- of euroland die het uitschrijven van het Griekse referendum veroordeelt, laat blijken in feite geen enkele respect voor de democratie te hebben

Dat we eens in de vier jaar verkiezingen hebben, is geen vrijbrief voor de op die wijze gekozen regering om vervolgens alles te mogen doen tijdens het vierjarig mandaat. De aandeelhouders van een bedrijf kiezen ook het bestuur van hun bedrijf – let op, het is hún bedrijf, níet van de bestuursleden – en delegeren daarmee de normale besluitvorming, nodig voor het runnen van het bedrijf, aan dat bestuur. Als dat bestuur echter wil fuseren met een ander bedrijf, dan wordt er een bijzondere vergadering van de aandeelhouders uitgeschreven waarin aandeelhouders – nogmaals het is hún bedrijf – zich mogen uitspreken over de vraag of dat wel of niet door moet gaan. Ondanks het feit dus dat het ooit het bestuur gekozen hebben.

Regering mag niet álles doen

Zo ook in de politiek. De regering mag veel doen om het land te besturen maar dát die gekozen is, betekent niet dat ze álles mag doen. Er zijn zaken die altijd de goedkeurig van het volk nodig hebben. Waarom? Omdat het hún land is en niet van de ministers en staatssecretarissen.

Zo bezien is voor het besluit van de Griekse regering heel wat te zeggen, daar kunnen andere eurolanden veel van leren zelfs.

Dat we eens in vier jaar verkiezingen hebben, is geen vrijbrief voor de op die wijze gekozen regering om alles te mogen doen tijdens het vierjarig mandaat

Ik acht de kans overigens klein dat de Griekse bevolking het akkoord zal afwijzen. In de eerste plaats omdat volgens de huidige EU-regels uit de euro treden ook betekent uit de EU stappen. Voor de Griekse bevolking betekent dat bijvoorbeeld dat er een einde komt aan vrij reizen naar de andere EU-landen. Landen ze op Schiphol dan is de uitgang waarboven ‘EU nationals’ staat en géén controle plaatsvindt, voor hen verboden terrein. Gezien de toestand van de Griekse economie zou het ook zomaar kunnen dat de andere landen een visumplicht invoeren voor de Grieken, om massa-immigratie uit dat land tegen te gaan.

In de tweede plaats omdat het een financieel dure grap zou zijn voor Griekenland. Dat land is een netto-ontvanger in de EU, het krijgt in een normaal jaar miljarden méér van de EU dan dat het aan de EU betaalt. In de crisisjaren loopt dat voordeel alleen maar op. Uit de euro en de EU stappen is een veel logischer stap voor een rijk land, dat netto-betaler is in de EU. Tot slot: uit allerlei peilingen blijkt keer op keer dat een meerderheid van de Grieken in de euro wil blijven.

Maar wat de Griekse bevolking ook zegt op 5 juli is van secundair belang. Waar het om gaat is dat de Griekse bevólking zich nu hun land op een kruispunt is gekomen mag uitspreken over de weg die hun land zal nemen en de komende jaren op zal blijven want de toekomst van hun land staat op het spel. Het is zoals de Amerikaanse dichter Robert Frost schreef: ‘Somewhere ages and ages hence: / Two roads diverged in a wood, and I—    / I took the one less traveled by / And that has made all the difference. Welke weg te nemen zal inderdaad het hele verschil maken voor Griekenland. Ook in een democratie, júist in een democratie, moet het volk bepalen welke weg in te slaan. Dat is wat de Grieken gaan doen. Zij wel. Wij mogen dat niet. Dat geeft toch te denken: wie is meer een democraat, de Griekse premier Tsipras of Rutte en de regeringsleiders in de andere eurolanden?