De Koerden zijn verspreid over Turkije, Syrië, Irak en Iran. In 1946 bestond er, voor bijna een jaar, een eigen Koerdische staat in Iran. Het Perzische leger maakte echter een einde aan deze kortstondige Republiek Mahabad.

 

Stalin en de sjah

In augustus 1941 hadden de Britten en Sovjets Iran bezet, om op deze manier de wapentransporten naar de Sovjet-Unie veilig te stellen. Reza Sjah, die nogal pro-nazi was, maakte plaats voor zijn zoon Mohammad Reza Shah Pahlavi. Het Rode Leger had het noorden van Iran bezet. Stalin besloot om daar de Koerden en Azeri’s te steunen, die meer autonomie wensten.

Qazi Mohammed was de leider van de Koerdische separatisten. Ofschoon hij afhankelijk was van Sovjet-steun was Mohammed geen communistische marionet, maar wilde hij vrijheid voor de Koerden. Maar het feit dat hij Sovjet-steun kreeg maakte hem in de ogen van het Westen verdacht, toen de Tweede Wereldoorlog voorbij was.

 

Het tij keert

In november 1945 riepen de Azeri’s in Iran hun eigen volksrepubliek uit. De Koerden volgden op 22 januari 1946 met een eigen staat, de Reupbliek Mahabad. Helaas voor de Koerden was deze staat geen lang leven beschoren. Het Westen dwong Stalin zich in juli terug te trekken uit Iran. Hierdoor raakten de Azeri’s en Koerden hun beschermheer kwijt. Het Perzische leger, ondersteund door de Amerikanen en de Britten, rukte op en besloot de separatistische gebieden weer onder controle van de centrale overheid te brengen.

Toen de Perzische troepen het gebied van de Azeri’s binnentrokken traden ze keihard op tegenover de plaatselijke bevolking. Vrouwen en meisjes werden verkracht, mannen werden mishandeld en soms vermoord en de Azeri-taal werd verboden. Qazi Mohammed wilde niet dat de Koerden hetzelfde lot zouden ondergaan. Hij besloot zich daarom over te geven, ook al zou dat wellicht zijn leven kosten.

Qazi Mohammed

De Amerikaanse ambassadeur Archibald Bulloch Roosevelt Jr., de kleinzoon van Theodor Roosevelt, drong er bij de sjah op aan Qazi Mohammed niet te executeren. De sjah beloofde dat de Koerdische separatistenleider niet tegen de muur zou worden gezet. De sjah hield zich aan deze belofte, want Qazi Mohammed en twee van zijn medewerkers werden opgehangen.

Vanwege zijn zelfopoffering beschouwen de Koerden Qazi Mohammed als een held en een martelaar.

 

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons