Tegelijk met de film Redbad kwam er ook een geschiedenisboek uit over de legendarische Friese koning Redbad, die waarschijnlijk slechts een hertog (dux) was. Historici Sven Meeder (Radboud Universiteit Nijmegen) en Erik Goosmann (Universiteit Utrecht) hebben een bijzonder boeiend boek gemaakt, dat de geschiedenis van ons land in de vroege middeleeuwen inzichtelijk maakt voor het grote publiek.

Redbad (filmposter).jpg

Wikimedia / Wikipedia Commons

Redbad of Radboud was een Friese vorst die het christendom vijandig gezind was. Volgens de legende was hij aan het eind van zijn leven bijna overgehaald om zich te laten dopen, maar besloot hij uiteindelijk toch om heiden te blijven omdat hij zijn voorvaderen niet in de hemel zou terugzien.

De film Redbad (2018) van Roel Reiné en producent Klaas de Jong is net als Michiel de Ruyter (2015) een nationalistisch epos, dat de Nederlanders trots op hun eigen land moet laten voelen. Redbad was een Friese hertog of koning, maar wordt door Reiné en De Jong als een actie-versie van Willem van Oranje avant la lettre geportretteerd, een vader des vaderlands die strijd voor onze vrijheid. Impliciet zit de islamdiscussie ook in de film verwerkt: de onverdraagzame christenen staan model voor de moslims, die hun geloof met geweld aan andersdenkenden zouden willen opleggen. Echte Nederlanders willen echter vrij hiervan zijn.

De film Redbad is een epos dat echt met het oog op nu is geschreven. Historisch klopt er maar heel weinig van. Han van der Horst schreef op Joop een vernietigende recensie: ‘De film Redbad zou eigenlijk een onderwerp moeten zijn voor Radar of Kassa. Er klopt geen hout van.’

© Uitgeverij Het Spectrum

Het boek Redbad. Koning in de marge van de geschiedenis van Sven Meeder (Radboud Universiteit Nijmegen) en Erik Goosmann (Universiteit Utrecht) vertelt wel een historisch verantwoord verhaal. De belangrijkste conclusie van de auteurs is echter dat we maar heel weinig van de historische Redbad weten.

Hoe komt dat? De Friese heidenen van de zevende en achtste eeuw hebben nauwelijks schriftelijke bronnen achtergelaten. Historische verhalen werden verteld door zangers, net als in het Griekenland van Homerus en het Gallië van de barden. De Franken daarentegen maakten wel kronieken. Dat kwam omdat ze gekerstend waren. Het christendom was niet alleen geloof, maar ook de Latijnse taal en de kloostercultuur. In Frankische kronieken kwam Redbad voor als een tegenstander, die heiden bleef.

Voglens Meeder en Goosmann, die gespecialiseerd zijn de vroeg-middeleeuwse geschiedenis, ligt de geschiedenis echter wat minder zwart-wit. Ofschoon Redbad zich niet bekeerde tot het christendom was hij niet antichristelijk en liet hij missionarissen toe in zijn gebied. Dat hij het af en toe aan de stok kreeg met de Franken kwam niet door religie, maar door politiek. De Slag bij Dorestad in 697, die door Redbad werd verloren, betekende niet het einde van Redbads heerschappij en het einde van Friesland. Redbad besloot hierna namelijk met de Franken samen te werken en werd zo onderdeel van de Frankische elite, hoewel als relatieve buitenstaander. Meeder en Goosmann vermoeden dat Redbad heiden bleef om de Friese adel loyaal te houden. Een bekering tot het christendom werd vaak niet uit overtuiging gemaakt, maar uit politieke berekening. Voor Redbad was het na de nederlaag bij Dorestad vooral belangrijk om binnenlands de belangrijke mensen achter zich te houden. Met een bekering tot het christendom zou dit op het spel zetten.

Meeder en Goosmann laten in het laatste hoofdstuk zien dat de legendarische Redbad door velen voor hun politieke karretje gespannen is. Roel Reiné en Klaas de Jong zijn zeker niet de eersten die dit deden. Hollandse kroniekschrijvers schilderden Redbad af als een heiden en een rebel, om zo de machtsaanspraak van de Hollandse graven op het vrije Friesland te ondersteunen. De Friesen namen in de middeleeuwen afstand van Redbad, omdat hij heiden was gebleven. Pas als gevolg van de opkomst van het nationalisme in de negentiende en twintigste eeuw wordt Redbad opeens een vrijheidsheld. Ook Friese fascisten gaan met Redbad aan de haal. Hij wordt een Führer die de Friese volkswil belichaamt.

Het leuke van het boek Redbad. Koning in de marge van de geschiedenis is dat Sven Meeder en Erik Goosmann op heldere en beknopte wijze geschiedenis toegankelijk weten te maken voor het grote publiek, niet alleen het verhaal van Redbad maar ook de nuances en beperkingen waarmee historici van de vroeg-middeleeuwse geschiedenis te maken krijgen. Vroeg-middeleeuwse geschiedenis lijkt een beetje saai, omdat je maar weinig bronnen tot je beschikking heeft en je heel goed moet zijn in Latijn en archeologie om alles te kunnen begrijpen, maar Meeder en Goosmann laten zien dat als je deze hordes eenmaal hebt genomen er een wereld voor je open gaat.

 

Uitgelichte afbeelding: Screenshot Youtube