Ook gelezen vanmorgen? Het SCP bevestigt nog maar een keer dat ‘integratie’ aan het einde van een jaar vol IS, jihadstrijders, zwarte piet en Schilderswijk opnieuw hoofdpijndossier nummer 1 is. De groep Nederlanders die negatief is over immigranten is aanzienlijk groter dan de groep die zich zorgen maakt over de groeiende tweedeling tussen allochtonen en autochtonen. ‘Daar willen we komend jaar wat verder induiken’, zegt SCP-onderzoeker Josje den Ridder.

Uit die formulering spreekt nou niet echt een groot gevoel van urgentie. En de vraag is natuurlijk vooral hóe, vanuit welke mindset beleidsmakers en ministers naar de feiten gaan kijken – als we er vanuit mogen gaan dat we van hen nog iets mogen verwachten natuurlijk.

In dit verband ben ik erg geschrokken van het interview met Lodewijk Asscher, onze minister van Sociale Zaken en Integratie, dat afgelopen zaterdag in Trouw stond. Enerzijds getuigen zijn uitspraken van enig realisme. De ‘spaghetti aan gebeurtenissen’ van het afgelopen jaar hebben hem duidelijk gemaakt dat oude concepten (zoals verzuiling) niet meer werken omdat ze al gauw een excuus vormen om weg te blijven kijken en parallelle samenlevingen te laten ontstaan. Bovendien wil hij ‘fundamentele waarden’ van de vrije samenleving niet als onderhandelbaar ter discussie stellen. ‘Vooruitgang betekent dat je die verdedigt’.

En hij blijft hoopvol, zegt hij. ‘Mensen willen hier juist graag leven vanwege de verworven vrijheden’, denkt hij. Er is ‘de lokroep van de vrije samenleving’, en de goede, redelijke krachten zullen daarvoor kiezen en zo kunnen we het extremisme verslaan.

Het gaat me nu om die ‘lokroep van de vrije samenleving’. Ik vind het geloof daarin ongelooflijk naïef. En wie eraan vasthoudt, maakt zich schuldig aan bewuste onwetendheid.

Asscher is natuurlijk een wonderboy, die na zijn academische loopbaan een bliksemcarrière in de politiek doormaakte. Voor Opinio zaliger heb ik hem ooit eens geïnterviewd toen hij nog wethouder in Amsterdam was. Ik vroeg hem o.a. door welke denkers zijn eigen denken was beïnvloed. Ik zag uit naar een spannend en uitdagend antwoord maar zag slechts een wanhopige blik in de richting van de woordvoerder in een hoekje van de kamer. Er kwam vervolgens niets.

Daarom zou ik Asscher willen aanraden toch eens een boek te lezen. Laten we beginnen met The End of History and the Last Man van Francis Fukuyama. Dat boek gaat nu precies over die lokroep van Asscher. Maar je moet even doorlezen tot het einde.

Fukuyama betoogde in dit beroemde boek (uit 1992) dat het einde van de Koude Oorlog een einde aan de grote ideologische tegenstellingen had gemaakt (en in die zin een einde aan de geschiedenis) en dat het liberalisme aan een wereldwijde triomftocht bezig is.

Dat gelooft Asscher dus ook. Maar aan het einde van zijn boek vergelijkt Fukuyama die triomftocht met een trein die in de grote stad aankomt, de stad van de vrije samenleving en verworven rechten, waar iedereen zo verschrikkelijk gelukkig zou moeten zijn. Fukuyama laat echter zien dat er ook treinen zijn die nooit in die stad zullen aankomen. De IS-trein bijvoorbeeld, zou je nu zeggen.

Maar er zijn ook treinen die er wel aankomen – de treinen van immigranten bijvoorbeeld – en de passagiers stappen uit, kijken rond en vervelen zich of haten wat ze zien. De lokroep is alles behalve vanzelfsprekend. Onze stad, onze waarden roepen ook haat en weerzin op. We hebben er ontstellende bewijzen van gezien in 2014. En dat komt niet vanzelf goed – al helemaal niet door tegen beter weten in, heel naïef, heel idealistisch, te willen blijven geloven dat iedereen uiteindelijk alleen maar die waarden van ons wil.

Het is zonder meer schokkend om wat achterhaalde schoolboekenwijsheid te debatteren aan de vooravond van een nieuwe clash die zelfs door het SCP wordt gevreesd. Dertien jaar na Pim Fortuyn, aan het einde van een jaar van demonstraties in de Schilderswijk en van Syriëgangers. Tegen beter weten in.