De Radenrepubliek van Hongarije was de tweede communistische staat in de wereld, na natuurlijk Rusland. Béla Kun, de leider van de Hongaarse communisten, stond in nauw contact met Lenin. De op 21 maart 1919 gevormde Radenrepubliek hield het nog geen vijf maand vol en kwam op 1 augustus dat jaar ten val.

 

Rode Terreur

Eind 1918 was de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie uiteen gevallen en was Hongarije een republiek geworden, onder leiding van graaf Mihály Károlyi. De voorlopige regering was echter zwak, waarvan de communisten gebruik maakten. De communisten waren in absolute aantallen klein, maar goed georganiseerd.

In maart 1919 werden de sociaal-democraten gevraagd om een regering te vormen. Zij besloten – buiten medeweten van president Károlyi – samen met de communisten een partij te vormen. Károlyi had zonder dat hij het wist de communisten aan de macht geholpen.

Károlyi werd ontslagen en vervangen door de sociaal-democraat Sándor Garbai. De echte machthebber was minister van Buitenlandse Zaken Béla Kun, die in Moskou was geweest en nauwe contacten had met de Russische revolutionairen, in het bijzonder Lenin. Kun hoopte dat de Russen zijn regime rugdekking zouden geven, maar dat was niet het geval. Lenin en de zijnen hadden hun handen vol aan het verslaan van de antirevolutionaire witten. Om die reden zou de Radenrepubliek maar een kort leven beschoren zijn.

De Hongaarse communisten werden van drie kanten bedreigd: de Roemenen aasden op grondgebied in het oosten van Hongarije, in het noorden was er de democratische staat Tsjecho-Slowakije en ten slotte waren er de sociaal-democraten. Aanvankelijk wisten Béla Kun en de zijnen deze bedreigingen te overwinnen. Het Roemeense offensief werd gestuit, de Hongaarse communisten veroverden grote delen van Slowakije en riepen een Slowaakse radenrepubliek uit. Ook wisten de communisten een coup van sociaal-democraten te voorkomen, die op 24 juni de macht probeerden terug te veroveren. De Rode Terreur die daarop volgde zorgde er echter voor dat de communisten gehaat werden bij de bevolking.

Rood: de Hongaarse Radenrepubliek; Roze: de gebieden van de Slowaakse Radenrepubliek, die onder controle van de Hongaren stonden; Bruin: de gebieden die Roemenië had veroverd, in april 1919; Blauw: de gebieden die in handen waren van Joegoslavië

 

Witte Terreur

De Radenrepubliek besloot op een vredesvoorstel van de Entete in te gaan. Als Hongarije zich zou terugtrekken uit Slowakije dan zouden de Roemenen hun offensief staken. Helaas voor Béla Kun cum suis bleven de Roemenen aanvallen en veroverden ze op 6 augustus Boedapest. Vijf dagen eerder echter waren Kun en enkele van zijn medestanders al naar Oostenrijk gevlucht.

De legers van István Bethlen en Miklós Horthy, die in West-Hongarije waren gelegerd, gingen na de val van de Radenrepubliek over op een Witte Terreur. Duizenden communisten werden – vaak zonder enige vorm van proces – ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. De Hongaarse ‘Witten’ vermoordden ook veel Joden, omdat de meeste leiders van de Hongaarse Radenrepubliek Joods waren en de communistische machtsovername in Rusland en Hongarije werd beschouwd als een Joods complot.

Toen de Roemenen zich uit Boedapest terugtrokken roofden hadden ze het halve land leeggeroofd. Ook hadden de Roemenen Zevenburgen bezet, waar een grote Hongaarse minderheid woonde. Admiraal Horthy wilde graag de vooroorlogse grenzen van Hongarije herstellen en het verdrag van Trianon (1920) herzien, vandaar dat hij in de jaren dertig toenadering zou zoeken tot nazi-Duitsland.

De naar Oostenrijk gevluchte Béla Kun kwam uiteindelijk in de Sovjet-Unie terecht. Daar werd hij in 1938 terechtgesteld tijdens de Grote Terreur, als aanhanger van Trotski.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons