Precies 100 jaar geleden, op 5 september 1917 worden in Keulen de muitende matrozen Albin Köbis en Max Reichpietsch door een vuurpeloton terechtgesteld. Hun dood inspireerde mede de matrozenopstand in Kiel van november 1918, die leidde tot de val van het Duitse Keizerrijk. Ook werden Köbis en Reichpietsch als communisten avant la lettre geëerd door de DDR.

 

In het derde oorlogsjaar kampte het Duitse Rijk met vele tekorten en met honger. De linkse matrozen Albin Köbis en Max Reichpietsch waren de de ringleiders van een muiterij. Aanvankelijk protesteerden de matrozen over hun rantsoenen en andere praktische zaken, maar al gauw werd het een anti-oorlogsdemonstratie. De autoriteiten, bang voor een revolutie, besloten de opstand neer te slaan en gingen over tot arrestaties.

Köbis, Reichpietsch en drie andere matrozen werden ter dood veroordeeld door een militair tribunaal. Omdat de drie andere matrozen een ondergeschikte rol in de protesten hadden gespeeld werd ze begenadigd. Köbis en Reichpietsch kregen echter de kogel. Ze werden hierdoor martelaren van het marxisme en het pacifisme. Linkse kranten noemden hun executie een ‘gerechtelijke moord’ en hun dood inspireerde mede de matrozenopstand van november 1918. Deze opstand ontwikkelde zich al gauw tot een grote volksopstand tegen het keizerlijke gezag en leidde de val van de monarchie in. Het Duitse Rijk werd een republiek.

Communisten waren Köbis en Reichpietsch trouwens niet. Ze hadden wel radicaal-marxistische ideeën en contacten met de USPD (Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands), die zich in 1917 uit protest tegen de oorlog van de SDP had afgesplitst. Toch zouden vooral de communisten na de Eerste Wereldoorlog met Köbis en Reichpietsch pronken. De KPD, die na de Eerste Wereldoorlog door Duitse communisten werd opgericht, beschouwde Köbis en Reichpietsch als helden. De RFB (Roter Frontkämpferbund), de paramilitaire organisatie van de KPD, organiseerde in de jaren twintig elk jaar een herdenking voor Köbis en Reichpietsch in Keulen, uiteraard totdat de nazi’s na hun machtsovername in 1933 deze herdenking verboden.

De DDR ten slotte annexeerde Albin Köbis en Max Reichpietsch ook als helden. De DDR had zulke helden nodig, om ondanks het duistere nazi-verleden toch een beetje trots op Duitsland te kunnen zijn. In 1967, vijftig jaar na hun terechtstelling, werden de matrozen allebei geëerd met een DDR-postzegel. Niettemin was de televisiefilm Marinemeuterei 1917 uit 1969 een West-Duitse productie.

Stamps_of_Germany_(DDR)_1967,_MiNr_1308 Stamps_of_Germany_(DDR)_1967,_MiNr_1309

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons