Alsof ik plotseling in Houellebecqs Parijs van 2022 was terechtgekomen las ik dat modehuizen D&G, Oscar de la Renta, H&M, DKNY en Tommy Hilfiger een collectie hebben uitgebracht voor moslimvrouwen. Ik zocht de foto’s op internet. Mijn scherm vulde zich met zwarte gewaden, steeds met hoofddoek en verder veel accessoires, zoals grote zonnebrillen en leren tasjes. In Houellebecqs toekomstige Parijs wordt niet moeilijk meer gedaan over de invloed van islam op onze Westerse manier van leven en de toekomst is blijkbaar nu want de fashionable hijab (vroeger noemde we dat nog gewoon een hoofddoek) wordt ook in de Nederlandse media met enthousiasme ontvangen. Eindelijk kunnen moslimvrouwen ook mét labels hun lichamen bedekken! Ik werd natuurlijk helemaal niet goed toen ik dat allemaal zag.

De jonge witte gezichtjes onder de Dolce & Gabbana hoofddoeken konden nog net verraden dat het dunne modellen waren, wat een mistroostige indruk gaf, een beetje zoals kapotte knipperende neonverlichting boven een cafe in een drooggelegde stad. Waar zulke meiden in de jaren negentig nog voor ophef zorgden (ik dacht meteen aan een jonge Kate Moss in Calvin Klein) lijken ze hier slechts nog op kleine muisjes, met hun snuitjes uit die zwarte tenten.

Over smaak kun je twisten, over wat mode is eigenlijk niet echt. Je kunt er in meegaan, niet in meegaan, je kunt je er tegen afzetten, en als je dat met succes doet ontstaat als vanzelf een nieuwe trend. De mode-industrie schept illusies, is hyper-commercieel en oppermachtig, maar in de kern gaat het wel over iets dat vrouwen wezenlijk bindt. Dat was zo met Coco Chanel en dat is nog steeds zo. Het is de seksuele thermometer van de tijd. Hoe bloot gaan we dit jaar, waar leggen we het accent? Opengescheurde knieën? Blote schouders? De filosofie achter mode is boeiend en spannend, omdat een bepaalde trend, een rok of een haardracht, een enorme impact kan hebben op hoe vrouwen zich voelen. De mode is dan ook een belangrijke factor in de emancipatie van de vrouw geweest. Toen de strakke korsetten afgingen kon ze ademhalen, toen de rok omhoog ging, steeg haar macht en ik geloof bijna niet dat ik dit alles nog moet opschrijven wetende wat hierna komt.

De hijab, de nikaab en alles wat enkel en uitsluitend tot doel heeft vrouwen te bedekken en verstoppen heeft niets met mode te maken. Verplicht bedekkende kleding en mode vind ik onverenigbaar om een aantal redenen. Ten eerste, mode is een boodschap en ‘mode’ die uitdrukt dat vrouwen best de hele verantwoordelijkheid voor mannelijke opwinding willen opeisen omdat mannen nu eenmaal beesten zijn, is een immorele boodschap. Veel vrouwen hebben de collecties omarmt als een ‘culturele doorbraak’ of als emancipatie. Ik ben verbijsterd hoe makkelijk westerse ideeën worden gestolen om recht te praten wat krom is. Niet alleen is het geen culturele doorbraak en al helemaal geen emancipatie, het is laf om onvrijheid om te buigen tot iets waar je ‘voor kiest’, gewoon omdat het kan, terwijl miljoenen moslimvrouwen geïsoleerd moeten leven, angst voor lijfstraffen hebben en geen rechten hebben. Het is daarnaast een belediging voor alle vrouwen die werkelijk eigenhandig respect afdwingen bij mannen. De naïeve veronderstelling dat bedekte vrouwen vanzelf gerespecteerd worden klopt namelijk niet met de werkelijkheid in islamitische samenlevingen. Uit onderzoek in Egypte (2011) blijkt dat acht op de tien vrouwen seksueel waren lastiggevallen, meer dan 70 procent van hen met hoofdbedekking of zelfs in nikab. Word wakker!

Ten tweede maakt deze vercommercialisering van de hijab de moslim vrouwen nog ontevredener. De reacties van moslimvrouwen op de nieuwe collecties waren namelijk niet allemaal lovend. Omdat veel moslims graag de standaard willen zijn binnen de uitzondering, in plaats van andersom, klaagden ze al dat ze ‘uitgesloten worden met deze collectie’. Je zou zeggen, mode eis je niet op, maar daar denkt niet iedereen zo over! Ze zouden liever zien dat ‘hun wensen opgaan in de mainstream mode’, aldus Guardian columniste Ruqaiya Haris en modeontwerpster Dina Torkia, die ook namens anderen zeggen te spreken. In feite is dit een oproep aan een miljarden industrie om islamitische voorschriften kritiekloos toe te passen, mooi of niet. De schaamteloosheid en ijdele arrogantie kennen geen grenzen. Daar komt nog de beschuldiging bovenop dat wij ‘het monopolie hebben op wat mode en relevant is’. Alsof mode maken een westers privilege is dat hun onterecht wordt onthouden in plaats van een creatieve onderneming waarin alleen de beste het redden.

In de derde plaats is het geen mode omdat de islamitische voorschriften geen tot weinig ruimte voor interpretatie of creativiteit toelaten. Ik vind acht armbanden, een riem en een zonnebril met zonnebloemen langs de rand geen oplossing voor de allesoverheersende boodschap: onderwerping. Waar een ontwerper normaal begint met een naakte paspop, begint de ontwerper van islamitische mode met een bedekte pop en probeert her en der wat weg te knippen. Dat is dus niet scheppen maar vernietigen.

Tot slot is het geen mode omdat het niet eens een poging doet om de vrouw mooi te maken zoals ze is, laat staan dé vrouw te vieren, want dat is in strijd met islam. Waar je nog kan beweren dat de mode industrie inderdaad niet van ons is en dat er niets op tegen is Arabische invloeden en sferen te proeven in mooi gemaakte kleding is hier van al die mooimakerij helemaal geen sprake. Niks geen romantische ‘duizend-en-een-nacht’ collectie, maar een collectie die de strenge islamitische voorschriften uitdraagt, gecompenseerd met designer horloge en diamanten oorbellen. Het enige wat daarmee mooi wordt gemaakt is het berusten in afhankelijkheid van en onderwerping aan de man als prima alternatief voor vrije lichaam en geest.

Mag religie geen rol spelen in de mode? Jazeker wel, maar dan als middel tot rebellie of als kunstuiting. Als iets anders zou het nergens op slaan. Jean Paul Gaultier liet ‘de maagd Maria’ over de catwalk lopen in 2007, compleet met halo’s maar dan wel in een doorzichtige jurk. De schoonheid van Christelijke figuren werd gevierd terwijl hij tegelijkertijd ook de spot dreef met deze heilige voorstellingen. Hij was ook de ontwerper van de fascinerende roze puntige bustier die hij 25 jaar geleden voor Madonna ontwierp. Dat wás iets. De framing van de hoofddoek, sorry hijab, als de omgekeerde minirok (‘want het biedt juist een bevrijdende keuze om geen minirok te hoeven dragen’) staat daar mijlenver vanaf. Het is ook allemaal zo humorloos.

Business as usual

Waarom dan toch deze ontwikkeling? De stap van de verschillende modehuizen is niet toevallig, maar logisch. In een artikel van Al Jazeera worden drie oorzaken genoemd: de wereldpopulatie bestaat in 2030 voor 29% uit moslims, die bovendien (nu al) gemiddeld jonger zijn dan Europeanen en Amerikanen (30 jaar tegenover 44 jaar) en religie als dominante factor in hun leven hebben. Just business as usual dus. Als mode een thermometer is dan is deze mode slechts een religieuze, en dat stemt mij somber omdat ik had gehoopt dat mode juist voor moslimvrouwen een uitweg kon zijn uit de verstikkende regeldwang. Veel vrouwen in Iran bijvoorbeeld probeerden lange tijd van alles uit om de hijab steeds meer op de achtergrond te krijgen. Die emancipatie is in de knop gebroken en vrouwen maken elkaar tegenwoordig (via social media) liever gek met wat haram (onrein) is en wat niet, tot groot genoegen van hun mannen. Ik kan maar een ding concluderen. Blijkbaar zijn we het wel eens met vrouwenonderdrukking en alle middeleeuwse taferelen die daarmee gepaard gaan. We wennen er een beetje aan lijkt het. En misschien valt vrouwenonderdrukking ook best wel mee als je die mooie handtas tegen je aan kunt drukken terwijl je betast wordt op straat. En dat is niet cynisch, dan is dat óók gewoon business as usual.