Op 16 oktober 1793, toen de Terreur in volle gang was, werd ex-koningin Marie Antoinette geguillotineerd. De weduwe van Lodewijk XVI was de meest gehate vrouw van Frankrijk, als symbool van de monarchie en als Oostenrijkse intrigante. Haar tragische geschiedenis is door schrijvers en filmmakers regelmatig verbeeld.

 

Marie Antoinette was een Habsburgse prinses, die werd uitgehuwelijkt aan de Franse troonopvolger om de vrede tussen Oostenrijk en Frankrijk te bezegelen. Populair werd Marie Antoinette nooit. Ze had een dure smaak wat mode betreft, wat vooral bij de armere Fransen op weerstand stuitte. Het feit dat Marie Antoinette bovendien een soort van pretparkboerendorpje had in de rook van het koninklijk paleis bij Versailles, waar ze boerinnetje kon spelen, irriteerde de Fransen nog meer. Marie Antoinette zou een verwend leeghoofd zijn en mede verantwoordelijk voor het feit dat Frankrijk diep in de schulden zat.

Le Hameau de la Reine, avec, à gauche, la tour de Marlborough, au centre l’étang et au fond à droite la Maison de la Reine

Heel intelligent was Marie Antoinette vermoedelijk niet inderdaad. Ze las geen boeken omdat ze hiervoor niet het geduld kon opbrengen. Ook sprak ze haar talen slecht. Marie Antoinette liet zich omringen door jonge hovelingen, die vooral knap en leuk moesten zijn. De oudere mensen aan het hof voelden zich gepasseerd. Op de jonge Zweedse officier Axel von Fersen was Marie Antoinette in bijzonder gesteld. Om er veel over hen geroddeld werd vertrok Von Fersen naar Amerika, om de Amerikaanse opstandelingen te helpen.

Axel von Felsen

Historici zijn er echter niet over uit of Marie Antoinette en Von Felsen daadwerkelijk het bed met elkaar hebben gedeeld. Gezien het feit dat Lodewijk XVI een saaie dikke koning was waarmee Marie Antoinette niet uit liefde was getrouwd, maar omdat haar familie het wilde, is het niet heel onwaarschijnlijk. De Franse roddelpers echter meende ook zeker te weten dat Marie Antoinette biseksueel was en een nymfomane. Hier zijn uiteraard geen bewijzen voor, maar de obsessie van de Fransen met de seksualiteit van hun koningin zou Marie Antoinette uiteindelijk fataal worden.

Omdat Lodewijk XVI behalve lusteloos ook besluiteloos was vluchtte de koninklijke familie niet naar het buitenland, toen in 1789 de Franse Revolutie uitbrak. In 1791 probeerde men het wel, maar de vlucht naar Varennes mislukte en daarmee was de kans op een nieuwe ontsnapping verkeken. Een jaar later werd de monarchie afgeschaft en werd de koninklijke familie opgesloten in de Temple, een gevangenistoren. Lodewijk XVI werd berecht en ter dood veroordeeld, zijn hoofd viel in januari 1793 in het mandje. Marie Antoinette moest nog negen maanden wachten.

Radicale revolutionairen vonden dat Marie Antoinette het lot van haar man moest delen. Ze pakten haar zoon Lodewijk Karel af, die door de revolutionairen tegen zijn moeder werd opgezet. Tijdens haar proces werd Marie Antoinette niet alleen beschuldigd van hoogverraad en landverraad en het organiseren van orgieën in Versailles, maar ook van incest met haar zoon. Vooral die laatste beschuldiging trof haar diep. Ze wilde geen antwoord geven op de vragen die haar werden gesteld en deed een beroep op de vrouwen in de zaal. Hoewel deze vrouwen de revolutie waren toegedaan en geen sympathie hadden voor de koningin steunden ze haar nu wel. Dit was een schrale troost.

Op 16 oktober werd ze ter dood veroordeeld en naar de guillotine gebracht. Om haar extra te vernederen brachten ze haar op een mestkar naar het schavot. Toen ze dat betrad stapte ze per ongeluk op de voet van de beul. Haar laatste woorden waren: ‘Pardonnez-moi, monsieur. Je ne l’ai pas fait exprès.’ (Sorry mijnheer. Ik deed het niet met opzet.)

Von Felsen, die op dat moment in Brussel was, was kapot toen hij het nieuws van haar dood hoorde. Hij en andere royalisten hadden verschillende pogingen gedaan om haar vrij te krijgen, maar tevergeefs.

Marie Antoinette inspireerde schrijvers en filmmakers. Onder andere de beroemde Duitse schrijver Stefan Zweig schreef een roman over haar. In 1989 verscheen een indrukwekkende Franstalige miniserie over de Franse Revolutie, waarin Jane Seymour (Miss Solitaire in James Bond Live and Let Die en Dr. Quinn in de gelijknamige EO-serie) Marie Antoinette speelt. In 2006 kwam de film Marie Antoinette uit, met Kirsten Dunst als de jonge koningin.

 

Afbeeldingen: Wikipedia / Wikimedia Commons

 

Ook op 13 juli: de moord op Marat

De verbeelding aan de macht: De Franse Revolutie als utopie