Op 5 december 1941 lanceerde het Rode Leger een groot tegenoffensief, waardoor de Wehrmacht Moskou niet kon veroveren.

 

Beslissende slag

Niet de Slag om Stalingrad maar de Slag om Moskou is dé beslissende slag van de Tweede Wereldoorlog. Omdat Moskou niet kon worden veroverd belandde het Duitse Rijk in een uitputtingsoorlog die men niet kon winnen. Omdat Adolf Hitler zo dom was om na de succesvolle Japanse aanval op Pearl Harbor de Verenigde Staten de oorlog te verklaren – iets waartoe hij volgens het bondgenootschap met Japan niet verplicht was – bezegelde het Derde Rijk zijn lot. De Verenigde Staten waren immers de grootste industriële macht in de wereld. De Amerikanen bouwden ongelooflijk veel oorlogsmateriaal – voor eigen gebruik maar ook voor de Sovjet-Unie – zodat in december 1941 de geallieerden definitief in het voordeel waren.

 

Operatie Barbarossa, de invasie van de Sovjet-Unie, begon een half jaar geleden zo voorspoedig. Het Rode Leger, verzwakt door de zuiveringen van Stalin, verwachtte (nog) geen Duitse aanval en werd aan de grenzen in de pan gehakt. De Sovjet-luchtmacht werd grotendeels vernietigd. Omdat Hitler echter vanuit een breed front wilde oprukken en de verovering van de Oekraïne prioriteit gaf boven Moskou ging echter kostbare tijd verloren. In de herfst was het offensief behoorlijk afgeremd. De lange afstanden en de regen, waardoor tanks in de modder kwamen vast te zitten, zorgden voor veel oponthoud. Hoewel de voorhoede van Wehrmacht in december in de buitenwijken van Moskou arriveerde was het offensief rond deze tijd gestokt.

Duitse opmars tot 5 december 1941

File:Poster Defend Moscow.jpg

Russische poster waarin wordt opgeroepen Moskou te verdedigen

Stalinorgels

Wat Hitler en de zijnen niet wisten was dat Stalin in het geheim veel divisies naar Moskou had overgebracht voor een groot tegenoffensief. Dit kon hij doen omdat Stalin wist dat de Japanners de Verenigde Staten zouden aanvallen en het Rode Leger in Siberië met rust zouden laten. Generaal Georgi Zjoekov, die in 1939 de Japanners had tegenhouden aan de oostgrenzen, leidde het tegenoffensief. De Wehrmacht was volkomen verrast. Hitler verbood echter dat men zich mocht terugtrekken. Achteraf beschouwd was dat in militair opzicht een goede beslissing, want als de Wehrmacht zich in paniek had teruggetrokken dan was nazi-Duitsland in 1941 al definitief verslagen en niet pas in 1945.

Het Rode Leger maakte tijdens de Slag om Moskou gebruik van een nieuw wapen: de Stalinorgels. Dit waren vrachtwagens met een raketinstallatie erop, die kleine raketten op Duitse doelen schoten. Deze artillerie bleek erg effectief. Belangrijker echter was dat in december 1941 de temperatuur rond Moskou was gedaald tot ver onder het vriespunt. De Wehrmacht had zich hier niet goed op voorbereid en veel Duitse militairen vroren dood of waren zo verkleumd dat ze niet in staat waren om te vechten.

 

Gevolgen

Russische postzegel uit 2001 die de 60ste verjaardag van de Slag om Moskou viert

Dankzij de Slag om Moskou werd de Wehrmacht vooral rond Moskou vele kilometers teruggedrongen. De Wehrmacht was echter nog niet definitief verslagen. Er volgden nog drieënhalf jaar oorlog. Het Rode Leger bracht bij Stalingrad en Koersk de Wehrmacht opnieuw gevoelige nederlagen toe en vernietigde in de zomer van 1944 Legergroep Midden tijdens Operatie Bagration.

Hoewel deze overwinningen spectaculairder waren dan de Slag om Moskou waren ze niet mogelijk geweest zonder deze overwinning. Het tegenoffensief van 5 december 1941 zorgde er namelijk voor dat de Sovjet-Unie kon blijven doorvechten. En voor een uitputtingsoorlog was het Rode Leger geschikter dan de Wehrmacht.

 

 

 

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons