Op 25 juli 1792 werd het zogenoemde Manifest van Brunswijk bekend gemaakt: als de bevolking van Parijs de koninklijke familie met rust zou laten dan zouden de binnenvallende Pruisische troepen Parijs sparen. Anders zouden ze de stad plunderen en in de brand steken.

 

Nadat de Franse Revolutie was uitgebroken bleef de monarchie vooralsnog bestaan, hoewel de koning gedegradeerd was tot een constitutioneel monarch en gedwongen was te verhuizen naar het Tuilerieënpaleis in Parijs. Oostenrijk en Pruisen maakten zich zorgen over de Franse Revolutie en lieten op 27 augustus 1791 een verklaring uitgaan, waarin ze de Europese staten opriepen in te grijpen als de revolutie uit de hand zou lopen.

Op 20 april 1792 verklaarde Frankrijk Oostenrijk de oorlog en viel de Oostenrijkse Nederlanden binnen. Pruisen besloot Oostenrijk te steunen en beide landen vielen op 30 juli Frankrijk binnen. Omdat la Patrie in gevaar was werd Frankrijk gemobiliseerd.

Enkele dagen voor deze inval, op 25 juli, tekende opperbevelhebber veldmaarschalk Karel Willem Ferdinand van Brunswijk-Wolfenbüttel en manifest, waarin de Parijse bevolking opgeroepen werd om de koninklijke familie met rust te laten. Als ze dat zouden doen dan hoefde men niet voor de binnenvallende troepen te vrezen en zou er niet geplunderd worden. Als de koninklijke familie wel iets werd aangedaan dan zouden Pruisen en Oostenrijk Parijs plunderen en in de brand steken.

Veel historici menen dat dit zogenaamde Manifest van Brunswijk het tegenovergestelde effect had. In plaats van zich te gedragen radicaliseerde de revolutie, vond op 11 augustus de bestorming van de Tuilerieën plaats en woedden van 2 tot 6 september de zogenoemde septembermoorden, toen Franse revolutionairen duizenden politieke gevangen afslachtten.

Nieuw onderzoek echter nuanceert de betekenis van het Manifest van Brunswijk. De revolutionairen waren vooral bezig met het bestrijden van de binnenlandse vijand: de monarchie en de steunpilaren van de monarchie. Het Manifest van Brunswijk riep geen angst of woede maar spot op: cartoonisten in Parijs maakten hierover veel spotprenten (zie ook uitgelichte afbeelding).

BraunschweigLKWF.jpg

De Oostenrijks-Pruisische invasie liep een grote mislukking uit. Op 20 september werd Brunswijk verslagen bij Valmy, waarop het invasieleger de benen nam. Enkele jaren eerder had Brunswijk wel succes: in september-oktober 1787 vielen 20.000 Pruisische militairen Nederland binnen en maakten een einde aan de patriottenbeweging. Om deze overwinning te vieren bouwden de Pruisen in Berlijn een triomfboog, de Branderburger Tor.

Veldmaarschalk Brunswijk sneuvelde in 1806 tegen Napoleon tijdens de slag bij Jena en Auerstedt, die ook het (tijdelijke) einde betekende van Pruisen.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons

 

De verbeelding aan de macht: De Franse Revolutie als utopie

14 oktober 1806: Napoleon verslaat de Pruisen bij Jena en Auerstedt