De val van Constantinopel op 29 mei 1453 luidde het einde in van het Oost-Romeinse Rijk, ook wel het Byzantijnse Rijk genaamd. Het keizerrijk Trebizonde, dat zich in 1204 had losgemaakt van het Byzantijnse Rijk, bleef echter nog acht jaar langer bestaan. Op 26 oktober 1461 viel ook voor dit Griekse rijk het doek.

Trebizonde had zich in 1204 afgesplitst van het Byzantijnse Rijk, enkele weken voordat Constantinopel door de kruisvaarders werd veroverd en gruwelijk geplunderd. Na de val van de stad werden ook het keizerrijk Nicea en het despotaat Epirus (van 1224 tot 1246 het keizerrijk Thessalonica) gesticht. Nicea heroverde in 1261 Constantinopel op de kruisvaarders, waardoor het Byzantijnse Rijk weer in ere werd hersteld, maar het doorstartrijk was zwak en wist Epirus en Trebizonde niet onder zijn heerschappij te brengen.

Trebizonde was een keizerrijk in naam, maar in feite een klein vorstendom aan de zuidkust van de Zwarte Zee dat eerst een vazal was van Georgië en daarna van de Mongolen. Toch bloeide de economie, omdat Trebizonde een belangrijk centrum werd voor de West-Europese handel met het Midden-Oosten en het Verre Oosten. Venetië en Genua hadden er handelsposten.

In de veertiende en vijftiende eeuw werd het Ottomaanse Rijk steeds machtiger. Op de Balkan werden de Serviërs en Bulgaren verslagen en op 29 mei 1453 viel Constantinopel, dat vanwege de strategische ligging de nieuwe Ottomaanse hoofdstad werd. Sultan Mehmet II, die tot 1481 het Ottomaanse Rijk regeerde, was vastbesloten om heel Klein-Azië onder zijn heerschappij te brengen. De nog onafhankelijke Turkse emiraten werden een voor een veroverd en vervolgens was Trebizonde aan de beurt. Keizer David Komnenos, sinds 1459 aan de macht, voelde de bui al hangen en stuurde afgezanten naar West-Europa om een anti-Ottomaans bondgenootschap te vormen. Mehmet kreeg daar lucht van en trok in 1461 met een groot leger op naar Trebizonde. Omdat vechten tegen de enorme Ottomaanse overmacht geen zin had gaf het keizerrijk zich zonder slag of stoot over. Alleen het prinsdom Theodoro, een vazalstaat van Trebizonde in het uiterste zuiden van Krim, bleef nog over. Op 6 juni 1475 kwam dit laatste overblijfsel van het volgens de legende in 753 voor Christus gestichte Romeinse Rijk ten val.

Kerk van de Heilige Wijsheid

Keizer David Komnenos werd door Mehmet gevangengenomen na de val van Trebizonde. Omdat hij en zijn zoons een risico vormden, als in nog in leven zijnde Byzantijnse vorsten, werden zij in 1463 een kopje kleiner gemaakt. Onder Ottomaanse heerschappij bleef de omgeving van Trebizonde lange tijd nog Grieks. Hier woonden de zogenoemde Pontische Grieken. Tijdens de Griekse Genocide, die van 1913 tot 1922 plaatsvond in Klein-Azië, werden veel Pontische Grieken vermoord. De overlevenden werden in 1922, tijdens de bevolkingsuitwisseling met Turkije, naar Griekenland gedeporteerd. De Aya Sophia van Trebizonde, tegenwoordig Trabzon geheten, is natuurlijk allang geen kerk meer. De AKP wilde van het museum een kerk maken, maar een rechter oordeelde in 2013 dat dit niet mocht.

 

Afbeeldingen: Wikipedia / Wikimedia Commons