Op 10 mei 1940, de eerste dag van de Duitse inval, werd Maastricht al veroverd door de Wehrmacht. Vier jaar later, op 14 september, was Maastricht de eerste stad die door de geallieerden werd bevrijd. In de daaropvolgende oorlogsmaanden was Maastricht het hoofdkwartier van het Amerikaanse negende leger, dat onder andere vocht in de Belgische Ardennen en het Duitse Hürtgenwald.

Na de succesvolle doorbraak bij de Falaise Pocket in augustus rukten de geallieerden op naar het noorden en werden Parijs en grote delen van België bevrijd. Maastricht zou, als zuidelijkste Nederlandse stad, als eerste worden bevrijd.

Tijdens de bezetting hadden de Duitsers flink huisgehouden in Maastricht. Van de meer dan 500 joden in de stad waren er in het najaar van 1944 nog een kleine 150 over. De rest was gedeporteerd naar het oosten en vermoord. Ook kwamen er tijdens de bezettingsjaren 34 Maastrichtse verzetsstrijders om. Een dag voordat de geallieerden kwamen besloten de Duitsers bovendien elf gevangen genomen Belgische verzetsstrijders te executeren in Heer, een dorpje vlakbij de stad. De 80 gevangenen in de Minderbroederberggevangenis ontsnapten aan dit lot. Zij waren dankzij een moedige actie van het verzet op 5 september bevrijd.

Broodbakkerij in de Sint-Pietersberg, om de burgers van Maastricht van brood te voorzien.

Helaas maakten de geallieerden, per ongeluk, ook veel slachtoffers. Op vrijdag 18 augustus 1944, een maand voor de bevrijding, bombardeerden twaalf Amerikaanse B-17’s de stad. Het plan was om de Maasbruggen te vernietigen zodat de Duitsers hun eenheden niet op tijd zouden kunnen terugtrekken, maar de brug werd gemist en de bommen kwamen op een woonwijk terecht. 92 mensen kwamen om, er vielen honderden gewonden en 1500 mensen werden dakloos. Tijdens bombardementen vluchtten de Maastrichtenaren de schuilkelders in. De meest veilige schuillocatie was de Sint-Pietersberg, waar de grotten meer dan 40.000 mensen konden herbergen.

De Duitsers trokken zich grotendeels terug en probeerden ook de bruggen op te blazen. Dankzij een sabotageactie van het Maastrichtse verzet bleef de historische Maasbrug gelukkig deels intact, ofschoon de brug voor de rest van de oorlog niet meer gebruikt kon worden. De Wilhelminabrug werd echter volledig verwoest door de Duitsers.

Op 14 september werd Maastricht, dat door de geallieerden omsingeld was, bevrijd. De Amerikaanse bevrijders werden enthousiast begroet en de in de stad achtergebleven Duitsers gaven zich over. Er werd nauwelijks gevochten.

De half verwoeste Maasbruggen

Na de bevrijding werd uiteraard wraak genomen op de collaborateurs en de moffenmeiden. Er werden honderden mensen gevangen gezet, waarvan er sommigen pas in 1950 vrij kwamen. 140 ‘moffenmeiden’, die tijdens de bezetting een relatie hadden met Duitse militairen, werden kaalgeschoren. Vier dagen na de bevrijding bezocht prins Bernhard de stad. Hij was echter niet de belangrijkste bezoeker. Op 7 december vond er een belangrijke geallieerde stafmeeting plaats over het Duitse Ardennenoffensief tussen de Amerikaanse generaals Dwight D. Eisenhower en Omar N. Bradley, de Britse veldmaarschalk Bernard L. Montgomery en Britse luchtmachtgeneraal Arthur Tedder.

Van 13 tot en met 16 september 1945, precies een jaar na de bevrijding, organiseerde Maastricht het eerste bevrijdingsfeest. Hoogtepunt van de festiviteiten was de voetbalwedstrijd tussen de Maastrichtse voetbalclub MVV en een Engelse voetbalclub uit Woolwich, een wijk uit Londen die Maastricht tijdens de oorlog geadopteerd had.

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons