Op woensdag 28 oktober wordt The Godfather (1972) op groot scherm vertoond in de Heineken Music Hall in Amsterdam, begeleid door een orkest dat live de filmmuziek ten gehore zal brengen. Daarom nu een Godfather Special op Jalta, met daarin vijf redenen waarom deze klassieker zijn iconische status verdient –én een quiz voor de fans.

‘Wat is dat toch met die Godfather?’ verzuchtte één van mijn vrienden onlangs, toen ik aankondigde naar de vertoning in de HMH te gaan. Want ondanks het feit dat ik een liefhebber ben, heb ik de film -oh schande- nog nooit op het grote doek gezien. Deze kans kon ik dus niet voorbij laten gaan. Toegegeven, ik zou hem het liefst in een ‘echte’ bioscoop zien, maar vooruit, de live muzikale begeleiding is dan wel weer een leuk extraatje. Maar terug naar die opmerking van mijn vriend, die vast niet de enige is die zich afvraagt waarom deze film nou steevast bovenaan staat in allerlei filmlijstjes, zowel van filmliefhebbers als van toonaangevende instituten, en graag eens uitgelegd wil hebben waar The Godfather zijn iconische status aan te danken heeft.

Wie de film van regisseur Francis Ford Coppola over de familie Corleone en hun strijd met de andere Italiaanse misdaadfamilies in het  New York van de jaren 40 immers nooit heeft gezien, of misschien ooit één keertje, is waarschijnlijk voornamelijk bekend met het gangsterepos dankzij de vele citaten, verwijzingen en parodieën die er in omloop zijn. Die onderstrepen de populariteit van The Godfather natuurlijk alleen maar, maar doen weinig recht aan het meesterwerk dat de film is. Daarom volgen nu, om het een beetje overzichtelijk en behapbaar te maken, vijf redenen waarom dit één van de beste films aller tijden is. Voor de liefhebbers voor wie dit gesneden koek is: ga meteen door naar de Godfather Quiz en test je kennis.

1.Marlon Brando

We kunnen ons geen Godfather voorstellen zónder acteur Marlon Brando, die voor de auditie al op kwam draven met wangen die opgevuld waren met watjes; dit om hem, naar eigen zeggen, op een bulldog te laten lijken. Inderdaad een gepaste look voor het hoofd van een maffiafamilie. Brando, eens een knappe, charismatische ster, was toen al lang over zijn hoogtepunt heen en had al jaren geen hit meer gehad, maar de rol van Vito Corleone betekende zijn comeback en leverde hem prompt een Oscar op. Hoewel hij minder screentijd heeft in de film dan Al Pacino, die zijn jongste zoon Michael speelt, drukt hij zijn stempel op The Godfather door zijn magistrale en onnavolgbare vertolking van de Don. De subtiele maniertjes en gebaartjes, het kenmerkende stemgeluid, de oprechte doch ingetogen emotie die hij toont als het om zijn familie gaat; het zijn allemaal kenmerken van een man die het klappen van de zweep kent en die door zijn eervolle ‘werkwijze’ het respect van zijn collega’s heeft verdiend. Brando maakt van Vito Corleone, een man van zijn woord, één van de meest memorabele filmpersonages ooit.

2.Regie en camerawerk

De opening van de film zet al meteen de toon: we zien in close up het gezicht van Bonasera, een begrafenisondernemer die een emotioneel verhaal houdt en heel langzaam wordt er, tijdens zijn monoloog, uitgezoomd. Het is duidelijk dat we ons in een donkere ruimte bevinden, maar de persoon tegen wie de man praat blijft lang buiten beeld. We zien eerst zijn silhouet van achteren; pas nadat Bonasera opstaat om hem iets in het oor te fluisteren komt het gezicht van Vito Corleone in beeld, ook in close up, meteen gevolgd door een shot waarin voor het eerst een groot gedeelte van de kamer te zien is waarin de scène zich afspeelt. Dan pas blijkt dat er nog meer personen in de ruimte aanwezig zijn. Een nog grotere verrassing volgt vlak daarna: het blijkt de trouwdag te zijn van de enige dochter van Don Vito en terwijl Bonasera, die om een gunst komt vragen, alle tijd krijgt om zijn betoog af te steken is er buiten een groots bruiloftsfeest aan de gang. De keuze van Francis Ford Coppola om The Godfather zo verstild en sober te beginnen is kenmerkend voor de rest van de film; het algehele tempo is traag en hetzelfde geldt voor het camerawerk –dit in tegenstelling tot veel andere films uit die tijd, waarin snelle camerabewegingen en een flitsende montage de boventoon voeren. Scènes spelen zich bovendien ook vaak af in donkere, schemerige ruimtes, waardoor lichtinval en schaduw sfeerbepalend zijn voor de algehele toon van de film.

3.De muziek

Het prachtige liefdesthema van de film kan iedereen wel mee neuriën. Of wat te denken van de solo-trompet die te horen is aan het begin, als hét beroemde thema, de zgn. Godfather Waltz, wordt gespeeld? De muziek is net zo belangrijk voor de sfeer van de film als het opvallende camerawerk. De melodieën van Nino Rota, vooral bekend door zijn samenwerking met regisseur Federico Fellini, geven The Godfather een melancholisch, tikje onheilspellend tintje en bezorgden de componist zelfs een Oscarnominatie. Helaas moest deze worden teruggetrokken toen bleek dat Rota de muziek al gedeeltelijk had gebruikt voor een eerdere, onbekende Italiaanse film uit 1958, maar gelukkig won hij het felbegeerde beeldje later alsnog toen hij samen met Carmine Coppola, de vader van Francis Ford Coppola, de muziek schreef voor het succesvolle vervolg op het gangsterepos: The Godfather Part II.

4.Jong talent

Naast de comeback van oude rot Marlon Brando markeerde The Godfather het begin van de carrières van veel jonge talenten die we hier voor het eerst aan het werk zien in rollen die tot hun beste werk behoren. Al Pacino kruipt in de huid van Michael Corleone, de zoon die eigenlijk niks met de familiezaken te maken wil hebben maar uiteindelijk zijn vader op zal volgen en die, berekenend en onderkoeld als hij is, eigenlijk ook het meest geschikt is voor de rol van familiehoofd. James Caan, die de rol van de oudste zoon Santino (Sonny) speelt, is in vorm als de opvliegende en gepassioneerde kroonprins, wiens temperament hem veelvuldig in de problemen brengt en er uiteindelijk zelfs voor zorgt dat hij nooit daadwerkelijk de scepter zal zwaaien over het Corleone-imperium. En dan hebben we nog Robert Duvall, die het als de geadopteerde Tom Hagen schopt tot raadsman van de familie (consigliere) maar die ondanks zijn trouw toch altijd een beetje het buitenbeentje blijft omdat hij niet van Italiaanse/Siciliaanse afkomst is. Naast deze drie beginnende acteurs, die voor hun aandeel allemaal genomineerd werden voor de Oscar voor Beste Mannelijke Bijrol, had The Godfather in eerste instantie ook nog een piepjonge Robert de Niro op de loonlijst staan. Hij zou een kleine rol spelen, maar toen dat niet doorging (hij accepteerde een rol in een andere film die Pacino niet kon maken vanwege The Godfather) bleek dat bij nader inzien een zegen te zijn: nu kon hij in de sequel, die in 1974 zou verschijnen, de rol spelen van de jonge Vito Corleone en zichzelf door deze briljante vertolking op de kaart zetten.

5.Het verhaal

The Godfather wordt wel beschouwd als de film die het gangsterfilmgenre weer populair maakte, maar in de kern is het helemaal geen misdaadfilm. Goed, centraal staat een maffiafamilie (al komt het woord ‘maffia’ geen enkele keer voor in de film) en ja, er wordt wat afgemoord, maar eigenlijk is het een familiedrama vol Shakesperiaanse taferelen waarin het allemaal draait om de relatie tussen een oude koning en zijn zonen; Santino, Frederico (Fredo) en Michael. Don Vito weet hoe zwaar de taak is die zijn opvolger te wachten staat en maakt zich zorgen over zijn familie. Terecht, zo zal blijken; wie de hele filmreeks heeft gezien (in 1990 verscheen The Godfather Part III, het laatste deel) weet dat het met weinig Corleones goed afloopt. Verraad, intriges en moord maken van The Godfather-trilogie een hartverscheurend en duister familie-epos vol noodlottige wendingen waar zelfs Shakespeare nog een puntje aan kan zuigen.

Goed, wat hier nog aan toe te voegen? Ik zou het natuurlijk nog kunnen hebben over de vele iconisch geworden scènes, zoals de dood van Don Vito in de tuin, de beruchte doop-scène aan het eind, de vondst van het paardenhoofd in het bed van de studiodirecteur of de moordaanslag op zowel de Don als op Sonny. Of over de vele quotes, zoals die hele beroemde over dat voorstel dat niet geweigerd kan worden. Komt maar liefst drie keer voorbij in The Godfather. Ook kan ik aanvoeren dat dit één van de weinige films is die beter is dan het boek, namelijk de roman De Peetvader uit 1969 van Mario Puzo. Wat dan wel weer voor deze schrijver pleit is dat hij, samen met Francis Ford Coppola, het scenario schreef voor de verfilming –en daar een Oscar voor kreeg voor Beste Aangepaste Scenario. The Godfather ontving in totaal trouwens maar liefst elf Oscarnominaties, waarvan er uiteindelijk drie verzilverd werden; die voor het scenario dus en voor de Beste Mannelijke Hoofdrol, maar -last but not least- ook die voor de Beste Film. Het American Film Institute plaatste de film in 1998 op de derde plek in de lijst van Beste Amerikaanse Films aller tijden (achter Citizen Kane en Casablanca) en in de Top 250 van de populaire filmwebsite IMDB staat The Godfather al jaren in de top 10; op dit moment op nummer twee, op de voet gevolgd door The Godfather Part II. Een sequel die volgens velen, en ik ben het daarmee eens, zelfs beter is dan het origineel. Nog zo’n unicum, want hoe vaak gebeurt dat? Maar dat is weer een ander verhaal.

Overtuigd? Dan hoop ik u aanstaande woensdag in de Heineken Music Hall te zien. Meer info over deze filmvertoning? Kijk dan hier http://www.heineken-music-hall.nl/agenda/the-godfather-live-in-concert.

De Godfather Trivia Quiz

Tien vragen over de film. De juiste antwoorden vindt u onderaan.

1.Wat is de eerste zin van de film?
A. I was born in America
B. I believe in America
C. America has made my fortune
D. I love America

2.Wat is de afkomst van Tom Hagen?
A. Duits-Engels
B. Duits-Amerikaans
C. Duits-Canadees
D. Duits-Iers

3.Hoeveel heeft filmstudiobaas Woltz betaald voor Khartoum, het onfortuinlijke paard dat zijn hoofd verliest?
A. 250.000 dollar
B. 600.000 dollar
C. 850.000 dollar
D. Niets, hij kreeg het paard cadeau

4.Als Michael over de aanslag op zijn vader hoort komen hij en zijn vriendin Kay net uit de bioscoop. Welke film hebben ze daar gezien?
A. For Whom the Bell Tolls
B. Meet Me in St. Louis
C. The Bells of St. Mary’s
D. How Green was My Valley

5.Wie is er net vermoord als Clemenza zijn beroemde uitspraak ‘Leave the gun. Take the cannoli’ doet?
A. Paulie
B. Rocco
C. Carlo
D. Fabrizio

6.In welk restaurant schiet Michael Captain McCluskey en Sollozzo neer?
A. Jack Dempsey’s Restaurant
B. Antonio’s Diner
C. Louis’ Restaurant
D. Ferdidando’s Focacceria

7.Hoe ‘bewijst’ Apollonia aan Michael dat ze Engels spreekt?
A. Ze noemt de dagen van de week in het Engels
B. Ze telt tot tien in het Engels
C. Ze noemt de maanden van het jaar in het Engels
D. Ze noemt de namen van een paar Amerikaanse filmsterren

8.Wat doet, volgens Don Vito Corleone, een echte man?
A. Zijn vijanden zonder mededogen te grazen nemen
B. Tijd doorbrengen met zijn familie
C. Op een waardige manier sterven
D. Zich niet met drugs inlaten

9.Welke Don wordt NIET vermoord tijdens de beruchte doopscène?
A. Don Tattaglia
B. Don Barzini
C. Don Cuneo
D. Don Fanucci

10.Wie vraagt aan Tom Hagen: ‘Tom, can you get me of the hook? For old times sake?’
A. Clemenza
B. Tessio
C. Moe Greene
D. Bonasera

Goede antwoorden: 1. B, 2. D, 3. B, 4. C, 5. A, 6. C, 7. A. 8. B, 9. D, 10. B.