Ewout Klei bezocht een Aramees voetbaltoernooi en dansfeest in Duitsland. 

 

Een paar week geleden schreef ik een verhaal over de Sayfo, de genocide van 1915 op de Syrische christenen in het Ottomaanse Rijk. Ik maakte toen kennis met een volk waar ik maar heel weinig van afwist, de Arameeërs of Suryoyo. Hoewel zij oorspronkelijk uit het Midden-Oosten komen leven de meeste Arameeërs tegenwoordig in de diaspora in Europa, vooral in Duitsland, Zweden, Nederland en België. Elk jaar organiseren de Europese Arameeërs een groot voetbaltoernooi, om op die manier samen wat leuks te doen en als volk één te zijn. De Suryoyo zijn een kleine natie, onzichtbaar natie in Europa. Qua cultuur en taal en omgangsvormen heel erg oosters, maar ze zijn geen moslim.

IMG_0781

Whiskeycola met ijs

Voetbal is niet echt mijn ding maar sport verbindt, een cliché dat gewoon waar is. Bovendien kreeg ik de kans om een religieuze en nationale gemeenschap die ik niet kende enkele dagen van dichtbij mee te maken, als een soort van antropoloog. Ik ging met voetballers uit Enschede mee op reis, van het team FC Aramea Enschede, die vorig jaar in de finale waren gekomen.

Op weg naar Gütersloh in Duitsland, tussen Münster en Paderborn, knetterde de Suryoye-muziek uit de boxen. Ik had die avond ervoor maar kort geslapen en dit was goed wakker worden. Ik zat in de zogenaamde ‘oude lullen auto’ (deze benaming was van mijzelf, maar werd meteen door de rest overgenomen) samen met het bestuur van de voetbalclub. Mijn reisgenoten praten Nederlands en Syrisch (Aramees dus, niet Arabisch) met elkaar. Het ging over verschillende onderwerpen, maar wat mij bijbleef waren de gesprekken over whiskeycola met ijs. Ze zouden die drankmix vanavond gaan nuttigen op de hafle, het feest. Vroeg in de ochtend in Enschede, waar vanuit vijf auto’s vertrokken, maakten de voetballers grappen over frikadellen speciaal en bier waar ze trek in hadden. Not my taste om half acht terwijl ik de tandpasta nog in mijn mond voel en snak naar een kop koffie.

Op zaterdag speelde mijn team – ik was tijdens de reis natuurlijk helemaal voor FC Aramea geworden – eigenlijk best wel goed. Twee keer gewonnen, een keer gelijkgespeeld, dus eerste in de poule. Ik hoopte er stiekem op dat dit zou betekenen dat ze zondag weer in de finale zouden staan en nu wel zouden winnen. Intussen probeerde ik wat van de sfeer op te snuiven.

 

‘Meine kraft liegt in Jesus’

Wat opviel is dat alle teams heel erg christelijk zijn qua symboliek: op de shirts van FC Aramea staat een bijvoorbeeld kruis en op de shirts van ASC Suryoye Gütersloh de tekst ‘Meine Kraft liegt in Jesus’. Daarnaast had bijna iedereen een kruisje om de nek en liepen veel mensen met christelijke tatoeages rond: een kruis in de nek of op de arm, Bijbelteksten in het Engels of Duits of in het Aramees op de arm, of bij dames op de voet. Een Nederlandse voetballer (van een ander team) vertelde mij dat hij in Nederland niet zo openlijk met zijn kruisje door de stad durfde te lopen: ‘Die hangt wel om mijn nek, maar ik hang hem altijd binnen mijn shirt. Nu denken de mensen vaak dat ik een moslim ben.’ Onder elkaar durft men echter openlijk christelijk te zijn.

Het christelijk-zijn, dat voor ‘autochtone’ Nederlanders steeds meer een individuele keuze is geworden, is voor Arameeërs iets wat je vanzelfsprekend bent. Je bent Arameeër, dus je bent christelijk. Sleman Djallo, pastoor van de Syrisch-orthodoxe parochie van Gütersloh, legde mij uit dat dit komt door de vervolging: ‘Als christen ben je in het Midden-Oosten je leven niet zeker. Wij hebben veel moeten lijden om ons geloof. Juist die christelijke identiteit, ons geloof, geeft ons kracht.’

Behalve met de pastoor raakte ik ook in gesprek met niemand minder dan de Duitse aartsbisschop van de Syrisch-orthodoxe Kerk, na de patriarch in Damascus misschien wel de belangrijkste geestelijke van de wereldwijde kerk. Dr. Julius Hanna Aydin is gespecialiseerd in de geschiedenis van de vroege Syrisch-orthodoxe Kerk en heeft daarnaast ook Arabisch gestudeerd. Toen ik vertelde dat ik naast stukjesschrijver ook doctor in de theologie was en gespecialiseerd in het protestantisme hadden we meteen een klik. Maar wat doet zo’n geleerd man op een voetbaltoernooi? Is hij voetbalfan: ‘Nee, maar ze hebben mij gesmeekt om te komen. Ze wilden heel graag dat ik met Pinksteren op het Aramese voetbaltoernooi zou zijn. Wie ben ik om dan nee te zeggen? Ze zijn mijn kinderen. Morgen zal ik ze ook zegenen.’

IMG_0800

Vervolgde natie

Met beide geestelijken, Sleman Djallo en Julius Hanna Aydin, sprak ik ook over de moeilijke situatie van de christenen in het Midden-Oosten. Is er nog wel toekomst voor ze? De aartsbisschop was pessimistisch. Alleen als Westerse landen met de vuist op tafel slaan en zeggen dat de christenen daar gelijke rechten moeten hebben als de moslims dan is er hoop. Maar dat doen de Westerse landen om tal van verschillende redenen niet. De pastoor was wat feller. Hij vond het onbegrijpelijk dat moslims hier in Europa alle vrijheden genieten, terwijl de christenen in de islamitische wereld tweederangs burgers zijn en vaak slachtoffer van terroristische aanslagen en pogroms.

Vlak na de aanslagen in Egypte op christelijke kinderen had de aartsbisschop contact gezocht met het hoofd van de Koptische kerk in Duitsland, een goede vriend van hem. Ook de Koptische kerkleider maakte zich grote zorgen over de toekomst. Hanna Aydin vertelde mij nog dat het heel belangrijk is dat Arameeërs hun eigen taal blijven spreken. Op die manier blijft de eigen identiteit bewaard. Assimilatie in de Nederlandse of Duitse cultuur zal het einde van de Arameeërs betekenen. Een natie sterft dan.

 

In Nederland wonen trouwens zo’n 25.000 Suryoyo, in Duitsland meer dan 150.000. De Duitse Suryoye-gemeenschap is de grootste van Europa en worden politiek-maatschappelijk ook erkend. Voorzitter Daniyel Demir van het Bundesverband der Aramäer in Deutschland, die ik later die dag sprak, heeft contacten met veel politici en ministers en lobbyt – niet zelden met succes – voor de rechten van christenen in het Midden-Oosten bij de Bondsdag. Zo heeft de minister van Buitenlandse Zaken 7 miljoen euro toegezegd om vervolgde christenen te helpen.

IMG_0804

Hafle en kater

Die avond vond in een discotheek in de stad de hafle plaats. Het feest. Dit was in feite een grote huwelijksmarkt. Zoals camping De kleine belties in Hardenberg dé huwelijksmarkt is voor de vrijgemaakt-gereformeerden. Het spel der seksen kende natuurlijk wel zijn rituelen en regels. Het krijgen van een relatie is niet iets vrijblijvends, maar er wordt vrij snel op een huwelijk aangestuurd. Niettemin was het mannen en vrouwen die bezet waren toegestaan om met elkaar te flirten, mits het daar maar bij zou blijven. De heren voetballers maakten mij vooral heel erg duidelijk hoe mooi Suryoye-vrouwen wel niet waren – ze hadden daarin volkomen gelijk – wat in zekere zin ook een aspect van de nationale identiteit is, naast het geloof en de taal.

Na vrolijke volksdansen op opzwepende oosterse muziek, whiskeycola met ijs en mooie dames met blote benen, grappen met Duitse Arameeërs (ik heb ze woord ‘moffen’ geleerd) en nog meer whiskeycola met ijs lag ik rond een uur of drie in bed en werd wakker met een kleine kater. Die Pinksterzondag werd FC Aramea Enschede meteen uitgeschakeld in de kwartfinale, waardoor we om twaalf uur al aan Bratwurst und Bier zaten.

 

***

Om een beetje wat van de sfeer op die avond weer te geven bij dezen dit filmpje, dat trouwens een beetje slecht gefilmd is, maar het gaat natuurlijk om een korte impressie.

 

 

Afbeeldingen: © Ewout Klei