Het christendom bestaat bijna 2000 jaar en heeft een diepe indruk achtergelaten op de geschiedenis van Europa. Dit is met name de Rooms-katholieke Kerk geweest. Tussen 500 en 1500, de periode die wij de middeleeuwen noemen, domineerde de Katholieke Kerk ons werelddeel. Over deze geschiedenis is bij uitgeverij Boom nu een belangwekkend handboek verschenen, geschreven door drie specialisten: Paul van Geest, Karim Schelkens en Joep van Gennip.

Religie en Verlichting lijken moeilijk samen te gaan. De Franse philosophes waren sterk antiklerikaal en tijdens de Franse Revolutie werden kerkgebouwen geconfisqueerd door de Franse overheid, geestelijken vervolgd en werd – hoewel voor even – een seculiere Cultus van het Opperwezen ingevoerd. Toch lag religie, het katholieke geloof, aan de wortels van het universitaire denken en het humanisme. Desiderius Erasmus was geen seculiere humanist maar een diepgelovig christen.

In het mooie boek van Paul van Geest, Karim Schelkens en Joep van Gennip wordt de geschiedenis van de Katholieke Kerk in Europa beschreven. Onder andere de overwinning van het christendom in de Late Oudheid op het heidendom, de opkomst van de kloosterorden, de alliantie tussen de pausen en het Frankische vorsten, de opkomst van de bedelorden, de kruistochten, de Reformatie en de Contrareformatie, de moeizame verhouding tot de Verlichting, de Italiaanse eenwording en het einde van de Pauselijke Staat, de leer van de onfeilbaarheid van de paus, de Syllabus Errorum (Lijst van dwalingen) tegen het socialisme en het liberalisme, de Rerum Novarum (Van de nieuwe dingen) en de katholiek-sociale leer, Hitlers zogenaamde paus Pius XII en natuurlijk het Tweede Vaticaanse Concilie van 1962 komen uitgebreid aan bod.

Het is een handboek, wat als nadeel heeft dat sommige onderwerpen een beetje te kort aandacht krijgen. Ook staan er enkele historische onjuistheden in het boek: zo is Jan van Leiden niet de hongerdood gestorven, maar was hij al dood toen hij in een kooi werd gestopt. Ook kreeg Robespierre geen proces, maar belandde hij meteen onder de guillotine omdat hij en zijn Jacobijnse medestanders vogelvrij waren verklaard. Dat is jammer, maar geen doodzonde omdat al deze foutjes betrekking hebben op de achtergrondgeschiedenis, niet op de geschiedenis van de Katholieke Kerk zelf.

Al met al is dit boek een must-read voor iedereen die een cruciaal (pun intended) aspect van de geschiedenis van Europa wil begrijpen.

 

N.a.v.: Paul van Geest, Karim Schelkens en Joep van Gennip, Het Katholicisme in Europa. Een geschiedenis (Boom, Amsterdam, september 2018). 448 pagina’s. ISBN 9789024424184. 34,90 euro.

 

Uitgelichte afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons