Op 9 april 1940 vielen de Duitsers Denemarken en Noorwegen binnen.  

 

Phoney war

Toen op 1 september 19139 de Duitse inval op Polen plaatsvond en op 3 september de Fransen en de Britten de oorlog aan Duitsland verklaarden zat de angst er helemaal goed in. Vooral in Zweden, dat pas op 1 september mobiliseerde. In het “Svenska Dagbladet” werd krachtig tegen spionnen gewaarschuwd. Immers, de nazi’s hadden het met de communisten op een akkoordje gegooid. Je kon maar nooit weten. Winkelketens als Konsum en kaartenhandelaren zagen trouwens hun kans schoon om extra omzet te maken. Zo liet Konsum weten dat ze Zweeds fruit zeer goedkoop konden leveren. Tja, niet geschoten is altijd mis.

Maar de oorlog bracht meteen ook ongemak mee. De Britten leverden geen steenkool meer aan de Noren en de Deense stad Esbjerg werd per ongeluk door de RAF gebombardeerd. In de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog waren er in de Öresund tussen Denemarken en Zweden verscheidene ernstige ongelukken omdat schepen tegen zeemijnen voeren. Met alle tragische gevolgen van dien. De Zweedse en Deense kranten stonden er vol van.

 

Finland

Naast de kleine ongemakken van alledag viel het met de oorlog in Scandinavië aanvankelijk nog wel mee. Dat veranderde later die herfst. Op 30 november viel de Sovjet-Unie, die van nazi-Duitsland de vrije hand had gekregen, Finland aan. Deze aanval zorgde voor veel meer paniek in de Scandinavische landen. Al vlug werden er overal vrijwilligers gerekruteerd om aan Finse zijde te vechten. Wie niet meevocht gaf gul. Geld, boeken en kleding. Alles wat men kon missen werd naar Finland gestuurd.

De Finnen wisten de Russische binnendringen spectaculair te verslaan, maar werden uiteindelijk teruggedrongen door de overmacht van het Rode Leger. Op 13 maart 1940 kwam er een einde aan de Eerste Finse Oorlog. De Finnen hadden terrein verloren, maar het had veel erger gekund. Maar wie had gedacht dat er een einde kwam aan het oorlogsleed kwam bedrogen uit.

 

Operation Weserübung

De winter was lang en koud dus Hitler moest tot begin april wachten voor hij aan de verovering van Denemarken en Noorwegen kon beginnen. Operation Weserübung begon al meteen met een nare verrassing voor nazi-Duitsland. De Noren wisten de “Blücher” tot zinken te brengen.

Maar wat velen niet wisten was dat ook de geallieerden van plan waren om Noorwegen te bezetten. Op 8 april wisten de Zweedse kranten “Dagens Nyheter” en “Svenska Dagbladet” te melden dat de Britten mijnen langs de Noorse kust aan het leggen waren. Toen het Noorse parlement het niet meer wist en de regering ook met de handen in het haar zat besloot de koning om de knoop doorhakken. Noorwegen zou zich tegen Duitsland verzetten. De Duitsers verklaarden daarop Noorwegen de oorlog en bombardeerden Elverum, waar koning Haakon VII en de kroonprins Olav zich verschanst hielden.

De Noorse koning wilde nog naar Zweden vluchten, maar daar zou hem een enkeltje interneringskamp wachten. Ondertussen landden in het noorden bij Narvik en Åndalsnes Fransen, Britse en Poolse legereenheden, die het tegen de Wehrmacht moesten opnemen.

Na het vertrek van Haakon VII uit de hoofdstad ontstond er in Oslo een machtsvacuüm. Daar maakte de plaatselijke nazi Vidkun Quisling gebruik van door een staatsgreep te plegen. Zo hoopte Quisling een regering naar Duits voorbeeld te vormen. Daar dacht Hitler anders over. Quisling was verre van populair, daarom werd er een rijkscommissaris aangesteld. Josef Terboven kreeg de macht. Pas in 1942 kreeg Quisling een marionettenregering. Terboven was nog steeds de baas, maar voor de vorm had Quisling een mooie functie gekregen. Anton Mussert hoopte net als Quisling ook een eigen regering in bezet Nederland te vormen, maar daar zaten de nazi’s niet op te wachten. Hij werd door Hitler eind 1942 als ‘leider van Nederland’ erkend, maar premier van een marionettenregering zou hij nooit worden.

Stauning i1920-erne.jpg

Denemarken en Zweden

De Denen staakten de strijd nog voordat het goed en wel begonnen was. Verzet was zinloos en voor de “eer” werd er een half uur gevochten. Koning Christian X had maar een keuze. Zijn volk moet zich schikken onder de Duitse bezetting. Vergeleken met Noorwegen viel die bezetting echter mee. De sociaaldemocraat Stauning vormt een regering van nationale eenheid. Zoals Martin, de uitbater van de “Tipsy Toad” mij tijdens mijn bezoek aan Odense al vertelde. Deze regering-Stauning collaboreerde met de Duitsers. Met alle gevolgen van dien. Wel wisten de Denen de meeste joden naar Zweden te evacueren in 1943. Maar tot augustus dat jaar deden de Denen echter gewillig wat de nazi’s wilden.

In Zweden werd er geschokt en verbijsterd gereageerd op de gebeurtenissen in Noorwegen en Denemarken. De conservatieve jongeren riepen in april 1940 op tot dapperheid. Hun oproep eindigde met de volgende woorden: ‘Met overgeven of toegeven aan Duitsland zijn wij laf en het Zweed zijn onwaardig. Wij vechten als het Vaderland ons roept. Leve de koning! God bescherme Zweden!’

Helaas voor hen gaf Zweden tot tweemaal toe aan de nazi’s: bij de bezetting van Noorwegen trok de Wehrmacht door Zweden en in 1941 zou de Zweedse regering zonder aarzelen de Wehrmacht toestemming geven om door Noord-Zweden trekken, voor Operatie Barbarossa.

De Noren en de Russen zouden dat de Zweden nooit vergeven. De Zweden compenseerden hun foute opstelling na de oorlog met rabiate Duitslandhaat. In 1958 zou dat bij het WK tot een beschamend dieptepunt leiden, maar dat zijn verhalen voor een andere keer….

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons