Het jaar 1672 staat bekend als het zogenoemde ”rampjaar” voor de toenmalige Nederlandse republiek. Economisch verval en militaire nederlagen waren daar de voornaamste reden voor. Maar op 20 augustus bereikte ons land misschien wel het absolute dieptepunt: raadspensionaris Johan de Witt en zijn broer Cornelis werden door een woedende menigte bruut gelyncht. 

Veel historici vermoeden dat de familie Van Oranje indirect achter de moordpartij zat. Vast staat dat stadhouder Willem III de daders een beloning schonk. Maar het geheel had in elk geval nooit kunnen gebeuren wanneer de volksmassa niet woedend was geweest op de broers. Het is een schrijnend voorbeeld van waar volkswoede en ophitserij toe kan leiden. Je zou er met wat goede wil een aantal parallellen met onze tijd van kunnen trekken. ”Het volk” dat zich tegen ”de elite” keert en daarbij geweld niet schuwt.

De voornaamste beweging achter de oppositie tegen De Witt waren de Orangisten. Aanhangers van het Oranjehuis dus. Zij waren het er niet mee eens dat de oorspronkelijke stadhoudersfamilie geen zeggenschap meer had in de republiek. In de provincie Holland was het stadhouderschap op papier zelfs voor ”eeuwig” afgeschaft. Toen het land in noodweer kwam verlangden nog meer mensen terug naar de zogenaamd goede oude tijd waarin de Oranjes nog met de scepter zwaaiden. Uiteindelijk werd het eerste stadhouderloze tijdperk in 1672 dan ook beëindigd. De gebroeders De Witt werden daarvoor haast letterlijk geofferd.

Er gaan verhalen dat delen van de woedende menigte die de broers in Den Haag lynchte lichaamsdelen ter plekke opat. Het moet in elk geval een gruwelijke aangelegenheid zijn geweest. Eerst waren de broers ingesloten in de Gevangenpoort, die overigens nog altijd te bezichtigen valt. Uiteindelijk wist de verzamelde menigte binnen te dringen en Johan en Cornelis naar buiten te sleuren. Daar wachtte hun gruwelijke en ongetwijfeld ongekend pijnlijke procesloze dood. Hun lichamen werden daarna letterlijk speelballen van het volk.

Natuurlijk leert iedere scholier deze geschiedenis. Veel nieuws valt er dan ook niet over te vertellen. Maar toch zou de moord op de gebroeders De Witt wat meer in de maatschappelijke belangstelling mogen staan. Vooral omdat het zoals gezegd exemplarisch is voor de manier waarop een woedende en redeloze menigte een zondebok kan aanwijzen en die uit pure haat om het leven brengen. In een tijd waarin veel wordt gesproken over de groeiende kloof tussen ”het volk” en ”de elite” en waarin dat sentiment door sommige politici alleen maar wordt aangewakkerd, is het van belang de rust en stabiliteit te bewaken. Natuurlijk zullen Nederlandse politici vandaag de dag niet door een menigte gruwelijk vermoord worden, al zinspelen anonieme Twitter-trolls daar wel op, maar de volkswoede kent een zelfde bron: economische neergang en verminderd internationaal aanzien. Voor Gesundes Volksempfinden is het altijd oppassen.

 

Afbeelding: Wikimedia Commons