Boran* (41) is een afvallige moslim. Ewout Klei sprak met Boran over zijn jeugd in Oost-Turkije, de discriminatie van Alevitische Koerden, de politieke situatie in Turkije na de mislukte coup, taboes in de islam en de hypocrisie van links Nederland.

Gedwongen assimilatie

We spraken om 17:30 uur af in Dudok in Den Haag, tegenover het Tweede Kamergebouw. Boran en ik kenden elkaar via twitter, waar hij onder de naam van een Koerdische amateurradio vaak stevige kritiek op de Turkse president Erdogan levert. In 1999 vluchtte Boran naar Nederland, na een lange juridische strijd werd hij in 2005 erkend als vluchteling en een jaar later verkreeg hij het Nederlandse staatsburgerschap. Met enige ironie vertelt hij dat hij nog nooit een uitkering heeft getrokken. Op dit moment heeft hij een baan bij de rijksoverheid.

Boran is Koerdisch en Aleviet. In Turkije worden beide groepen gediscrimineerd. Het Turkse onderwijsbeleid is er namelijk op gericht Koerden tot Turken te assimileren en Alevieten tot soennieten. Dit had tot gevolg dat Boran zich in tegenstelling tot zijn ouders wel aan alle strenge islamitische gebruiken en regels hield, maar zijn ouders accepteerden dit omdat het Alevitisme tolerant is.

‘Het gaat bij Alevieten om drie kerngeboden als hoofdregels. Je moet je hand beheersen, ofwel je mag niet stelen of moorden. Je moet je mond beheersen, dus je mag niet liegen of kwaadspreken. Ten slotte moet je ook je rug beheersen, dus trouw zijn aan je echtgenoot. Al het andere is daaraan ondergeschikt.’

In 1999, het jaar dat PKK-leider Abdullah Öcalan in Kenia ontvoerd werd door de Turkse geheime dienst en levenslang kreeg, vluchtte Boran naar Nederland. Over de precieze redenen van zijn vlucht wijdt hij niet veel uit, maar het duurde vrij lang voordat hij een verblijfstatus kreeg. Boran heeft een Nederlands en een Turks paspoort (‘Turkije beschouwt mij als een burger’), maar hij voelt zich Nederlander en Koerd: ‘Ik werd in mijn dagelijks leven vaak in het Turks aangesproken, of ik ook een Turk was. Ik antwoordde een man een keer dat ik Koerdisch was, waarop die man zei ‘Hé, dat ben ik ook’.’

Vanwege de assimilatiepolitiek van Ankara voelen niet alle Koerden zich ook daadwerkelijk Koerd. Dit geldt ook voor de Koerden in Nederland. Kemal Kılıçdaroğlu, de leider van de soennitisch-seculiere CHP (Cumhuriyet Halk Partisi, de Republikeinse Volkspartij, EHK), heeft bijvoorbeeld een Koerdische en Alevitische achtergrond (een Zaza-Koerd om precies te zijn), maar voelt zich meer dan de gemiddelde Turk Turks. Kılıçdaroğlu is zelfs zo geassimileerd dat hij de Turkse inval in Syrië verdedigde, die natuurlijk niet gericht is tegen ISIS maar tegen de Koerdische YPG.

Volgens Boran is de anti-Koerdische opstelling van Kılıçdaroğlu te verklaren door het Turkse onderwijs, in het bijzonder de islamitische internaten waar minderheden vooral in het oosten van Turkije tot ‘echte Turken’ worden geassimileerd. Boran heeft zelf niet op zo’n internaat gezeten. De Turkse overheid in samenwerking met diverse Soennitische instellingen, waaronder Gülen-organisaties, lokt kinderen uit minderheidsfamilies naar deze internaten, ze krijgen dan goed onderwijs en kunnen veel gemakkelijker carrière maken, maar de prijs hiervoor is dat ze dan hun eigen identiteit kwijtraken.

Een politieke partij die voor de vrijheid van Koerden en andere minderheden in Turkije opkomt is de HDP. Dit is een linkse partij, volgens Boran te vergelijken met onze SP. In tegenstelling tot wat veel mensen denken is de HDP geen Koerdische partij, hoewel 80% van de stemmers uit Koerdische gebieden en kringen komt. De HDP is een federatie van meerdere partijen, waaronder de Democratische Regio’s Partij van Koerden DBP (Demokratik Bölgeler Partis). De HDP wordt ook gesteund door Turks links, homo’s, lesbiennes, pacifisten enzovoort. Toen HDP’ers demonstreerden tegen de vermeende steun van Erdogan aan ISIS sloeg de Turkse ordedienst deze protestmars bloedig neer, met tientallen doden tot gevolg.

Spreiding Alevieten in Turkije. (Bron: Wikipedia)

Spreiding Alevieten in Turkije. (Bron: Wikipedia)

 

Korte historie van een gedwongen consensus

‘In de Westerse media wordt Erdogan vaak voorgesteld als een neo-Ottomaan, die het rijk van de sultans wil heroprichten. Dat is onjuist aldus Boran. Erdogan is natuurlijk religieuzer, maar voert in wezen hetzelfde autoritaire beleid als zijn seculiere voorgangers.’

Boran is geen lid van de HDP, maar steunt deze dissidente partij wel. Maar iedereen in Turkije die niet meedoet aan de nationale consensus wordt keihard aangepakt. Dat was voor het aan de macht komen van Erdogan ook al zo. In de jaren zeventig en tachtig werd de linkse oppositie keihard bestreden door de seculier-nationalistische regeringen. Boran benadrukt de continuïteit tussen de seculiere kemalisten en de religieuze AKP.

De gevestigde politieke partijen in Turkije – de seculiere CHP, de religieuze AKP en de ultranationalistische MHP – zijn erfgenamen van het Comité voor Eenheid en Vooruitgang (Turks: Ittihat ve Terakki Cemiyeti; Ittihat). Ittihat was de partij van de Jong-Turken, die in 1908 de macht in het Ottomaanse Rijk middels een coup hadden overgenomen. Ook de diverse minderheden, waaronder de Armeniërs, stonden aanvankelijk achter Ittihat ve Terakki Cemiyeti.

Om het Ottomaanse Rijk van de ondergang te redden en verloren gebieden terug te heroveren voerden de İttihatçı’s  (Unionisten) een nationalistische politiek van geweld, die volledig in de soep is gelopen. Met de Balkanoorlogen verloor het Ottomaanse Rijk bijna Istanbul aan Bulgaren. Na afloop van de Eerste Wereldoorlog werd de stad, zetel van de sultan, zelfs veroverd door de geallieerden. In plaats van  de tijdsgeest te begrepen schoven de ‘it-tihatcis’ de schuld in de schoenen van minderheden die niet voldeden aan de criteria van Turks én Soennitisch zijn. Een etnisch zuivere land (moederland) voor Soennitische Turken was het nieuwe ideaal van İttihatçı’s. Binnen een tijdbestek van 90 jaar werd de niet-islamitische populatie in Anatolië gereduceerd van 25% tot  0,5%. De bekendste van deze zuiveringen is de Armeense Genocide.

Binnen de CHP als de enige politieke partij van het land had je een seculiere vleugel, waar Atatürk natuurlijk een belangrijke vertegenwoordiger van was, en een conservatieve/traditionele  vleugel die meer ruimte voor de islam en tradities in staatsbestel wilde. De in 1946 door enkele Kamerleden van CHP opgerichte Demokrat Parti (DP) was de vertegenwoordiger van de rechtse vleugel. Deze nieuwe partij wilde meer religie, maar kwam in 1960 ten val dooreen militaire coup, die georganiseerd werd door jonge militairen die met de CHP sympathiseerden. De premier en twee ministers eindigden hun politieke carrier aan de galg.

De AKP zou je kunnen zien als de opvolger van de DP. De ultranationalistische MHP is opgericht door Alpaslan Turkes (een van de coupplegers in 1960) in dienst van Navo Gladio om de linkse bewegingen op straat tegenwicht te bieden. De jeugdafdeling van de MHP heet de Grijze Wolven.

Het bijzondere is dat de CHP, AKP en MHP elkaar dus (moeten) helpen en steunen wanneer het om issues gaat die met minderheden te maken hebben, ondanks de ideologische verschillen en het wapengekletter tussen deze partijen. Er bestaat een soort van brede consensus in Turkije. Wie daarvan afwijkt, zoals de Turkse Arbeiders Partij (TiP) in 1960 maar nu ook de linkse HDP, wordt keihard met geweld bestreden en gecriminaliseerd.

Erdogan is volgens Boran geen neo-Ottomaan, die droomt van het herstel van het Ottomaanse Rijk, maar een religieuze Unionist (It-tihatci) met een Ottomaans sausje:

‘Als Erdogan een echte neo-Ottomaan was, net als de sultans van weleer, voerde hij een relatief tolerante politiek tegenover niet-Turken en niet-moslims. Dat is echter absoluut niet het geval. Ottomaanse Sultans maar ook ISIS hebben geen moeite met het gebruik van het woord Koerdistan als geografisch gebied waar Koerden wonen, maar dat is voor Erdogans bewind  en voor andere vertakkingen van (Unionisten) It-tihatcis een taboe woord.’

 

Mislukte coup

Uiteraard komt ook de mislukte coup van afgelopen juli aan bod. Boran twijfelt heel erg aan het officiële Turkse verhaal, onlangs nog gepropageerd op De Correspondent, dat de Gülenbeweging achter de staatsgreep zit:

‘Er kloppen te veel dingen niet aan deze coup. Het eerste wat je doet als je een staatsgreep wil plegen is de leiding van het regime dat je aan de kant wilt zetten uitschakelen. Dat is helemaal niet gebeurd. Erdogan is niet gevangen genomen en de straaljagers die zijn vliegtuig hadden kunnen neerschieten hebben dat niet gedaan. Dat is toch raar?’

Is het dan een false flag operation?

‘Volgens mij was de coup geen inside job. Misschien warende putschisten wel amateurs. Of hebben ze zich laten misleiden door anderen. De gevolgen zijn echter veel belangrijker. Erdogan grijpt de mislukte staatsgreep met beide handen aan om zich van de oppositie te ontdoen en de rechterlijke macht en veel andere instituties te zuiveren van al dan niet vermeende tegenstanders. Het neerslaan van de coup heeft Erdogan bovendien veel aanzien gegeven in Turkije. Hij is nu onaantastbaar.’

Erdogans schijnaanval op ISIS, die in werkelijkheid een aanval op de Koerdische vrijheidsstrijders in Noord-Syrië is, heeft volgens Boran alles te maken met de angst voor omsingeling. Turkije grenst alleen maar aan landen die met Turkije historische spanningen hebben. Griekenland in het westen, Armenië en Iran in het oosten en de sjiitische regimes van Syrië en Irak in het zuidoosten. Erdogan wil graag een geografische corridor met de soennitische Arabische wereld. Als de Koerden onder leiding van PYD de hele noordgrens van Syrië in handen krijgen is Turkije geïsoleerd en heeft het land geen geografische contact meer met de soennitische Arabische wereld. De schijnaanval van ISIS had als doel deze omsingeling te doorbreken. Het is volgens Boran puur geopolitiek.

Overigens is de positie van Turkije economisch gezien een stuk sterker dan in het verleden. Dat komt door de investeringen van Saoedi-Arabië, Qatar en de VAE in de Turkse economie. Als het Westen boos is en dreigt zijn geld terug te trekken komt Turkije niet in een crisis terecht, vanwege de omvangrijke kapitaalinjectie vanuit de Golfstaten. ‘Erdogan durft veel omdat hij zo sterk staat.’

 

Menen wat je zegt

Tot zover de situatie in Turkije. Hoe zit het nou met Borans breuk met de islam? De grote moeite die hij heeft met de islam is met de soennitische islam. Op school is hij met deze vorm van de islam in aanraking gekomen, maar men er is niet in geslaagd Boran zogezegd te onderwerpen. Met het Alevitisme heeft Boran daarentegen wel veel, maar Alevieten kunnen ook atheïst of iets anders zijn, het gaat om de drie eerder genoemde hoofdprincipes.

De moeite van Boran met de soennitische islam heeft allereerst te maken met politiek. De islam is volgens hem ook een politiek systeem, dat is een wezenlijk verschil met het christendom. Ook zouden islamistische moslims zich dubbelzinnig opstellen:

‘Elk antwoord op de gevoelige onderwerpen/vragen is in het context van islamisme gelieerd aan de situatie en machtsverhoudingen. In Nederland zeggen vrome moslims, onder andere de aanhangers van de Gülen-beweging in bepaalde kringen en op TV, dat de evolutietheorie niet in strijd is met de Koran, zelfs dat er een soort van evolutietheorie in de koran te vinden is. In Turkije is het werk van Harun Yahya echter razend populair, die een islamitisch creationisme propageert ook Gülen beweging doet dat. Dat rijmt niet. Voor een islamistische moslim is het moeilijk te menen wat je zegt vanwege Darul Harp (‘huis van de oorlog’). Ze zeggen alleen: ‘De islam is vrede.’ Maar wie gelooft dat nu nog? Vroeger misschien, toen mensen nog niet veel wisten over de islam of de informatie zeer politiekcorrect werd gepresenteerd (oriëntalisme). Maar iedereen krijgt tegenwoordig het nieuws onder ogen en heeft directe toegang tot informatie, ziet de verschrikkelijke beelden. Voor moslims is het tegenwoordig heel moeilijk geworden om hun vredesboodschap te verkopen en dat vanwege de islamisten.’

Tja. Ik wilde bijna reageren, dat hij dit misschien een beetje overdreef, maar ik vond het belangrijker om Borans kant van het verhaal te horen.

Boran beschouwt de Koran als mensenwerk. Niet alleen dateren de oudste Korans en Mohammed-biografieën van meer dan honderd jaar na Mohammed – een indicatie dat het misschien heel anders gebeurd is – en zijn verschillende Koranversies in de omloop geweest – de eerste op schrift gestelde korans ten tijde van Kalief Othman zijn niet te traceren – maar ook staan er in de Koran verhalen die heel ongeloofwaardig zijn. Als voorbeeld noemt Boran het verhaal van de halskettingaffaire (Soera 24:11-26):

‘Aïsja, de minderjarige lievelingsvrouw van de profeet, was tijdens een tocht met de karavaan haar halsketting verloren. Ze ging hier naar zoeken en verdwaalde, omdat de karavaan verder trok. Een jonge man van de achterhoede van de karavaan vond haar en bracht haar terug naar Mohammed. Er werd meteen geroddeld dat de dertienjarige Aïsja met deze jongeman een affaire had. Mohammed, die dol was op Aïsja, zag haar liever niet gestenigd. Opeens kreeg de profeet een openbaring van Allah, die zijn laatste boodschapper vertelde dat er vier getuigen nodig waren om iemand van ontucht te kunnen beschuldigen. Dat konden de roddelaars niet, dus Aïsja bleef leven.’

Een bijzonder aardig verhaal, niets menselijks was Mohammed blijkbaar vreemd, maar volgens Boran het bewijs dat de Allah van de Koran niet bestaat. Waarom zou God (dus Allah), de almachtige, zich zo bezighouden met zulke triviale kwesties, met het privéleven van de profeet? Staat hij hier niet ver boven?

De Hadiths zijn mensenwerk. 80% van de praktische implementatie van de islam baseert zich op Hadiths. Aanvankelijk was het zo dat moslims eigenlijk geen spaargeld mochten hebben, op een kleine noodvoorraad na. De islam was namelijk voor sociaal-economische gelijkheid. Toen na de moord op kalief Ali de machtige dynastie van de Omajjaden aan de macht kwam moest deze regel echter worden aangepast, vandaar dat moslims nu verplicht waren om een veertigste deel van hun inkomen te geven aan de armen. Rijke mensen konden zo rijk blijven. Om vroege islam behapbaar te maken voor de Omajjaden  ontstond een nieuwe  beroep. Boran noemt dit ‘Hadithcreaties’. Hadiths, uitspraken van Mohammed over allerlei zaken, werden gecreëerd omdat de situatie hier om vroeg. Zo werd de islam als staatsreligie steeds gebruikt door de islamistische machthebbers om ongelijkheid binnen de samenleving als religieuze beproeving op te leggen. ‘Links Nederland heeft echter geen moeite om met deze institutie in zee te gaan, integendeel werkt samen en promoot deze soms op een misselijkmakende wijze.’

 

Linkse naïviteit

Net als de charmante activiste voor vrouwenrechten Shirin Musa van Femmes for Freedom geldt Boran in de islamitische wereld als links, maar moet hij niets hebben van de linkse politieke partijen in het Nederland:

‘Links Nederland, met name PvdA en GroenLinks, weigeren te accepteren dat secularisme en de vrijheden die we nu hebben bevochten op het christendom ook moeten worden bevochten op het islamisme. In naam van de politieke correctheid komt links namelijk op voor islamisme, dat in het linkse frame altijd worden voorgesteld als de slachtoffers van westerse imperialisme en kolonialisme. Dat is onjuist, omdat de islam vanaf  begin te maken had met intern geweld. Van de eerste vier kaliefen zijn er drie vermoord. Door moslims. Niet door het Westen. De situatie waarin de islamitische wereld zich bevind is dus niet altijd schuld van Westen of omdat de christenen destijds slechte dingen hebben gedaan tegen de islamistische wereld. Dergelijke argumenten worden jammer genoeg gebruikt om meer begrip te kweken voor islamistisch geweld tegen het Westen.’

Ook pakt links sociale onderwerpen bijzonder naïef op. Heel veel islamistische moslims die politiek actief zijn voor een linkse partij – PvdA of GroenLinks – hebben volgens Boran in werkelijkheid niets met democratie. Ze zijn hier zogenaamd democraat en misbruiken de al dan niet bewuste naïviteit van links, maar steunen ondemocratische c.q. islamistische politieke stromingen en dictators in de islamitische wereld:

‘Ilhan Tekir, het raadslid dat vanwege zijn Erdogansympathieën uit de Gorinchemse GroenLinks-fractie werd gezet, zal niet de laatste antidemocraat in een links jasje zijn.’

Volgens Boran zijn Kuzu en Özturk die uit de PvdA-fractie werden gezet en DENK oprichtten het topje van de ijsberg. ‘De omvang van de Turks-nationalistische aanhang en het islamisme binnen PvdA en GroenLinks is aanzienlijk groter dan deze “incidenten”.’

 

* Boran wilde niet dat ik zijn achternaam zou opschrijven, vanwege eventuele repercussies. Dit verzoek heb ik daarom gehonoreerd.