50 extremisten, onder leiding van kuiper Thomas Venner, plegen begin januari 1661 een mislukte staatsgreep in Londen. Doel van de revolutionairen is de omverwerping van de Engelse monarchie en de vestiging van een theocratisch bewind. De opstand loopt echter uit op een mislukking en de leiders worden gevierendeeld.

 

Het Vijfde Rijk

De Engelse Burgeroorlog eindigde in 1649 met de onthoofding van koning Karel I en de vestiging van het dictatoriale bewind van Oliver Cromwell. De Lord Protector werd gesteund door radicale protestantse groeperingen, waaronder de democratische Levellers en de extremistische Fifth Monarchists.

De Vijfde Monarchisten geloofden dat het 1000-jarige rijk van Jezus Christus aanstaande was. Ze baseerden hun theologie op het Bijbelboek Daniël, waarin de Babylonische koning Nebukadnezar droomde over een enorm beeld, met een hoofd van goud, schouders van zilver, de lendenen van brons en de benen van ijzer. Daniël legde de koning uit dat er vier aardse rijken zouden komen, waarna het vijfde rijk, het rijk van God, zou komen. De Fifth Monarchists meenden dat dit in 1666 zou zijn, omdat 666 volgens het Bijbelboek Openbaring het getal van het Beest is. Volgens Eindtijddenkers komt de Antichrist, voordat het 1000-jarige Vrederijk zal aanbreken.

 

Thomas Venner en zijn strijdmakkers komen in opstand en belanden op het schavot

Hangen, trekken en vierendelen

Thomas Harrison, een generaal in het leger van Cromwell, was een vooraanstaande Fifth Monarchist. Hij was een van de rechters die in 1649 besloot dat Karel I een kopje kleiner gemaakt moest worden. In 1660, twee jaar na het overlijden van Cromwell, kwam Karels zoon Karel II op de troon. Harrison werd gevangen genomen en op 19 oktober ter dood gebracht (hangen, trekken en vierendelen), vanwege regicide. Thomas Venner, een kuiper, nam de leiding van de Fifth Monarchists over.

Op 1 januari 1661 besloten Venner en enkele medestanders om een staatsgreep in Londen te organiseren. Doel was de omverwerping van het regime van Karel II. De Fifth Monarchists waren met zo’n 50 man. Hoewel ze veruit in de minderheid waren lukte het de revolutionairen om enkele dagen stand te houden en zelfs een garde van 1200 soldaten tot terugtrekking te dwingen. Het feit dat de 50 mannen veteranen waren uit de Engelse Burgeroorlog en geloofsfanaten, die meenden dat God aan hun zijde was, droeg bij aan hun militaire kracht.

Uiteindelijk werden de Fifth Monarchists klem gezet. Ze verschansten zich in een herberg, maar de Engelse soldaten sloopten het dak en wisten zo naar binnen te komen en de opstandelingen te doden, dan wel te overmeesteren. Venner was een van de Fifth Monarchists die levend in handen van het regime viel. Uiteraard werd hij ook ter veroordeeld en onderging hetzelfde lot als zijn voorganger Thomas Harrison. Venner en zijn metgezellen zeiden dat als ze waren bedrogen God degene was die hen voor de gek had gehouden.

 

Thomas Venner

Anarchisten avant la lettre

De mislukte staatsgreep van de Fifth Monarchists was voor Karel II een reden om protestantse dissenters extra in de gaten te houden en hun godsdienstvrijheid te beperken. Hoewel de pestuitbraak in 1665 en de Grote Brand van 1666 aanleiding gaven tot apocalyptische gedachten zouden de Fifth Monarchists dankzij de mislukte staatsgreep van 1661 en de daaropvolgende repressie nooit meer een gevaar vormen voor de gevestigde orde.

De Fifth Monarchists doen als radicale protestanten erg denken aan de zestiende-eeuwse wederdopers, die ook een 1000-jarig rijk predikten. Op 10 mei 1535 hadden de wederdopers tevergeefs geprobeerd om in het toen nog katholieke Amsterdam de macht te grijpen. Deze coup mislukte ook, met als gevolg de terechtstelling van de protestantse putschisten.

De Engelse anarchist Ian Bone, een fervente tegenstander van het Britse koningshuis, bewondert de Levellers en de Fifth Monarchists. Hij beschouwt deze radicale protestanten als anarchisten avant la lettre.

 

 

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons

 

De christelijke terreurstaat van Jantje van Leiden