Tegenwoordig weten we haast niet beter dan dat mensen een achternaam hebben. De meest voorkomende achternaam in Nederland is De Jong, maar namen als Janssen, Bakker en De Vries komen ook ontzettend vaak voor. Maar tot zo’n twee eeuwen geleden hadden de meeste mensen helemaal geen achternaam.

Dit gold dan vooral voor het ”gewone” volk. Mensen van adel hadden uiteraard wel een familienaam. Meerdere het liefst. Toen Nederland bezet werd door Frankrijk, besloot Napoleon echter dat iedereen die nog geen achternaam bezat er zich een moest laten aanmeten bij de burgerlijke stand. Dat laatste was overigens ook al een product van na de Franse revolutie. Na de verdrijving van de Fransen werd dit systeem onder Koning Willem I overigens gewoon gehandhaafd.

Voordat de achternaam officieel en verplicht werd gemaakt, werden mensen overigens niet altijd slechts bij hun voornaam aangesproken en aangeschreven. Maar deze namen werden door elkaar gebruikt en waren bovendien niet officieel geregistreerd. Piet, de zoon van Jan, werd in de volksmond al ”Piet Janssen” genoemd, maar dit beperkte zich tot de directe omgeving. Zo stond Piet gewoon bekend.

Maar de Franse bezetter wenste orde en structuur, dus werd iedereen die er nog niet een bezat verplicht een achternaam te kiezen. Deze zou bovendien erfelijk zijn. Kinderen, kleinkinderen en wat daarna weer kwam zouden de gekozen naam altijd met zich mee blijven dragen. Iets wat op dat moment voor gewone burgers, die niet van adel waren, iets bijzonders en haast absurds was.

Het is dan ook niet zonder reden dat veel mensen bij het kiezen van een achternaam een belachelijke of spottende naam kozen. Veel mensen dragen dus tot op de dag vandaag een zogenoemde schaamnaam vanwege de hilariteit van een van hun voorouders. Een bekend voorbeeld is ”Naaktgeboren”.

Het is best bijzonder dat de Fransen het in deze tijd al voor elkaar kregen om zo’n grootscheepse operatie te doen slagen en tot op heden uitwerking te laten hebben. Het officieel registreren van namen, huwelijken en scheidingen door de overheid is iets wat we tegenwoordig volstrekt normaal vinden. Maar de burgerlijke stand is net als de achternaam een relatief nieuw verschijnsel.

 

 

Afbeelding: Wikimedia Commons