Gisteren vergaderde het bestuur van de ECB weer eens en zoals gebruikelijk waren er een persverklaring en een persconferentie na afloop. Na beide aangehoord te hebben, heb ik sterk het gevoel dat het bestuur tijdens die vergaderingen of zware verdovende middelen gebruikt die de President ervan wartaal doen uitslaan óf dat de leden ervan een spelletje ‘hoe gek kunnen we onze persverklaringen maken zónder dat er een reactie erop volgt’ aan het spelen zijn.

Ik wil dat u mij uw creditcard opstuurt met de bijbehorende pincode en uw creditcardmaatschappij vraagt de limiet van uw creditcard af te halen. O ja en u moet gewoon doorgaan met wat u normaal gesproken elke dag doet en gewoon rustig slapen, zonder u zorgen te maken. Nee, het bovenstaande is niet per abuis hier terecht gekomen. Lees maar verder.

In de laatste weken van 2015 werden we al getrakteerd op optimistische berichten over economische ontwikkelingen. De topman van de Europese Centrale Bank (ECB) zei dat ‘het economisch herstel zal aanhouden’. Zijn ambtgenoot in de Verenigde Staten, Janet Yellen, had het in december over het ‘vertrouwen dat de economie zal blijven aantrekken’. Dit kwam nadat ze een maand eerder sprak over een ‘verrassend sterke Amerikaanse economie’.

In de eerste weken van dit jaar gaat dit het-gaat-beter-én-de-goede-kant-op-show gewoon door. Volgens Mario Draghi, ECB-baas, is ‘het duidelijk dat de maatregelen die de ECB heeft genomen sinds medio 2014 werken’. Die maatregelen hadden allemaal als doen economische groei en inflatie aan te jagen. Wat zien we als we daarnaar kijken?

Andere werkelijkheid

In het vierde kwartaal van 2014 dikte de economie van de eurozone met 0,4 procent (vergeleken met een kwartaal eerder) aan. In die maanden begon het toegediende middel van de ECB te werken in de economie van de muntunie. En ja hoor, het effect ervan zien we als de groei in het eerste kwartaal van 2015 blijkt te zijn opgelopen naar 0,5 procent. Maar…in het tweede kwartaal gaat het allemaal wat minder, de groei bedraagt 0,4 procent en in het derde kwartaal lezen we op onze economische dashboard zelfs maar 0,3 procent groei af. Het cijfer over het vierde kwartaal is er nog niet, maar veel wijst erop dat de economische groei in de laatste maanden van vorig jaar nog lager zal zijn.

En op het inflatiefront? Eind 2014 stegen de prijzen in het euroland met 0,3 procent. In de herfst van vorig jaar was er een dáling van 0,1 procent. Sindsdien is er weer een stijging te zien maar die is lager dan de stijgingen eind 2014.

De maatregelen die de ECB sinds medio 2014 heeft genomen waren dus bedoeld om economische groei en inflatie aan te jagen. In werkelijkheid zijn beide verder gedaald. En toch concludeert de ECB zonder blikken of blozen dat het ‘duidelijk is dat de maatregelen werken’!

Laten we voor het moment aannemen dat de cijfers die ik noemde niet juist zijn. In dat geval is het een terechte vraag: als de maatregelen werken, waarom besloot de ECB dan in december 2015 het monetaire beleid verder te verruimen en waarom hintte Draghi deze week in niet mis te verstande bewoordingen erop dat dat beleid in maart verder verruimd zal worden? Het is alsof een arts naar de familie van een zwaar verongelukt iemand die op beademings- en allerlei andere apparaten is, komt in de wachtkamer van het ziekenhuis en meedeelt dat de patiënt prima herstelt maar niet alleen geen enkel apparaat dat het patiënt in leven houdt, uitgezet zal worden maar er zelfs nieuwe apparaten bij zullen komen.

Geen plan B

Er is maar één reden daarvoor en dat is dezelfde reden als waarom de ECB het monetaire beleid verder gaat verruimen: het gaat helemaal niet goed met de economie van de eurozone en het beleid van de ECB werkt niet.

Wat in dat geval logisch was geweest is als Draghi had gezegd dat de ECB ook een plan B heeft. Wat ook logisch was geweest is als Draghi Winston Churchill had aangehaald, die ooit zei dat ‘hoe prachtig een strategie ook oogt, het raadzaam is van tijd tot tijd naar de resultaten te kijken’. Maar de ECB heeft geen plan B – veel bestuursleden hebben in verschillende interviews in de afgelopen weken dat letterlijk gezegd – of we moeten plan A in het kwadraat plan B noemen.

Draghi zelf zei dat de ECB ‘de kracht, de bereidheid en de vastberadenheid heeft verdere maatregelen te nemen waarbij geldt dat er geen limiet is met betrekking tot hoe ver wij bereid zijn te gaan om ons doel te bereiken’. Hij voegde daar nog aan toe dat het bestuur op dit punt unaniem is. Geen limiet. En een unaniem bestuur. De deuren voor nog meer ongedekt geld bijdrukken staat wagenwijd open.

En dat verbaast niet , want dat is wat de modus operandi is van de ECB: als de eurozone-inflatie niet voldoende snel stijgt, dan komt dat doordat we te weinig geld drukken en is dé remedie nog meer geld drukken, dat is de redenering in Frankfurt. In een eerdere bijdrage heb ik al uitgebreid aangegeven dat het zeer wel mogelijk is dat dat geld drukken op grote schaal de inflatie juist laag houdt. Als de ECB dat serieus zou onderzoeken, dan zou er enige hoop zijn dat de bank wél een plan B zou opstellen. De ECB gaat zo’n onderzoek echter niet doen omdat er wel eens uit zou kunnen komen dat de ECB geen goed beleid voert. En stel je eens voor dat Draghi moet vertellen dat hij geen goede schipper is! Overigens is dit juist in mijn ogen dé reden voor bijvoorbeeld het Europees Parlement, dat de ECB controleert (op papier althans) om zelf zo een onderzoek uit te laten voeren.

Extra pepmiddelen

Behalve deze opmerkelijke combi – zeggen dat het beleid werkt en de economie herstelt maar aankondigen dat je meer pepmiddelen gaat toedienen – is er nog iets vreemd wat gisteren opviel.

Zoals gezegd meent de ECB dat zijn beleid werkt. De bank spreekt zelfs ervan dat die maatregelen ‘de weerbaarheid van de eurozone tegen externe schokken versterkt hebben’. Maar letterlijk enkele regels verderop ondergraaft de ECB dat optimistische geluid volledig wanneer de bank stelt dat ‘neerwaartse risico’s gestegen zijn de laatste weken, met toenemende onzekerheid over opkomende landen, volatiliteit op de markten en geopolitieke risico’s’. Ofwel: er is nogal sterke wind tegen en die steekt al op. Goed denk je dan, leuk bericht is het niet, maar dan weten we wel waar we aan toe zijn. Nou…dat weten we dus niet want weer iets later zegt de ECB-baas dat ‘de ECB verwacht dat het economisch herstel aan zal houden’ om het vrijwel meteen na die zin erover te hebben dat ‘de risico’s voor de ontwikkeling van de economie van de eurozone eerder omlaag dan omhoog wijzen’.

Gegeven deze wartaal vraag ik me oprecht af of Draghi en anderen in het bestuur mentaal geschikt zijn de ECB te leiden en besluiten te nemen die ons allen, direct en indirect, en op zowel de korte als de middellange termijn, beïnvloeden. Een psychologische assessment van minstens de aanvoerder van de ECB lijkt me op zijn plaats.

Zolang dit ECB-bestuur over monetair beleid blijft gaan, zal, ben ik bang, gelden dat hoe erg het afstempelen van de Nederlandse pensioenen en het al jarenlang niet indexeren (elk jaar aanpassen aan de inflatie) ervan zijn, het ergste nog moet komen. Want in de kern hebben we te maken met een Italiaan achter het stuur van de ECB die, na zijn ‘we zullen doen wat nodig is de euro te redden’, nu zegt ‘zonder limiet’ geld te willen drukken om de inflatie aan te jagen. Persoonlijk vertrouw ik een Italiaanse beleidsmaker niet eens als hij zegt zich wél aan regels of limieten te zullen houden (Europese begrotings- en schuldenregels anyone?), laat staan als hij zo luid en duidelijk zegt het woord limiet hooguit als een theoretisch concept te beschouwen.

Niets zal Draghi tegenhouden in zijn onbeperkt-geld-bijdrukken-is-de-enige-plan-aanpak: de Nederlandse pensioenen die daardoor verdampen niet en de andere bestuursleden van de ECB ook niet. Dat hij zelf er geen slapeloze nachten van krijgt, dat zei hij al eerder dus zijn geweten zal ons ook niet helpen, lees het maar hier. Het is alsof Draghi creditcards van alle inwoners van de eurozone zou confisqueren, de limieten eraf zou halen en vervolgens ermee zou gaan shoppen. Zouden wij dat accepteren? Zouden onze leiders dat accepteren? Niet, hoor ik u zeggen. Vreemd dan, dat het in Den Haag gewoon stil blijft. Wie zwijgt, stemt toe. Een synoniem van toestemmen is accepteren.