Nog geen week na het Britse ‘Nee’ is de totale ontreddering in Europa een feit. In het VK schitteren de leiders van het Leave-kamp door afwezig- en onenigheid, terwijl de Remainers laten zien hoe weinig zij zich van de volk aantrekken. Voor- en tegenstanders van Brexit lijken een wedstrijd begonnen om de titel wie het meest smakeloos, kinderachtig en cynisch is. Ook in ons land is het een beschamend schouwspel.

Europa lijkt elk gevoel voor verhoudingen, elk richtingsgevoel ook, verloren te hebben. Als u goed luistert hoort u uit het pro-EU-kamp een gejuich opstijgen als de beurzen weer een nieuw dieptepunt bereiken: “Zie je wel, zie je wel, zie je wel…” Met een vette, betweterige grijns wijzen de Eurofielen op de economische ramp die zij voorspelden. ‘Net goed! Laat de pensioenen van al die xenofobe oudjes maar verdampen, daar hebben zij toch zelf om gevraagd?’ Het is om misselijk van te worden. Het revanchisme van Jean-Claude Juncker, die vroeg wat de (anders dan hij wèl gekozen) Britse MEP’s nog in het Europees Parlement deden, en Guy Verhofstadt, die stelde dat een positieve uitkomst van het referendum is dat aan diezelfde Farage nu geen salaris meer hoeft te worden betaald, is van een dermate kinderachtig niveau, dat je niet anders kunt dan je afvragen of zij het Europa vertegenwoordigen waar wij bij willen horen.

L’état c’est nous,” denkt het establishment, niet het plebs met zijn zielige stemformulieren en goedkope potloden

Natuurlijk proberen de Eurofielen er hun slaatje uit te slaan, never waste a good crisis nietwaar? Hollande en Merkel in het groot, Pechtolds en Klaver in het klein, tonen zich Oost-Indisch doof – het volk roept minder-minder-minder, maar natuurlijk horen zij alleen maar méér . De minister-president aller Nederlanders is al net zo erg, met typisch Haagse minachting voor de kiezer en een pennenstreek veegt hij ons eigen referendum van tafel. “L’état c’est nous,” denkt het establishment, niet het plebs met zijn zielige stemformulieren en goedkope potloden.Antidemocraten

Ook in het Britse Lagerhuis wemelt het van de antidemocraten: politici die bereid zijn de wil van de meerderheid naast zich neer te leggen omdat deze niet overeen komt met hun eigen standpunten, hun eigen gelijk, hun eigen ambitie. De Schotse nationalisten hebben al laten weten er alles aan te doen de Brexit in het parlement, desnoods ook in hun eigen zielige nepparlementje in Edinburgh, te blokkeren. Natuurlijk zouden zij moord en brand schreeuwen als Londen hun eigen ‘Leave’ (uit het Verenigd Koninkrijk) met een vergelijkbaar dedain naar de prullenmand zou verwijzen.

De EU moet zogenaamd democratischer worden, maar het Europese volk moet vooral zijn mond houden tijdens die democratisering

Revanchisme, autoritarisme, kleinzieligheid, het anti-Brexitestablishment blinkt erin uit, allemaal natuurlijk in naam van de goede zaak. Een treffend voorbeeld van deze pretentieuze kiezershaat gaf Joris Luyendijk deze week in The Guardian. Kort gezegd komt zijn redenering hierop neer: de Brexit is een zegen voor de EU omdat de Britten een blok aan het Europese been waren en met hun obstructionisme – Luyendijk spreekt zelfs van “sabotage” –  erin slaagden een serieuze democratisering van de Unie te dwarsbomen. Hypocrieter kan bijna niet: de EU moet zogenaamd democratischer worden, maar het Europese volk moet vooral zijn mond houden tijdens die democratisering. Dat is een zaak van politici, ambtenaren, werkgevers en opiniemakers (alleen de juiste uiteraard). Het is de lijn ook van Pechtold en Klaver: Europa moet ‘democratischer’ (lees: machtiger) worden en daarbij is er geen ruimte voor inspraak, kritiek of afwijkende meningen.

TTIP

De spagaat die sommigen hierbij moeten maken, doet plaatsvervangd pijn tussen de benen. Nergens zie je die zo mooi als bij Labour en eerlijk is eerlijk: de opstand tegen de extreemlinkse antisemiet Jeremy Corbyn maakt de hele misère bijna de moeite waard. Ik ben erg benieuwd hoe al die die anti-TTIP’ers bij GroenLinks gaan rechtvaardigen dat er een referendum over dit vrijhandelsverdrag moet komen om het te blokkeren, maar er tegelijkertijd geen Nexit-raadpleging mag komen. In dit opzicht hebben (neo-)liberalen het gemakkelijker: in hun visie legt democratie het sowieso af tegen werkgeversbelangen. Machtspartij VVD kan het zich dus veroorloven tegen alle referenda te zijn.

De hardliners onder Nigel Farage staan nu al lijnrecht tegenover de Conservatieven van wie het bij nader inzien misschien toch allemaal niet zo hoeft

Aan de andere kant, bij de pro-Brexiters, is de chaos zo mogelijk nog groter. Een van de meest gestelde vragen in het Lagerhuis deze week was: “Where is the honorable member for Uxbridge and South-Ruislip?” Kortom, waar is Boris Johnson? Be careful what you wish for, luidt het gezegde en niemand weet dat nu beter dan de man die premier wilde worden. Johnson en het Leave-kamp hadden blijkbaar niet bedacht wat te doen na een overwinning. De ontreddering is compleet, de hardliners onder Nigel Farage (in zijn toespraken niet minder kinderachtig dan zijn Eurofiele critici) staan nu al lijnrecht tegenover de Conservatieven van wie het bij nader inzien misschien toch allemaal niet zo hoeft.

Bijltjesdag

Intussen ziet het groezelige deel van het anti-EU-electoraat zijn kans schoon en laat elke facade van beschaving vallen. Buitenlanders (of Britten die er ‘etnisch verdacht’ uitzien) krijgen naar hun hoofd geslingerd dat zij moeten oprotten. De racistische geest is uit de fles en ja, dat mag de Leave-campagne zich aantrekken. In Nederland zou het niet anders gaan: al jaren dromen Eurofoben van hun eigen xenofobe Bijltjesdag: ‘volkstribunalen’ om ‘landverraders’ te berechten, aangemoedigd door de rattenvangers van extreemrechts, die als het misgaat (herinnert iemand zich Jo Cox nog, of hoeven alleen moslims zich te verantwoorden als er in hun naam wordt gemoord?) hun handen natuurlijk in onschuld wassen. De kogel komt nooit van rechts, toch?

Hoe kunnen wij, gezien de enorme identiteitscrisis waarin onze democratie verkeert, ons vingertje nog heffen naar de dictaturen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië?

Daar staan wij dan, tussen antidemocratische Eurofielen en xenofobe Eurohaters, en vragen ons af: wat is er in godsnaam met ons continent aan de hand? In het zuidelijk deel woekert het extreemlinkse (Syriza, Podemos) in het noordelijk het nationalistische populisme (UKIP, FN, PVV). Europa staat internationaal ontzettend voor Jan-met-de-korte-achternaam. De oude democratieën zijn allang geen lichtend voorbeeld meer voor de poor huddled masses, die komen alleen nog voor het geld naar Europa. Hoe kunnen wij, gezien de enorme identiteitscrisis waarin onze democratie verkeert, ons vingertje nog heffen naar de dictaturen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië? Vindt u het gek dat zoveel immigranten het islamisme als alternatief, nee, als verreweg superieur zien, gezien de enorme chaos waarin ons politieke systeem zich bevindt?