Omdat Ajax vanavond de finale speelt haalt Jeroen Adema mooie voetbalverhalen op over het DDR-elftal en vertelt hij de ware reden waarom Nederland in 1974 de WK-finale van West-Duitsland verloor. 

 

De Stasi reisde mee

Het WK 1974 werd zoals bekend in West-Duitsland gespeeld en het brute toeval wilde dat zowel de DDR als de Bondsrepubliek geplaatst waren. De DDR was door het winnen van kwalificaties geplaatst, de Bondsrepubliek mocht als organisator sowieso meedoen. Dat dit tot een executie en een nationaal trauma zou leiden dat kon niemand bij de loting in 1973 nog niet weten. Wel stond vast dat het WK in West-Duitsland tot een prestigestrijd tussen West-Duitsland en de DDR zou worden.

Hoewel beter beveiligd dan de rampzalige Olympische Spelen van München in 1972 moest het WK van 1974 de Duitsers een vriendelijk en ontspannen imago geven. Niets aan dat WK was echter vriendelijk en ontspannen. In mei 1974 had de Oost-Duitse spion Günther Guilliaume de val van Willy Brandt veroorzaakt. Ook het weer was alles behalve vriendelijk. Het regende en onweerde aan een stuk door. De wedstrijd van 3 juli 1974 tussen West-Duitsland en Polen staat nog tot vandaag bekend als de ‘Wasserschlacht von Frankfurt’, waar een wolkbreuk het spelen onmogelijk maakte. De brandweer moest namelijk eerst het veld leegpompen. Een grotere blamage was er voor de organisatie niet mogelijk.

Het WK stond dus niet onder een goed gesternte. Dat bleek al meteen toen de DDR-voetballers in Hamburg aankwamen om hun trainingshotel te betrekken. Op de spelersbus stond geen DDR, een feit waar men zich in Oost-Berlijn al zeer over had opgewonden. Het regime in Oost-Berlijn had al besloten om van de WK-deelname in West-Duitsland een prestigeslag te maken. De DDR moest zich als een modern land presenteren. Dat bleek al meteen tijdens de openingsceremonie van het WK. In het stadion in Dortmund had men boven de spelerstunnel een big band geplaatst en op het veld presenteerden zich de deelnemende landen. Nederland bracht een klompendans en ook West-Duitsland presenteerde een folkloristische dans. De DDR niet. Zij hadden de populaire zanger Frank Schöbel die een modern lied presenteerde. 1–0 voor de DDR. Terwijl de West-Duitsers iets oubolligs deden werd het optreden van de DDR als moderner beschouwd. Vooral de West-Duitse dames vonden Schöbel wel interessant. Maar contact kregen ze niet met hem. Daar zorgde de Stasi wel voor…

Maar met voetballers en een schlagerzanger kom je er niet. Zonder supporters sla je een modderfiguur en daar zat het probleem. Die supporters konden wel eens besluiten om in West-Duitsland te blijven en dat zou voor Honecker toch een slag in het gezicht zijn. Toch was er genoeg ‘geïnteresseerd publiek’ voor handen. Onder de leden van de Stasi en de partij waren genoeg mensen te vinden om naar het Westen te sturen. De criteria waren streng. Wie mee wilde moest ouder dan 25 zijn, getrouwd zijn en kinderen hebben en bovendien een overtuigd communist zijn. Liefhebber van het voetbal zijn was niet noodzakelijk. Het vervoer werd door de Stasi geregeld, het zakgeld door de regering in Bonn. Iedere DDR-burger had namelijk recht op 100 Duitse Mark begroetingspremie. Ook in het spelershotel was de Stasi aanwezig. Het zou namelijk een blamage van jewelste zijn geweest als een van de DDR-spelers zou besluiten dat de Bundesliga aantrekkelijker zou zijn dan de zwakke DDR-Oberliga. Daarom was de Stasi tot alles bereid. Zou een speler vluchten dan werd hij opgespoord, ontvoerd en in een kist terug naar de DDR gesmokkeld. Daar zou hij voor meerdere jaren in de gevangenis verdwijnen…

 

Oost versus West

Geheel tegen de verwachtingen in wist de DDR-voetballers de voorrondes te overleven en kwamen ze in de tussenronde terecht. Dat leidde op 22 juni tot de bizarre situatie dat de DDR tegen West-Duitsland moest spelen. Beide teams wisten dat ze bij winst waarschijnlijk door Nederland uit het toernooi zouden worden gegooid. Maar zowel de West-Duitsers als de spelers uit de DDR wisten dat er gewonnen moest worden. Het voordeel was voor het team uit de DDR, want zij hadden hun trainingscomplex in Hamburg en de wedstrijd vond ook in Hamburg plaats. Ook het SED regime was daar wel blij mee. De afstand tot de grens met de DDR bedroeg maar zo’n 25 kilometer. De supporters werden met twee extra treinen naar Berlijn gereden en ze gedroegen zich daar zeer opvallend. Er werd nauwelijks gezongen of gejuicht. De supporters droegen ook opvallend driedelig grijs en bij interviews wisten ze precies wat ze moesten zeggen. Men was ‘aangedragen door collega’s uit het combinaat’, ook waren het allemaal ‘modelarbeiders van de planeconomie’. Het verschil met die malloten in het oranje, zoals men de Nederlanders betitelde, kon niet groter zijn.

Tot de 79ste minuut was de wedstrijd tussen de Bondsrepubliek en de DDR erg saai. De West-Duitse spelers zaten niet goed in het spel omdat ze de wedstrijd ‘wel even gingen winnen.’ Jurgen Sparwasser scoorde in de 79ste minuut de enige goal in de wedstrijd. Het DDR-publiek was laaiend enthousiast en de supporters konden hun door Honecker opgedragen strijdkreet laten horen.  ‘7-8-9-10 – Klasse’, en om de schone schijn op te halen deden de supporters alsof ze echt enthousiast waren. Dat kon het DDR publiek als de beste. Dat deden ze ieder jaar op 1 mei en 7 oktober ook. De DDR won en het West-Duitse publiek was not amused. Vooral de Bild-Zeitung van Axel Springer (Die de DDR tot op het bot haatte) ging fel van leer tegen het West-Duitse elftal. Zoals verwacht moest het elftal van de DDR tegen Nederland. Tegen het Nederlands elftal had de DDR echter niets in te brengen en met een 0–2 nederlaag gingen de spelers van de DDR weer naar huis. In de finale van de tussenronde zou Nederland de regerend wereldkampioen verslaan en ze kwamen in de finale uit tegen West-Duitsland.

 

Tragedie

De spelers van de DDR werden ondanks hun uitschakeling als helden ontvangen. De DDR had zich maar mooi bewezen. De wereld kon nu zien dat de DDR meer was dan het zwakke broertje van de West-Duitsers. Op het eerste gezicht waren er geen ‘beschamende incidenten’ geweest. Maar waren die er wel. Tijdens de wedstrijd tussen de DDR en West-Duitsland hadden grenssoldaten een controle van een West-Duitse auto voortijdig onderbroken. Daardoor wist een dissident echtpaar naar West-Duitsland te ontsnappen.  Tijdens het WK van 1974 begon Stasi-agent Werner Teske bovendien te twijfelen aan het bestaansrecht van de SED. Tussen 1974 en 1980 bereidde hij dan ook een vlucht naar het ‘kapitalistische westen’ voor. Een speciale eenheid van de Stasi en de Volkspolizei wisten dat echter te voorkomen. Teske plande om naar Oostenrijk te vluchten, omdat het daar vreedzamer en gemoedelijker zou zijn dan in de Bondsrepubliek. Zover zou het echter niet meer komen. Op 11 juni 1981 werd Teske wegens vaandelvlucht en spionage tot de dood veroordeeld. Op 23 juni 1981 werd hij in het geheim geëxecuteerd. Met drie nekschoten kwam er een einde aan de vluchtplannen. Aan zijn vrouw en dochter werd tot de val van de Muur wijsgemaakt dat hun geliefde man en vader een natuurlijke dood zou zijn gestorven.

Vergeleken met dat eindigde het WK 1974 niet zo dramatisch voor Oranje.  Zij hadden geen enkele wedstrijd verloren op het WK en ze gingen er dus vanuit dat ook West-Duitsland wel verslagen kon worden. De West-Duitsers hadden van de media echter ongelofelijk op hun donder gehad en die Mannschaft stond dus op scherp. De Nederlanders stonden dat niet dus daarom verloren ze in München. De Duitsers waren scherper en beter. In Nederland voelde de verloren finale aan als een tweede 10 mei 1940: ‘Ze hebben ons WEER te pakken’, zei Evert ten Napel nog tijdens de uitzending.

Maar waarom waren de West-Duitsers scherper? Het verlies tegen de DDR. En nog bedankt hè! Herr Sparwasser. Heel mijn jeugd heb ik het geweeklaag van mijn ouders moeten aanhoren dat Beckenbauer & co de Nederlanders bestolen hadden.

De waarheid zit iets anders in elkaar…

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons