Op 29 november 1830 brak in Warschau de Novemberopstand uit tegen tsaar Nicolaas van Rusland. De Polen wilden weer onafhankelijk worden, maar de Poolse rebellie werd dankzij de Russische overmacht verpletterd. 

 

1830 was een revolutiejaar. De Franse julirevolutie maakte een einde aan het absolutistische bewind van Karel X en zette de liberale koning Louis-Philippe van het huis Orléans op de troon. De vonk van de revolutie sloeg over naar Brussel, waar de Belgen in opstand kwamen tegen de Hollanders. En ten slotte brak in november dat jaar de Poolse Novemberopstand uit.

Karte kongresspolen.png

Congres Polen

Polen was tot 1795 een onafhankelijke staat geweest, het Pools-Litouwse Gemenebest, maar werd verdeeld door de grootmachten Rusland. Oostenrijk en Pruisen. Vanaf 1807 bestond er voor enkele jaren het groothertogdom Warschau, een bondgenoot van Napoleon. In 1815 was het echter definitief uit met de pret en werd Polen opnieuw opgedeeld. Het groothertogdom Warschau ging voor het leeuwendeel over in Russische handen.

Tijdens het Congres van Wenen werd Congres-Polen opgericht, officieel een onafhankelijk koninkrijk met een eigen grondwet, een eigen parlement en een vrije pers, maar in werkelijkheid een provincie van Rusland. De Russische tsaar was ook koning van Polen geworden, maar voor zijn Poolse onderdanen was hij gewoon de Russische tsaar. Het Poolse parlement had weinig te vertellen, de belangrijkste bestuurders in Polen waren Russen, de pers kreeg te maken met censuur en Poolse patriottische verenigingen moesten als gevolg van Russische spionnen ondergronds gaan.

 

Opstand

Tegen deze onderdrukking kwamen de Polen in november 1830 in opstand. Aanleiding voor de opstand was het plan van tsaar Nicolaas om ook met Poolse troepen de julirevolutie in Frankrijk en de Belgische Opstand neer te slaan. Poolse cadetten bezetten Warschau en er werd een onafhankelijk Polen uitgeroepen. Hoewel de Poolse vrijheidsstrijd in het buitenland op veel sympathie kon rekenen en er overal Poolse solidariteitscomités werden opgericht, kregen de Polen geen militaire steun vanuit het buitenland. Louis-Philippe durfde niet, omdat hij net aan de macht was gekomen. De Britten wilden niet, omdat ze wilden dat het in Europa rustig bleef. Polens buurlanden Pruisen en Oostenrijk, die ook delen van het vroegere Polen hadden bezet, waren vanzelfsprekend op de hand van de Russen en sloten de grenzen, om zo wapenleveranties tegen te gaan. De Polen stonden er dus helemaal alleen voor.

Hoewel de Polen hoopten dat de Litouwers, de Wit-Russen en andere niet-Russische minderheden ook in opstand zouden komen tegen tsaar Nicolaas viel het met deze opstandjes nogal tegen. De Russen konden daarom een groot leger op de Polen afsturen. Ofschoon de Polen met de moed der wanhoop vochten en ook enkele overwinningen op het Russische leger behaalden moesten ze toch bakzeil halen. De Russische overmacht was te sterk.

Zo’n 20.000 Poolse militairen vluchtten westwaarts naar Pruisen, omdat ze niet in Russische handen wilden vallen. Het plan dat de Polen in ballingschap in Franse dienst Poolse brigades mochten vormen ging niet door. Pruisen wilde de Russen graag te vriend houden. De Poolse soldaten mochten echter wel naar Frankrijk trekken. Op weg hiernaartoe werden ze toegejuicht door vrijheidslievende Duitsers, die de Poolse vrijheidsstrijders als helden beschouwden. Nicolaas was not amused over de Duitse liefde voor de Polen en onder zijn druk werden de Poolse solidariteitscomités opgeheven.

 

Gevolgen

Polen zou nog lang bezet blijven. In 1863 kwam er een definitief einde aan Congres-Polen, nadat een tweede opstand tegen Rusland mislukte. Niettemin hadden de Polen indirect wel iets anders bereikt: de Belgen, die in 1830-1831 tegen de Nederlanders in opstand waren gekomen, konden onafhankelijk worden.

Nicolaas had met zijn leger Nederland te hulp willen schieten – zijn zus Anna Paulowna was immers de vrouw van kroonprins Willem II – waardoor de Belgen tot overgave zouden kunnen worden gedwongen. Maar omdat Nederland het zonder Russische rugdekking moest doen voelde Louis-Philippe zich sterk genoeg om het Nederlandse leger met Franse troepen te bedreigen. De Tiendaagse Veldtocht liep hierdoor uit op een mislukking en Nederland werd genoodzaakt om zich terug te trekken. Zonder Poolse Novemberopstand dus geen België.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons