Is de hashtag #MeToo een prachtige manier om vrouwen (en mannen) in het openbaar te laten treden met vreselijke dingen die hun zijn overkomen? Of is het een smoes om preutsheid en mannenhaat te kunnen etaleren? 

 

Zorgvuldig en overtuigend

Het begon toen de verbijsterende reeks beschuldigingen aan het adres van de filmmaker Harvey Weinstein aan het licht kwam. Hoe had dit allemaal, voor de zoveelste keer, kunnen gebeuren? De actrice Alyssa Milano riep slachtoffers van aanranding en seksuele intimidatie wereldwijd op om onder de hashtag #MeToo hun ervaringen openbaar te maken.

Heel neutraal en legitiem natuurlijk – behalve dat aanranding en intimidatie wel twee verschillende dingen zijn. Aanranding is een duidelijk misdrijf, terwijl intimidatie vooral ergerlijk is. Het laatste begrip is zelfs zo subjectief dat sommige mensen er alle gedrag onder scharen dat iets met seks te maken heeft en dat ze niet prettig vinden. De journalistes Cathy Young en Karen Pluckrose kwamen al snel met artikelen waarin ze waarschuwden voor een heksenjacht tegen mannen en hun seksualiteit. Terecht?

Ik moet zeggen, de #MeToo-berichten die ik zelf online langs zag komen, vond ik zorgvuldig en overtuigend geformuleerd. De genoemde zaken waren, hoewel gelukkig meestal niet traumatiserend voor het leven, akelig en serieus genoeg. Soms was ik geschokt om te lezen wat er allemaal gebeurde, op jonge leeftijd vooral. Daarbij deden veel vrouwen hun best om erbij te zeggen dat de meeste mannen die ze kenden goede en aardige mensen waren. Ook riepen ze mannen op om vergelijkbare ervaringen, ook met vrouwen als dader, te delen. Wat dat betreft herkende ik totaal niet het beeld van de campagne dat op sommige Amerikaanse antifeministische facebookpagina’s werd geschilderd.

Ondanks alles kreeg ik toch het gevoel dat ik me een beetje moest schamen voor mijn sekse, dan wel me keihard distantiëren en, al was het maar voor mezelf, duidelijk maken dat ik ‘een ander soort man’ was. En daar begint het natuurlijk al mis te lopen: de campagne is er niet om mannen als geslacht aan de schandpaal te nagelen, en moet dan ook niet als zodanig worden opgevat.

Discussies online waren er ook, bijna altijd geëntameerd door vrouwen. Die ergerden zich aan de hashtag omdat ze zich in de slachtofferrol gedrukt voelden. Daar waren vrouwen bij die de vreselijkste dingen hadden meegemaakt, maar hun leven er niet door wilden laten bepalen. Of een vrouw die wel degelijk, elke keer als ze #MeToo voorbij zag komen, het gevoel kreeg dat er beschuldigend naar alle mannen werd gewezen.

Er waren schrijfsters die toegaven, wat lichtere ‘vergrijpen’ betreft in de slachtoffer- én daderrol te hebben gezeten. Seks gebruiken om iemand mee te manipuleren, in een extreem geval zelfs het regelmatig grijpen naar intieme delen in een niet nader genoemde zwoele context. Deze vrouwen zagen dat meer als deel van het leven dan als daden om je achteraf boetvaardig voor in het stof te wentelen. De discussies over dit alles waren soms agressief, maar vaak ook buitengewoon interessant.

 

Lastig inschatten

Toch bleef het moeilijk om conclusies te trekken – als dat al de bedoeling was, maar die neiging komt onvermijdelijk. Hoe hoog zijn de werkelijke percentages ernstige gevallen, en hoeveel is dat in vergelijking met andere geweldsmisdrijven? Hoeveel daders zijn er aan te wijzen bij een bepaald aantal slachtoffers – want we moeten niet vergeten dat een kleine groep veel kwaad kan doen aan een groot aantal mensen. Daarbij kan ik toch al heel lastig inschatten hoe gewoon het is om in je leven vervelende dingen mee te maken.

Ik ben driemaal seksueel benaderd op een manier die ik niet prettig vond. Tweemaal vond ik niet dat er sprake was van laakbaar gedrag. Versierpogingen, zelfs stomme versierpogingen moeten kunnen, en als je daar niet van gediend bent moet je duidelijk zijn, al is dat een vervelende klus. De derde maal was de betreffende vrouw wel heel onbeschaamd opdringerig, maar mijn reactie was veel te ambivalent en ik had gewoon weg kunnen gaan.

Verder ben ik vals beschuldigd. Ik ben met geweld bedreigd en heb ook wat klappen gehad. Ik ben op een reële, angstaanjagende manier bijna een uur met de dood bedreigd. Geen van deze voorbeelden zie ik als bewijs dat er iets mis is met de inrichting of de mentaliteit van de maatschappij. Ik had gewoon pech gehad en begaf me deels in kringen waar je wat meer risico loopt. En misdaad ban je niet uit, zelfs niet in een politiestaat.

 

Het boetekleed

Het kon niet uitblijven: de campagne liet het niet bij persoonlijke ontboezemingen en dijde uit tot een web van suggestieve en beschuldigende beweringen – precies wat veel vrouwen op mijn sociale media hadden willen vermijden. Jessica Valenti, de feministe die al eens eerder beweerd had dat mannenhaat niets was om je druk over te maken, pleitte in de linkse Britse krant The Guardian voor een openbare lijst van wandaders – waar mannen dus zonder enig weerwoord aan de schandpaal konden worden genageld. Angelina Chapin riep in de Huffington Post schaamteloos alle mannen op het boetekleed aan te trekken, met zinsneden als: ‘it won’t make a difference until men – all men – acknowledge how they perpetuate misogyny’. En kijk, dat soort praat is nu waar de hashtag van meet af aan van beschuldigd werd, maar wat door veel deelnemers oprecht werd ontkend.

Daarnaast verschenen er vriendelijk getoonzette blogs als dit, waarin werd uitgelegd waardoor vrouwen zich allemaal geïntimideerd konden voelen, waaronder een hoop zeer vaag gedefinieerd gedrag en ook een ‘blik van veraf’. Sorry, denk ik dan, ik wil best geloven dat je het goed met me meent en geen mannenhaatster bent, maar als ik geen ‘blik van veraf’ meer mag werpen denk jij wel heel erg mijn gedrag aan banden te kunnen leggen ten behoeve van jouw veilige gevoel.

En dan is er deze enquête van Buzzfeed om zelf uit te zoeken hoe ‘intimiderend’ je bent. Een deel van het opgesomde gedrag is inderdaad laakbaar, een deel is hoogstens irritant, met een deel is niks mis en een deel zal afhangen van de (sub)cultuur waarin je je begeeft: iemand spontaan aanraken is in de ene setting nu eenmaal gewoner dan in de andere. De grenzen lijken in dit soort enquêtes en artikelen voortdurend te verschuiven, in die zin dat er steeds minder is toegestaan.

 

Schroom

Dat zou allemaal niet zo’n punt zijn als de mannelijke seksualiteit inderdaad vrijgevochten en losgeslagen was. Een tik op de vingers, zelfs onterecht, is dan niet zo’n ramp.

Maar wat schrijft de Franse Sophie Perrier in De mannen van Nederland, een oordeel van zesendertig buitenlandse vrouwen? Nederlandse mannen zijn heel geëmancipeerd en gelijkwaardig, prachtig allemaal. Maar de andere kant van de zaak is dat ze enorm terughoudend zijn. Op het werk, op straat of in de kroeg: ze durven niet met je te praten, ze geven je geen complimenten, ze wachten  eindeloos met het te laten merken als ze echt iets voor je voelen, je kunt je meest sexy outfit aantrekken maar aandacht levert het je niet op. Als ze je elleboog aanraken en je trekt hem terug, proberen ze definitief niks meer, een spel met ze spelen is onmogelijk. Ik heb dit gecheckt bij een studente en zij bevestigde dat haar buitenlandse collega-studentes precies dit beeld van Nederlandse jongens hadden.

Trouwens, ook op Engelstalige blogs lees ik steeds meer klaagverhalen in de zin van: zijn  mannen zo kieskeurig geworden? Of hebben ze de ballen niet meer om ons te benaderen? Geen moment de vraag wie ze zo overdreven voorzichtig heeft gemaakt.

Een op de drie volwassen Nederlanders is alleenstaand. Jaarlijks worden honderden miljoenen uitgegeven aan datingsites en bijbehorende evenementen. Zou dat nou echt helemaal niks te maken hebben met een steeds grotere schroom om elkaar in het dagelijks leven te benaderen?

 

Wear and tear

Kritische geluiden over #MeToo waren er ook in de Nederlandse pers. Aleid Truijens en Daniela Hooghiemstra kwamen elk met een eigen invalshoek in de Volkskrant, toch bepaald niet de krant van seksistisch Nederland. Truijens wijst erop dat toen zij jonger was, macht naar twee kanten toe werd gebruikt: naar bed gaan met een machtige man was vaak leuk én leverde voordelen op. Zij ziet het als iets uit het verleden, wat nu niet meer zou kunnen of moeten, maar waar je achteraf niet over moet klagen.

Hooghiemstra is nog feller: ‘Seks is niet rechtvaardig. Zogenaamde “duidelijke afspraken” kunnen er niet over worden gemaakt,’ zegt ze onverbloemd. Elders heeft ze het over de ‘wear and tear die vrij seksueel verkeer nu eenmaal met zich meebrengt’. Beide vrouwen zijn er heel duidelijk over dat ze geweldsmisdrijven op geen enkele manier goedpraten, maar dat #MeToo wat hun betreft veel te veel wat (soms zelfs noodzakelijk) onbesuisd gedrag in een moeite door veroordeelt.

 

Zuiver

De pure bekentenissen van degenen die #MeToo op Facebook en Twitter hebben gepost, die vaak zonder meer onthullend en schokkend waren en hopelijk een helende functie hadden, slepen dus nogal wat mee in hun kielzog, soms ook troebele zaken. Dat was niet helemaal te vermijden en, laten we eerlijk wezen, ook lang niet altijd per ongeluk. Er zijn nu eenmaal altijd mensen die een appeltje te schillen hebben met mannen of hun seksualiteit, en die dan ineens zo’n campagne in de schoot geworpen krijgen. Of die het allemaal zien als een bewijs dat we overheerst worden door patriarchale structuren, welke erop uit zijn mannen hun macht te laten misbruiken en nare dingen met vrouwen uit te halen.

Toch zou het mooi zijn als we de campagne zo zuiver konden blijven zien: als een reeks onthullingen die nodig was voor degenen die ze deelden, en voor degenen die zo meer te weten zijn gekomen over seksueel geweld. En misschien moeten we dat ondanks alles blijven proberen: de bekentenissen respecteren, de moed van de schrijfsters waarderen en de ruis negeren.

 

Uitgelichte afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons