Nikos Kazantzakis’ meesterwerk Kapitein Michalis opnieuw in het Nederlands vertaald. 

Het beroemdste boek van de Griekse schrijver Nikos Kazantzakis is natuurlijk Leven en wandel van Zorbás de Griek (1946), in 1964 verfilmd als Zorba de Griek. Dit boek vormt samen met Christus wordt opnieuw gekruisigd (1954) en Kapitein Michalis (1953) een trilogie over de ziel van Griekenland. Enkele jaren geleden begon Hero Hokwerda voor uitgeverij De Wereldbibliotheek met het vertalen van deze drie meesterwerken. Van Kapitein Michalis is afgelopen april de vertaling verschenen. Het is een pil van meer dan 500 pagina’s, maar zeer de moeite waard.

Kapitein Michalis speelt zich af in het negentiende-eeuwse Kreta. In tegenstelling tot het Griekse vasteland, dat in 1832 onafhankelijk werd, is Kreta nog steeds onder heerschappij van de Ottomanen. Zij hebben elke opstand onderdrukt. Kreta wordt door de Griekse Kretenzers vergeleken met het lichaam van Christus. Zoals Christus moest lijden voordat hij werd verlost, zo lijdt nu Kreta. De Kretenzers hebben als strijdleus Eleftheria i Thanatos (vrijheid of dood), wat ook de ondertitel is van de roman Kapitein Michalis. Het is alles of niets.

Kapitein Michalis is geen anti-Turks boek. Helden, schurken en alles wat daartussenin zit bevinden zich in beide kampen. Wat opvalt is de ongelooflijke wreedheid over een weer: moorden, het afslachten van anderen, executies. Kapitein Michalis zelf is een moeilijk te doorgronden hoofdpersoon. Hij laat anderen niet toe tot zijn diepere zielenroerselen. Duidelijk is in ieder geval dat het hem niet alleen gaat om de vrijheid van Kreta, maar ook een eigen agenda heeft, die met de nobele zaak botst. Kapitein Michalis is trouwens geen zeekapitein maar een soort van dorpshoofd die verantwoordelijk is voor de Griekse gemeenschap in Grote Vesting (Candia). Michalis strijdt met de sympathieke Turk Nouri Bey om dezelfde Tsjerkessische schoonheid Emine, die een kruising is tussen Helena uit de Ilias en Delila uit de Bijbel, de ultieme fatale vrouw.

Voor lezers met historische belangstelling is Kapitein Michalis een geweldig verhaal. Niet alleen de moeizame verhoudingen tussen de Grieken en Turken en de onderdrukking van Kreta komen aan bod, maar ook  de Ottomaanse verovering van Kreta in de zeventiende eeuw, de val van Constantinopel en de Russofilie van de Grieks-orthodoxe gelovigen. Een Griekse schoolmeester, die in tegenstelling tot Michalis niet het type is dat de wapens oppakt, schrijft brieven aan westerse staatshoofden met het verzoek om in te grijpen ten gunste van Kreta. Hij schrijft onder andere een brief aan koningin Victoria van Groot-Brittannië als keizer Constantijn XI Paleologus, de laatste Byzantijnse keizer die op 29 mei 1453 sneuvelde tegen de Ottomanen.

Toch is Kapitein Michalis geen historisch epos in de strikte zin. Het gaat om meer dan om Kreta en Griekenland alleen. Wat is echte vrijheid?

 

N.a.v.: Nikos Kazantzakis, Kapitein Michalis. Uitgeverij Wereldbibliotheek. Amsterdam april 2018. 542 pagina’s. ISBN 9789028427167. 34,99 euro.

 

Afbeelding: © Wereldbibliotheek