De belediging van een staatshoofd wordt nog in vele landen als een staatsmisdaad gezien, waar een hogere straf op staat dan het gewoon beledigen van een persoon. In Turkije wordt deze wet veelvuldig gebruik om tegenstanders van Erdogan gevangen te zetten. Dit hebben niet weinig Turkse-Nederlanders ervaren de afgelopen twee jaar, in de nasleep van de mislukte coup in Turkije. En denk daarnaast ook aan de columniste Ebru Umar en de aanklacht van Erdogan tegen Duitse komiek Jan Böhmermann.

willem-iii-gorilla-omslag-gr

Het artikel in Recht voor allen inspireerde daarna een pamflet. Bron: website Pro Republica

 

Ferdinand Domela Nieuwenhuis

In Nederland was het in de negentiende eeuw niet veel anders. De wetsartikelen 111 en 112 van het Wetboek van Strafrecht over majesteitsschennis stammen uit 1881. Ze werden veelvuldig van stal gehaald om Koning Willem III te vrijwaren van zogenaamde linkse agitatie. In zijn blad Recht voor Allen nam Ferdinand Domela Nieuwenhuis als publicist en socialistische politicus het op voor de onderdrukte arbeiders en tegen het militarisme. Daarbij schuwde hij de machthebbers niet.

Op een gegeven moment werd er 1886 in het blad een artikeltje geplaatst ‘De koning komt’. Hierin stond dat koning Willem III ‘zo weinig werk maakte van zijn baantje’ en dat de belastingbetaler voor de kosten mocht opdraaien. Ook werd Willem III ’Koning Gorilla’ genoemd. Dat was voor Justitie het welkome handvat om Domela Nieuwenhuis aan te klagen.

De redactie van het Handelsblad had het gewraakte artikel opgemerkt. Vervolgens werd de publieke opinie tegen Domela Nieuwenhuis opgehitst onder aanvoering van het Rotterdams Nieuwsblad:

Wie een vorst beledigt, beledigt het volk dat door die vorst wordt geregeerd. De smadelijke taal van Domela Nieuwenhuis treft dus het hele volk en wij vragen opnieuw -zoals we reeds eenmaal vroegen- moeten wij, Nederlanders, ons gedwee laten beledigen.

Op 10 januari 1887 werd door de Hoge Raad het vonnis voor een jaar gevangenschap op basis van majesteitsschennis bekrachtigd. Van 19 januari tot 31 augustus 1887 heeft Domela Nieuwenhuis vastgezeten in de Utrechtse strafgevangenis. In augustus 1887 werd onder aanhoudende juridische en politieke druk zijn gevangenschap opgeheven.

 

Juliana Provo

Juliana als raamprostituee. Provo provoceerde hiermee het koningshuis. Bron: IISG Amsterdam

Fabius en Verhoeven

In de twintigste eeuw zij er enkele bestraffingen geweest, waaronder die van de journalist Jan Fabius in 1956. De gevierde journalist kreeg tien dagen gevangenisstraf omdat hij schreef over de uiterst gevoelige Greet Hofmans-affaire, rondom koningin Juliana. En in 2010 nog heeft de waxinelichtjegooier in hoger beroep vijf maanden gekregen. Hij werd veroordeeld omdat hij Willem-Alexander en Máxima had beledigd. 

Op voorstel van D66-parlementariër Kees Verhoeven heeft een meerderheid van de Tweede Kamer ingestemd met het schrappen van majesteitsschennis uit het wetboek van strafrecht en het beledigen van bevriende staatshoofden. Als de Eerste Kamer ook instemt met dit besluit zijn er geen privileges meer voor koningen en staatshoofden ten aanzien van beledigingen. Dat is een overwinning voor het gelijkheidsbeginsel. Vorsten en staatshoofden moeten niet de jure boven andere mensen staan. 

 

Hans de Vries,
Voorzitter ASP (Atheïstisch Seculiere Partij) en lijsttrekker van de ASP Deventer.

(Een deel van de aangehaalde teksten zijn afkomstig uit Van christen tot anarchist van F.D. Nieuwenhuis)

 

Uitgelichte afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons