Hans de Vries was lange tijd betrokken bij de PSP, de Pacifistisch Socialistische Partij. Hij kende Fred van der Spek ook persoonlijk. Voor Jalta schreef Hans dit In memoriam. 

 

Mede-oprichter PSP

Een principieel gedreven socialist is het linkse front ontvallen. Als socialist omarmde Fred van der Spek na de Tweede Wereldoorlog het antimilitarisme. Dit deed hij door zich vanuit de Eerste en Tweede Kamer in te zetten voor de anti-atoombombeweging. Hier was de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) de politieke vertegenwoordiging van in de jaren zeventig en tachtig.

Van der Spek gaf hiermee inhoud aan de wetenschappelijke beweging die tegen de doorgedraafde bewapeningsideologie van de NAVO was gekant:

Dat het kwaad van alle bewapening en van de economische dynamiek die deze voortdreef: de kapitalistische productiewijze was.

(Een uitspraak van de fysicus Rosenfeld, 1947)

Om zijn idealen politiek vorm te geven was Van der Spek een van de oprichters van de PSP in 1957. Als rechtgeaarde seculier vond hij het echter soms lastig om te gaan met de christelijke pacifisten die ook lid waren van de PSP. Als jonge actieve PSP-er in de jaren zeventig heb ik Fred van der Spek enkele malen ontmoet bij de jaarlijkse Anti-Atoombommars in ’t Harde en bij mars in Havelte.

 

Zuiver republikeins

De PSP was zuiver republikeins. De PSP-Kamerleden zagen af van de koninklijke plichtplegingen rondom Prinsjesdag, door aan deze poppenkast niet deel te nemen. Ook waren PSP-politici niet aanwezig bij de troonopvolging van Beatrix in 1980. De PSP achtte monarchie in strijd met de democratie. In een democratisch bestel kan er geen door God verleend gezag bestaan in de vorm van een erfelijk koningschap. Voor de PSP was het principe van volkssoevereiniteit, dat het volk zijn leiders kiest, heilig.

In 1976 discussieerde de Tweede Kamer over de Lockheed-affaire, waarbij het de vraag wat Nederland aan moest met prins Bernhard die steekpenningen had aangenomen van de Amerikanse vliegtuigbouwer Lockheed. De twee PSP Kamerleden – Fred van der Spek en Bram van der Lek – stemden tegen de verzoenende voorstellen van het kabinet, omdat ze van mening waren dat het koningshuis moest verdwijnen. Een jaar later stelde Van der Spek Kamervragen over de lobbypraktijken met betrekking tot een andere vliegtuigbouwer. Minister-president Den Uyl weigerde echter de brieven van Prins Bernard aan Northrop over de aankoop van de F-5 openbaar te maken.

 

GroenLinks

Fred van der Spek weigerde, vanuit zijn principieel gedrevenheid, zijn seculiere overtuiging en pacifistisch-socialisme, om mee te doen aan de vorming van GroenLinks. De PSP moest volgens hem apart blijven. Hij wilde geen fusie met de CPN (communisten), de PPR (progressieve katholieken) en de EVP (linkse protestanten). In 1985 verloor Van der Spek echter de lijsttrekkerschapsverkiezingen van Andrée van Es. Hierdoor werd de vorming van GroenLinks mogelijk. Van Es was een voorstander van gezamenlijk optrekken en in 1989 deed GroenLinks voor het eerst aan de Tweede Kamerverkiezingen mee. In 1991 fuseerden PSP, PPR, CPN en EVP definitief. Van der Spek wilde onder geen beding lid worden van GroenLinks, omdat in deze partij zijn idealen te veel waren verwaterd.

Met het heengaan van Van der Spek hebben we een rechtgeaarde, principiële, seculiere, pacifistisch-socialistische politicus verloren. In mijn tijd binnen de PSP als jonge activist (eind jaren ‘70/ begin jaren ’80) heb ik menig inhoudelijk debat met Fred van der Spek en anderen gevoerd. Ik kijk hier met dankbaarheid op terug.

 

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons