Op 15 mei 1525 werd een boerenleger onder leiding van de revolutionaire hervormer Thomas Müntzer afgeslacht. Müntzer zelf werd gevangen genomen en op het schavot een kopje kleiner gemaakt.

 

Begin zestiende eeuw waarde er een spook door Europa. Op 31 oktober 1517 spijkerde de hervormingsgezinde Duitse monnik Maarten Luther zijn 95 stellingen op de deur van de slotkapel van Wittenberg. Dankzij de boekdrukkunst konden de ideeën van Luther, geschreven in de volkstaal, zich razendsnel verspreiden.

De Katholieke Kerk was niet bereid om naar Luthers bezwaren te luisteren en besloot de hervormers te vervolgen. Ofschoon Luther stevige kritiek uitoefende op het machtsmisbruik en de corruptie van de katholieke geestelijken was hij geen revolutionair. Hij vond dat de wereldse overheden moesten worden gehoorzaamd. Ook de andere reformatoren, Ulrich Zwingli en Johannes Calvijn, waren antirevolutionair.

De revolutionairen uit de tijd van de Reformatie waren de anabaptisten, ook wel wederdopers genoemd. Hun beweging was in 1523 in Zürich ontstaan. In tegenstelling tot de protestantse leiders misten de anabaptistische predikers theologische scholing. Ze lazen de Bijbel letterlijk en kwamen tot radicale conclusies. Hun naam dankten ze aan het verzet tegen de kinderdoop, die in de Bijbel helemaal niet voorkwam. De anabaptisten waren van mening dat alleen volwassenen die ‘bekeerd’ waren gedoopt mochten worden. Een ander kenmerk van de anabaptisten was hun apocalyptische wereldbeschouwing. Allerlei rampen – de Ottomaanse Turken die het Duitse Rijk bedreigden, hongersnood en de onderdrukking van de Reformatie – waren tekenen van boven. Gods Koninkrijk zou spoedig komen.

Belangrijk voor de ontwikkeling van het anabaptisme was het optreden van Thomas Münzer. Deze theoloog was aanvankelijk een aanhanger van Luther, maar radicaliseerde en geloofde dat de mensen God een handje moesten helpen in het creëren van een nieuwe wereld, waarin sociale gelijkheid zou heersen. In 1524-1525 vond in Midden- en Zuid-Duitsland de Boerenoorlog plaats. Boze boeren wilden het feodale juk afwerpen en raakten begeesterd door de sociale boodschap in de Bijbel. Uiteraard waren de boerenlegers geen partij voor de professionele huurlegers van de Duitse vorsten. Een naïef geloof dat de hemel hen beschermde hielden Münzer en de zijnen echter op de been. Om die reden besloten ze zich niet te verdedigen tijdens de beslissende Slag bij Frankenhausen, die op 15 mei 1525 plaatsvond. God greep uiteraard niet in, de boeren werden bijna tot de laatste man afgeslacht en Münzer eindigde op het schavot.

Vanwege zijn revolutionaire en socialistische ideeën beschouwde de Deutsche Demokratische Republik Münzer als een held. Hij was een communist avant la lettre. Daarom prijkte zijn portret op het Oost-Duitse 5 markbiljet. In 1956 maakte de DDR-cinema ook en biografisch drama over de revolutionaire theoloog: Thomas Müntzer – Ein Film deutscher Geschichte. De DDR-leiding zocht naar helden uit het verleden die de DDR-burgers moesten helpen eigen nationale en communistische identiteit te vormen. Ook communistische nazi-tegenstanders als Hans Beimler en Arthur Becker, die sneuvelden in Spanje terwijl ze vochten tegen Franco, waren Duitse helden die de DDR nodig had.

 

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons