Hebben wij, net als de Duitsers, Engelsen, Ieren en Schotten, ook een ‘nationale veldslag’? 

 

De Engelsen hebben Hastings, de Schotten Bannockburn, de Ieren Clontarf en de Duitsers hadden Sedan (de viering van Sedandag, een nationale feestdag bestond tot 1919). Veldslagen die onderdeel maken van het collectief geheugen en slagen die vaak aan de wieg hebben gestaan van de vorming van deze landen, slagen die vaak een centraal plekje hebben in de lesboeken van geschiedenis op school. Met al deze slagen kan je de vraag stelle of Nederland ook zo’n slag heeft die bijna dezelfde rol in onze geschiedenis speelt als adeze veldslagen.

Als we kijken naar de onafhankelijkheid van ons land dan denken we algauw aan de Tachtigjarige oorlog die de Nederlanders hebben gevochten tegen de Spanjaarden. Er springt niet echt direct een slag uit waar Nederland haar onafhankelijkheid aan dankt, de officiële erkenning van de Republiek vond immers plaats bij de Vrede van Münster in 1648. Toch zijn er twee belangrijke slagen in die strijd die van groot belang kunnen zijn.

 

Heiligerlee

Traditiegetrouw begint de Tachtigjarige Oorlog met de slag bij Heiligerlee de op 23 mei 1568 plaatsvond. Tegenwoordig laat men de Nederlandse Opstand in 1566 beginnen met de Beeldenstorm, maar Heiligerlee vormt het klassieke beginpunt van de strijd. Willem van Oranje twijfelde aanvankelijk om de strijd met de Spaanse overheerser aan te gaan, maar ging toch uiteindelijk overstag. Gezamenlijk met zijn broers lanceerde hij een invasie op meerdere fronten. De zuidelijke invasies waren nauwelijks succesvol, maar zijn broers Lodewijk en Adolf wisten de eerste overwinning van de oorlog te behalen bij het Groningse Heiligerlee.

De victorie was echter van korte duur, want twee maanden werd het leger van Lodewijk verslagen bij het Duitse Jemmingen. Volgens Willem van Oranje zelf had hij met zijn invasies geen gewapende opstand in de Nederlanden kunnen ontketenen. Het zou immers pas vier jaar duren voor de Opstand wel voet aan de grond kreeg na de inname van Brielle door de watergeuzen.

 

Zilvervloot

De slag bij Heiligerlee heeft dan ook slechts een kleine historische impact in het grote kader van de Tachtigjarige oorlog, een slag die wel de uitslag van de oorlog mede bepaald heeft is de slag in de Baai van Matanzas in 1628, in de volksmond staat deze slag ook wel bekend als de verovering van de Spaanse Zilvervloot door Piet Hein. Spanje was indertijd niet alleen in oorlog met de jonge Republiek, maar er woedde ook conflicten met Frankrijk en in het Duitse Rijk. Om al deze oorlogen te betalen was het afhankelijk van haar enorme rijkdommen uit haar koloniën in Amerika.

Piet Hein wist voor de Cubaanse kust de buit te veroveren en met de enorme rijkdommen die hij naar de Republiek bracht wist hij de Hollandse oorlogsschatkist goed te spekken. Een bedrag van 11,5 miljoen gulden kwam beschikbaar waardoor stadhouder Frederik-Hendrik een leger kon financieren dat de stad ’s-Hertogenbosch in 1629 kon veroveren. Met deze verovering was de Republiek veiliggesteld en werd de oorlog voornamelijk voortgezet in de Spaanse Nederlanden.

 

Waterloo

De impact van de verovering van de zilvervloot was groot en betekende een keerpunt in de strijd tegen Spanje en het voortbestaan van de Republiek. In de Nederlandse geschiedenis kennen we echter nog een grote periode van bezetting, namelijk de Franse tijd. De oude Republiek van weleer werd door uitgewezen Nederlandse patriotten een vazalstaat van de Franse Republiek en resulteerde na heel veel diverse tussenfases in 1810 tot een definitieve bezetting. Na de eerste verbanning van Napoleon in 1813 ging het Congres van Wenen van start en aldaar kwam het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden tot stand. De nieuwe staat werd al vrij snel getest toen Napoleon in 1815 ontsnapte en opnieuw de macht wist te verkrijgen in Frankrijk. Dit resulteerde uiteindelijk in de beroemde slag bij Waterloo.

In die slag namen 17.000 Nederlandse soldaten (het totale aantal van de geallieerde soldaten lag ongeveer tienmaal zo hoog) deel onder leiding van prins Willem van Oranje (de latere koning Willem II) en zijn broer Frederik. De Nederlandse divisie onder leiding van generaal Hendrik Chassé was hoogstpersoonlijk verantwoordelijk voor het tot staan brengen van de Keizerlijke Garde van Napoleon. Ondanks het relatief kleine leger dat de Nederlanders hadden speelde het wel een belangrijke rol in de slag. Waterloo betekende uiteindelijk de definitieve ondergang van Napoleon en de overwinning werd vervolgens jaarlijks met een nationale feestdag op 18 juni gevierd in het koninkrijk. Zelfs na de afsplitsing van België werd Waterloodag gevierd. Deze viering hield aan tot aan de Duitse bezetting in 1940.

 

Poldermodel

Heiligerlee heeft voornamelijk een plekje veroverd omdat het als het begin van de Tachtigjarige Oorlog wordt gezien, een feit die zelfs betwist wordt, maar de eigentijdse impact van deze slag is miniem te noemen. De impact van zowel Matanzas als Waterloo waren groter en als je een van deze twee slagen wil aanwijzen dat een centraal plekje moet krijgen in de geschiedenisboekjes dan verschilt dat waar je het accent opleggen. Als je voor het vrijgevochten Nederland uit het Spaanse bewind kiest dan is dat Matanzas en kies je voor het moderne Nederland dan neemt Waterloo die plek in, maar in het Nederlandse poldermodel kunnen deze twee slagen goed naast elkaar bestaan.

 

Uitgelichte afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons

De Slag bij Heiligerlee en het echte begin van de Tachtigjarige Oorlog

15 juni 1389: de Slag bij Kosovo Polje