Precies 100 jaar geleden, op 7 november 1917, brak in Sint Petersburg, de oktoberrevolutie uit. Deze revolutie had een enorme impact op Rusland én op de wereldgeschiedenis.

 

Coup

File:Exterminists' Rise in Power in Russia.png

New York Times, 9 november 1917

De gebeurtenissen van 7 november 1917, 25 oktober volgens de Juliaanse kalender die door Tsaristisch Rusland nog werd gebruikt, waren geen revolutie maar een coup. Bolsjewieken bestormden het Winterpaleis, waar de regering was gevestigd, en bezetten andere belangrijke gebouwen in de stad. Van een spontane volksopstand was geen sprake. Dat was de februarirevolutie van maart.

Waarom konden de communisten de macht overnemen? Heel simpel: ze waren voor vrede en beschikten over veel steun in het leger. De bolsjewieken waren in het leger geïnfiltreerd en hadden veel soldaten achter zich gekregen. De Russische soldaten, die vaak zinloze aanvallen op versterkte Duitse en Oostenrijkse stellingen moesten ondernemen, waren gevoelig voor de communistische vredesboodschap. De provisionele regering, die na de februarirevolutie het tsarenregime had opgevolgd, had geen einde aan de oorlog gemaakt.

Het eerste grote gevolg van de communistische machtsovername was dat Rusland uit de oorlog stapte. Er werden vredeonderhandelingen aangegaan met het Duitse Rijk, die op 3 maart 1918 resulteerden tot de Vrede van Brest-Litovsk. Rusland moest grote gebieden afstaan, die Duitse satellieten werden.

 

Burgeroorlog

De Russische Revolutie liep uit op de Russische Burgeroorlog van 1917-1922. Elementen in het leger die niet bolsjewistisch waren geworden besloten zich tegen de communistische machthebbers te verzetten. Ze kregen (beperkte) steun vanuit het buitenland. De ‘witten’,  zoals de contrarevolutionairen heetten, waren echter slecht georganiseerd en slaagden er niet in om de communisten te verslaan. Prominente ‘witten’ vluchtten naar het buitenland, onder andere naar Berlijn, München, Parijs en Shanghai, waar zij in ballingschap gingen.

Veel witten meenden dat de joden in werkelijkheid achter de Russische Revolutie zaten. Deze antisemitische complottheorie had grote invloed op de vroege nazi-beweging. Max von Scheubner-Richter en Alfred Rosenberg, die begin jaren twintig allebei grote invloed op Adolf Hitler uitoefenden, waren Baltische Duitsers die vanwege de Russische Revolutie hadden moeten vluchten.

Zoals bekend wonnen de communisten de burgeroorlog. Rusland werd omgevormd tot de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken (USSR) en was jarenlang de paria van de wereld. Nederland bijvoorbeeld zou in 1942 pas de USSR erkennen. Het revolutionaire was er toen al af. Stalin, die in 1924 Lenin had opgevolgd, wilde in tegenstelling tot zijn grote vijand Trotski geen wereldrevolutie maar een revolutie in eigen land en vervolgde (mogelijke) tegenstanders genadeloos. Net als de Franse Revolutie verslond de Russische Revolutie haar kinderen.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons  

 

Zonder Internationale Vrouwendag geen Russische Revolutie