In 2011 konden bezoekers van Museum Het Valkhof in Nijmegen al kennismaken met de High Tech Romeinen. Anno 2015 is de populaire, interactieve tentoonstelling wederom te zien –en terecht.

Museum-Het-Valkhof-2015-High-Tech-Romeinen-308x437De oude Romeinen waren nieuwsgierig, inventief en praktisch. Mede dankzij deze eigenschappen bouwden ze letterlijk én figuurlijk een wereldrijk op dat eeuwenlang stand wist te houden. Ja, ook hun tomeloze ambitie, militaire overmacht en zucht naar rijkdom bracht ze een heel eind, maar dat verklaart niet waarom het Imperium Romanum zo succesvol was. Het geheim van de Romeinse dominantie lag niet in het vermogen om andere volkeren te onderwerpen, maar om deze als het ware te omarmen en onderdeel te maken van de Romeinse wereld. Ze romaniseerden in rap tempo de veroverde gebieden en namen op hun beurt talloze goede ideeën en veelbelovende uitvindingen van verschillende culturen over; deze werden vervolgens aangepast aan hun eigen wensen, waarna ze systematisch verspreid werden over het hele rijk. Zo ontstonden overal meesterwerken die, na de val van Rome, honderden jaren lang niet meer zijn geëvenaard. Het middeleeuwse Europa was immers niet meer in staat tot zulke grootse bouwkundige prestaties als stuwdammen, tunnels of kanalen. Zelfs een fatsoenlijk wegennet, toch essentieel voor o.a. handel en communicatie, was teveel gevraagd; dat ontstond pas weer in de 19e eeuw en volgde nota bene grotendeels het patroon van de oude wegen die ooit allemaal naar Rome leidden.

Aanraken verplicht

Je kunt dus rustig stellen dat met de ondergang van het Romeinse Rijk kostbare kennis verloren is gegaan. Technisch vernuft dat pas eeuwen later opnieuw opduikt en dingen mogelijk maakt die voor de mensen in de oudheid vaak de normaalste zaak van de wereld waren. Wie de tentoonstelling High Tech Romeinen bezoekt, nog t/m 24 januari 2016 te zien in Museum Het Valkhof, wordt aan de hand van negen thema’s wijzer gemaakt over de technische hoogstandjes van de Romeinen. Denk hierbij aan onderwerpen als architectuur, watergebruik, machines, wegenbouw, ambachten en communicatie. En het is niet slechts een kwestie van alleen maar ‘kijken wat ze konden’, maar ook van ‘doen wat ze deden’: als er ooit een expositie interactief was dan is het deze wel. Jong en oud worden uitgedaagd om in 11 paviljoens de diverse (nagebouwde) installaties, gereedschappen en instrumenten zelf uit te proberen. Bezoekers kunnen steden ontwerpen, muren en wegen bouwen, dakpannen plaatsen, berichten in het Latijn versturen, oorlogsmachines uitproberen, ontdekken hoe een aquaduct werkt, enzovoort. Ontzettend leuk voor de kinderen dus, maar zeker ook voor nieuwsgierige volwassenen. De combinatie van de authentieke objecten in de vitrines en de aanwezigheid van maar liefst 32 interactieve units maakt van High Tech Romeinen een interessante en leerzame ervaring die bovendien een toegankelijk, aansprekend beeld van het verleden verschaft.

20150830_154620677992515Wonderen der architectuur

Dat begint al bij het eerste paviljoen, alwaar een animatiefilmpje -in de stijl van een opzwepende bioscooptrailer- voor een introductie met de oude wereldstad Rome zorgt en inzoomt op de vele (bouwkundige) wonderen der techniek die men daar tegen kon komen. Wat te denken van het Colosseum, het reusachtige amfitheater waarvan de imposante ruïnes nog immer tot de verbeelding spreken? Of neem het Pantheon, dat fraaie staaltje Romeinse bouwkunst dat redelijk ongeschonden de tand des tijds heeft doorstaan? Het beroemde ronde dak met de centrale opening, de oculus, is nog steeds de grootste koepel van ongewapend beton ter wereld en weet met zijn perfecte schoonheid (de diameter van de koepel is precies gelijk aan de hoogte van de vloer tot aan de oculus) nog altijd menig bezoeker te overweldigen. Om de schoonheid van het Pantheon aan den lijve te ondervinden zul je toch echt naar de Eeuwige Stad af moeten reizen, maar wie wil begrijpen hoe de Romeinen zo’n slordige 2000 jaar geleden in staat waren om dit soort indrukwekkende bouwwerken neer te zetten -en denk ook aan wat praktischere constructies zoals aquaducten en bruggen- is in Nijmegen aan het goede adres.

Watervoorziening

Met name het ingenieuze watermanagement verdient ons ontzag en krijgt dan ook de nodige aandacht. Om hun steden van deze eerste levensbehoefte te voorzien legden de Romeinen waterleidingen en aquaducten aan; deze brachten vers water uit de bron naar verdeelstations aan de rand van de stad. Vervolgens leidden buizen van lood, keramiek en hout het water naar de vele badhuizen, fonteinen en openbare toiletten –en de huizen van de rijkere burgers die aangesloten waren op de watervoorziening. Net als wij tapten de Romeinen het water af met kranen. Het afvalwater werd vervolgens weer via een haast even uitgebreid rioolstelsel geloosd in een rivier of in de zee. Allemaal voorzieningen die na de Romeinse tijd in verval raakten, enkele pogingen van latere machthebbers daargelaten die de oude waterleidingen en aquaducten -met wisselend succes- weer in bedrijf probeerden te nemen. Leuk op de tentoonstelling is het grote schaalmodel van een aquaduct dat door de bezoeker bediend kan worden en de informatieve filmpjes die men, met een koptelefoon op, kan bekijken op een schermpje; een heuse aquaductdeskundige legt op locatie het e.e.a. uit over de Romeinse watervoorziening en er is speciale aandacht voor de enige Romeinse waterleiding die ooit is gevonden in Nederland. Deze liep van Berg en Dal naar Nijmegen, waar destijds een Romeins legioen was gelegerd.

PantheonTechnisch verhaal

High Tech Romeinen is tot stand gekomen door de samenwerking tussen twee musea met grote archeologische collecties (Museum Het Valkhof en het LVR-Landesmuseum in Bonn) en twee science-centres (Museun Den Haag en Technopolis Mechelen), wat het samengaan van vondsten uit de oudheid en de moderne interactieve elementen verklaart. De vormgeving is strak en vrij sober; in principe dus zeer passend bij het praktische en technische karakter van de tentoonstelling, die vooral heel informatief wil zijn als het aankomt op zaken als bouwmaterialen, meetapparaten, krachtbronnen en productiemethodes. Verwacht dus geen spannend geschiedenislesje, want dan kom je bedrogen uit. Onder begeleiding van een volwassene zullen kinderen zich uitstekend vermaken, ondanks het feit dat ze niet alles zullen begrijpen; dat ze overal aan mogen zitten en alles uit kunnen proberen vinden ze waarschijnlijk al leuk genoeg. Kunnen pappa en mamma intussen snel de begeleidende teksten lezen, die niet al te ingewikkeld zijn, en hun kroost een beetje op weg helpen. Zo staan techniek en de oudheid, twee zaken die men normaal misschien niet zo snel aan elkaar zou koppelen, garant voor een boeiend middagje in het museum. Na afloop kun je niet anders dan onder de indruk zijn; zo niet, dan heb je gewoon niet goed opgelet. Raar, die Romeinen? Welnee, vernuftige jongens, dát waren het.