Voormalig PVV-Kamerlid Joram van Klaveren heeft zich bekeerd tot de islam en schreef over zijn bekering een boek: Afvallige. Ewout Klei, die net als Joram van Klaveren opgegroeid is in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), recenseert deze religieuze coming out.

‘Credo quia absurdum’, ik geloof omdat het absurd is, was de favoriete Latijnse uitspraak van de Deense filosoof Soren Kierkegaard. Geloof is volgens hem ten diepste iets irrationeels, je moet een sprong in het duister wagen, a leap of faith, omdat je er rationeel niet uitkomt. Denk aan het offer van Abraham, die volgens de christelijke traditie Izaäk offerde en volgens de islamitische Ismaël, en natuurlijk het offer van Jezus aan het kruis. Dit valt rationeel niet te verdedigen.

Joram van Klaveren groeide op in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), het kleine maar zeer goed georganiseerde kerkgenootschap dat tot pakweg het jaar 2000 beschikte over een eigen minizuil, compleet met een eigen partij (het GPV), een eigen krant (het Nederlands Dagblad), een eigen vakbond (het GMV) en last but not least de Gereformeerde Tour en Caravanclub. Vrijgemaakten geloofden in de absolute waarheid. Waarheid met de hoofdletter W. En hoewel veel vrijgemaakten een andere kerkkeuze hebben gemaakt is het geloof in de Waarheid gebleven. Vrijgemaakten worden militant evangelisch. Militant opnieuw vrijgemaakt (de Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld)). Militant atheïst (ondergetekende voor een tijdje). Van Klaveren werd militant PVV-er.

Van Klaveren had, hoewel hij godsdienstwetenschappen aan de Vrije Universiteit studeerde, een gitzwart beeld over de islam, zonder nuances. De echte islam dat was het salafisme. Echte moslims, dat waren de terroristen en vrouwenhaters. Mohammed was een tiran en een pedofiel. Geert Wilders was de boodschapper van deze Waarheid over de islam, Van Klaveren was een van zijn metgezellen.

Het love to hate sloeg echter om in love. Van Klaveren was ook in zijn PVV-jaren niet 100% anti-islam, in ieder geval niet in zijn hoofd. Hij voelde zich aangetrokken tot het eenvoudige theologische concept van tawheed, de notie dat God een is. Toen hij na zijn Kamerlidmaatschap bezig was met een boek over de islam, dat natuurlijk heel kritisch moest zijn, realiseerde hij zich gaandeweg zijn onderzoek dat het allemaal veel genuanceerder lag. Om daad bij woord te voegen besloot Van Klaveren zich te bekeren tot de islam,

In zijn boek Afvallige presenteert Van Klaveren zijn keuze voor de islam als een strikt rationele keuze. De islam is, qua dogmatiek betreft, inderdaad rationeler, logischer dan het christendom. Waar het christendom heel ingewikkeld doet over God, met de drie-eenheid en de twee-naturenleer (goddelijk en menselijk) over Jezus Christus, daar is de islam heel eenvoudig: God is één en Jezus is een profeet. Daarnaast heeft het christendom een nogal vergezochte verzoeningsleer, waar het pas weer goed komt tussen God en mens als Jezus Christus (die tegelijk dus ook God zelf is, want drie-eenheid) wordt geofferd aan het kruis. De Romeinen vonden dit ook belachelijk, wat resulteerde in de eerste blasfemische cartoon over Jezus: een ezel aan het kruis. Het kruis wordt in de christelijke theologie ook wel het skandalon genoemd, de steen des aanstoots, waar mensen zich aan ergeren, maar die toch de hoeksteen is waarop het geloof rust. Heel absurd, vandaar ook de Latijnse spreuk credo quia absurdum.

De vraag is natuurlijk: is de islam wel rationeel, behalve het kerndogma van de eenheid van God? Het antwoord is natuurlijk nee. De Koran is geen wiskundige formule of wetenschappelijke publicatie maar een boek vol verzen die soms op meerdere manieren uit te leggen zijn. Er zijn verschillende rechtsscholen, die het islamitisch recht verschillend interpreteren, en daarnaast heb je ook allemaal discussies over hoe je in deze tijd moet omgaan met de normen en waarden van toen. Is Mohammed een pedofiel omdat hij het huwelijk met zijn vrouw Aïsja zou hebben geconsumeerd toen ze negen was? Was ze misschien ouder (aldus ook sommige interpretaties)? En moeten we de islam niet naar de normen van nu maar naar de normen van toen beoordelen? En hoe zit het met de discriminatie van andersgelovigen en het doden van afvalligen? Allemaal vragen waar Van Klaveren een antwoord op meent te weten, prima, maar die je in beginsel niet zou moeten stellen omdat een rationeel geloof (als dat überhaupt bestaat) geen aanleiding zou moeten geven tot dit soort vragen. Het christendom roept veel kritische vragen op, de islam roept ook kritische vragen op, maar andere kritische vragen.

Geloven is ten diepste niet rationeel, maar een sprong in het duister. We weten rationeel gezien gewoon niet wat er aan de overzijde ligt. Is er iets? God misschien? Of is er niets? Joram van Klaveren staat natuurlijk helemaal vrij om te geloven in de God van de islam, in Allah, en dat is denk ik ook te prefereren boven de haatideologie die zijn voormalige partij de PVV uitdraagt. Want natuurlijk valt de islam niet samen met salafisme (en daarnaast moeten we veel genuanceerder zijn over salafisme dan de Nederlandse media en ook Van Klaveren). De islam is ook (niet alleen) vrede, naastenliefde, denken om elkaar, barmhartigheid, genade, enzovoort. Dit geldt trouwens ook voor het christendom, dat achterbakse schurken (hoi pedopriesters, hoi Jan van Leiden en Hendrik Verwoerd) heeft voortgebracht, maar ook helden als Willem van Oranje (niet in alles, nuance nuance), Pater Damiaan en Dietrich Bonhoeffer. Het absurde haalt het slechtste soms naar boven (ISIS, apartheid, homogenezingstherapie), maar soms ook het beste. En heel misschien – je moet hierin echt in geloven – heeft hij bij Joram van Klaveren gewoon een goddelijk komisch geintje uitgehaald.

 

N.a.v.: Joram van Klaveren, Afvallige (Den Haag, ‘t Kennishuys), 1e druk 9789082701173, paperback 204 pagina’s.