Vrij Nederland schreef enkele weken geleden een alleraardigst artikel over Twitter, waarin onze chef Joshua Livestro als ‘links’ werd omschreven en PvdA-lid Eddy Terstall als ‘rechts’. Het boek De kunst van het denken van Alan Jacobs is een ode aan mensen die van mening durven te veranderen, want dat is in deze tijd van hokjesdenken en kuddegedrag niet altijd makkelijk.

 

voorkant boek

Humoristisch boek

Twitter maakt het maatschappelijke debat levendiger, maar ook oppervlakkiger. In 140 tekens (tegenwoordig 280) kun je niet altijd even heel genuanceerd zijn. Bovendien pikken andere mensen soms maar een bericht van iemand in een reeks eruit om daarover heel verontwaardigd te doen, waardoor er weer ophef om niets ontstaat. Alan Jacobs is behalve hoogleraar letterkunde ook twitteraar. Hij verbaasde zich over de eigen sociale en politieke dynamiek van Twitter en schreef hierover een kritisch en humoristisch boek, dat nu ook in het Nederlands vertaald is.

Nieuwe media zorgen ook voor andere manier van communicatie. Jacobs wijst op de ongewoon felle polemiek tussen de protestantse theoloog Maarten Luther en de katholieke rechtsgeleerde Thomas More, waarbij fanatieke linkse en rechtse tweeps haast vriendelijk lijken. More schreef Luther over ‘je schijtbek, waarlijk de schijtbron van alle stront, alle rotzooi en stront die jij in je vervloekte verrotting hebt opgebraakt’, en zei over Luthers volgelingen dat zij ‘het allerheiligste beeld van de gekruisigde Christus bevuilen met het smerigste excrement uit hun lichamen.’ Luther sprak op zijn beurt over dat ‘schijtpausje’ dat ‘de anus van de duivel likt’. Dat ze zo fel waren kwam volgens Jacobs door de uitvinding van de boekdrukkunst, die mensen niet alleen in staat stelde om snel ideeën te verspreiden, maar ook te discussiëren met mensen die je nooit in levende lijve zag. Pamfletten waren eigenlijk een soort van Twitter.

 

Sociale status

Volgens Jacobs gaat het in sociaal medialand ook heel erg om sociale status en het afkraken van de andere groep. Voor standpunten die slecht vallen bij de eigen groep is daarom minder plaats. Je krijgt dan verontwaardigde reacties, wordt gezien als overloper en verliest volgers. Maar volgens Jacobs is het heel goed om te blijven nadenken en niet jezelf te censureren, omdat de sociale groep op Twitter natuurlijk niet het echte leven is. En het is ook heel goed om met andersdenkenden te praten, omdat je hierdoor blijft denken. Twitter is helaas te vaak een echoput van de eigen vooroordelen.

Interessant is ook de kritiek die Jacobs levert op het roepen van lege leuzen. Linkse tweeps twitteren vaak over #MeToo, #WhitePrivilge of #intersectionaliteit. Op zich kunnen tweets met deze hashtags inhoud hebben, maar vaak is het dat ze gebruikt worden door mensen die graag bij de groep willen horen. Dat principe geldt uiteraard ook voor soortgelijke rechtse leuzen. Jacobs beroept zich in dit verband op het beroemde essay ‘Politics and the English Language’ van George Orwell, die daarin lege leuzen, simpele clichés en uitgekauwde metaforen hekelde:

Als je zo’n politieke clichéspuier het podium ziet betreden om mechanisch allerlei overbekende frasen af te draaien – beestachtige wreedheden, ijzer vuist, vrije volkeren der aarde, schouder aan schouder – krijg je vaak het wonderlijke gevoel dat je niet naar een levend mens staat te kijken, maar naar een soort ledenpop, een gevoel dat plotseling nog sterker wordt als het licht op de bril van de spreker valt en er uitdrukkingsloze cirkels van maakt waar geen ogen achter lijken te zitten. En dat is niet eens louter fantasie. Een spreker die dat soort frasen gebruikt is al een aardig eind op weg om een machine te worden.

Jacobs werd Twitter na een gegeven moment zo zat, dat hij zijn account uit de lucht haalde, een nieuw account aanmaakte en alleen mensen ging volgen die hij echt leuk vond. Dat waren niet mensen met wie hij het eens was, maar mensen die hem lieten nadenken. En mensen die op een plezierige manier met elkaar converseerden, dus geen felle rakkers die per se de discussie wilden winnen.

 

Checklist voor de denkende mens

Uiteraard moet u voor uzelf beslissen wat u het fijnste vindt. Ik vind het zelf erg leuk om sarcastische grappen te maken over mijn ‘tegenstanders’ en voel niets voor een vriendelijke safe space. Niettemin laat mij veel minder snel dan vroeger uit de tent lokken door linkse en rechtse zeloten, die ik op de mute zet of blokkeer (dat hangt van mijn grillige humeur af), als ze hun grote gelijk proberen te halen of meteen beginnen te schelden. Voor redelijke andersdenkenden sta ik echter altijd open. En ik twitter niet over al te emotionele kwesties of pas veel later, puur uit zelfbescherming. En daarnaast lees ik ook veel boeken, om op die manier mijn horizon blijvend te verbreden.

Jacobs eindigt zijn boek met een ‘Checklist voor de denkende mens’. Het zijn twaalf geboden waar u zich in sociaal (media) verkeerd aan moet houden als u uzelf serieus neemt:

 

  1. Als je je gedwongen voelt om te reageren op wat iemand heeft gezegd, neem dan vijf minuten bedenktijd. Ga even wandelen, onkruid wieden of groenten snijden. Betrek je lichaam erbij, want je lichaam kent de beste levensritmen en als je geest in het ritme van je lichaam valt, kun je vaak beter nadenken.
  2. Zorg dat je leren belangrijker blijft vinden dan debatteren. Ga in discussies niet voor de overwinning.
  3. Vermijd zo veel mogelijk het soort mensen dat het vuur alleen maar aanwakkert, zowel online als in het echte leven.
  4. Bedenk altijd dat je niet hoeft te reageren op iets waarop alle anderen reageren om blijk te geven van je deugdzaamheid en de juistheid van je ideeën.
  5. Als je toch moet reageren op iets waarop alle anderen reageren om blijk te geven van je deugdzaamheid en de juistheid van je ideeën, omdat je anders je status in je sociale kring verliest, dan moet je goed beseffen dat het niet een echte sociale kring is, maar een Inner Ring.
  6. Zoek op alle manieren zo veel mogelijk het soort mensen op dat zichtbaar prijs stelt op oprechte gemeenschapszin en heel gelijkmoedig kan omgaan met meningsverschillen.
  7. Ga op zoek naar de beste, fairste personen uit een groep mensen met wie je het oneens bent. Luister een tijdje naar ze zonder zelf iets te zeggen. Wat ze ook zeggen, blijf erover nadenken.
  8. Maak zo geduldig en eerlijk als je kunt de balans op van dingen waarvan je een onwillekeurige afkeer hebt.
  9. Soms is de ‘gruwelfactor’ heel veelzeggend, soms leidt hij alleen maar af van wat echt belangrijk is.
  10. Pas op voor metaforen en mythen die te veel cognitief werk voor je verzetten. Let op waar je ‘terministische schermen’ je aandacht naartoe trekken én waar ze je aandacht van afleiden. Blijf scherp op te uitkijk voor verborgen metaforen en pas op voor de kracht van mythen.
  11. Probeer de overtuigingen van anderen te omschrijven in de taal die ze zelf gebruiken zonder te vervallen in ‘met-andere-woorden’. 
  12. Wees dapper.