Niet de Armeense Genocide maar de volkerenmoord op de Herero en Nama in Duits Zuidwest-Afrika, het huidige Namibië, was de eerste genocide van de twintigste eeuw. Tussen 1904 en 1908 werden zo’n 80.000 mensen vermoord door het Duitse koloniale bewind.

 

Genocide

Na de conferentie van Berlijn van 1884-1885, waarin besloten werd Afrika op te delen tussen de Europese mogendheden, begonnen de Duitsers met het koloniseren van Namibië. In 1904 kwamen de Herero tegen de Duitsers in opstand, omdat Duitse kolonisten veel van hun land hadden ingepikt. Om de rebellen te verslaan werd generaal Lothar von Trotha naar Duits Zuidwest-Afrika gestuurd. Von Trotha had in 1900-1901 de Chinese Bokseropstand mede neergeslagen, en deze houwdegen moest nu afrekenen met de Herero .

De Duitse generaal had beschikking over mitrailleurs en kanonnen en wist daardoor met gemak de slecht bewapende opstandelingen te verslaan. Von Trotha echter wilde definitief met ze afrekenen. Hij vaardigde daarom op 2 oktober zijn beruchte vernietigingsbevel uit:

De Herero zijn geen Duitse onderdanen meer. Jullie hebben gemoord en gestolen, jullie hebben gewonde soldaten de oren, neuzen en andere lichaamsdelen afgesneden en willen nu uit lafheid niet meer vechten.  Ik zeg tot het volk: eenieder die een van de kapiteins bij een van mijn posten aanbrengt, ontvangt 1000 mark, diegene die Samuel Maharero aanbrengt, ontvangt 5000 mark. Het Hererovolk echter moet het land verlaten. Wanneer het volk dat niet doet, dan zal ik ze met groot geschut daartoe dwingen … Binnen de Duitse grenzen zal iedere Herero met of zonder geweer, met of zonder vee, worden neergeschoten, ik neem geen vrouwen en kinderen meer op, drijf ze naar hun volk terug of laat op ze schieten. Dit zijn mijn woorden aan het Hererovolk.

De Herero werden over de grens verdreven. Om te voorkomen dat ze terugkeerden vergiftigden de Duitse koloniale troepen de waterputten.

Herero vluchtelingen

De Nama, een ander volk in Zuidwest-Afrika, kwam ook in opstand. Tegen hen werd een soortgelijk bevel uitgevaardigd door Von Trotha. Velen werden vermoord. Anderen werden de grens overgejaagd.

Naar Brits voorbeeld richtten de Duitsers concentratiekampen in voor de overlevende Herero en Nama. Tijdens de Boerenoorlog hadden de Britten de Boeren (en ook veel zwarten) opgesloten in concentratiekampen, om ze zo onder controle te houden. De omstandigheden in die kampen waren bar slecht, met als gevolg dat veel mensen, vooral vrouwen en kinderen, omkwamen. De Duitse concentratiekampen eisten ook veel slachtoffers.

 

Ondergeschoven kindje

In 1985 brachten de Verenigde Naties het Whitaker Report uit, waarin de volkerenmoord op de Herero en Nama als genocide werd erkend.

Duitsland heeft de genocide nu wel betreurd, maar van officiële excuses is het nog steeds niet gekomen. De Duitse regeringen zijn namelijk vuurbang voor schadeclaims, die de staat miljarden zullen kosten. In 2007 heeft een groep nazaten van Von Trotha wel excuses aangeboden voor de misdaden van hun voorvader. In 2015 besloot Duitsland de genocide eindelijk te erkennen, 111 jaar na dato, maar nog steeds was er van excuses geen sprake. Duitsland is bereid om 2 miljard euro te investeren in Namibië, maar de nabestaanden van de genocideslachtoffers nemen hier geen genoegen mee. Ze hebben zich in augustus dit jaar gewend tot een onafhankelijke rechter in New York, die zich over de zaak moet buigen.

Naar aanleiding van deze ontwikkelingen komt er in Duitsland ook een discussie op gang over het koloniale verleden. In Berlijn heb je sinds 1939(!) een Petersallee, vernoemd is naar de Duitse kolonisator Carl Peters die Tanzania (Duits Oost-Afrika) koloniseerde. Zwarte activisten vinden dat deze straatnaam veranderd moet worden. Ze zijn bovendien van mening dat Duitsland behalve het naziverleden ook het eigen koloniale verleden (1885-1918) kritisch onder ogen moet zien. Dat is in het Duitse geschiedeniscurriculum een ondergeschoven kindje.

 

Afbeeldingen: Wikipedia / Wikimedia Commons